II SA/Go 755/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Bohdanowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Asesor WSA Michał Ruszyński Protokolant specjalista Ewa Kłosowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2009 r. sprawy ze skargi D.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na rzecz radcy prawnego R.K. wynagrodzenie w kwocie 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej działając z upoważnienia Prezydenta Miasta decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr [...] w wyniku kolejnego rozpatrzenia sprawy po decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, nr SKO[...], z dnia [...] czerwca 2008 r., odmówił D.B. – dalej skarżąca, przyznania zasiłku celowego od [...] kwietnia do [...] grudnia 2008 r. na zakup: odzieży oraz obuwia wiosennego, środków czystości i higieniczno – sanitarnych dla siebie i dla domu. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż wnioskiem z dnia [...] marca 2008 r. skarżąca zwróciła się o przyznanie od kwietnia 2008 r. do [...] grudnia 2008 r. zasiłku celowego na zakup w/w produktów. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej – zwany dalej MOPS pismem z dnia [...] lipca 2008 r. zawiadomił D.B., że rozpatrzenie przedmiotowego wniosku może nastąpić na podstawie aktualizacji wywiadu środowiskowego. Jednocześnie poinformował skarżącą, stosownie do art. 10 § 1 kpa, o prawie zapoznania się ze zgromadzonym materiałem w sprawie. D.B. pismem z dnia [...] lipca 2008 r. wyraziła zapatrywanie, iż organ posiada niezbędną dokumentację w aktach administracyjnych sprawy. Nie wyraziła przy tym zgody na przeprowadzenie aktualizacji wywiadu środowiskowego. Organ I instancji rozpatrzył zatem zasadność przyznania zasiłku celowego w oparciu o aktualizację wywiadu środowiskowego przeprowadzoną w dniu [...] kwietnia 2008 r. Z poczynionych ustaleń wynikało, iż D.B. jest osobą samotnie gospodarującą. Skarżąca spełnia kryterium dochodowe wymagane do uzyskania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Jej źródłem utrzymania jest zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł miesięcznie oraz zasiłek stały w kwocie 324 zł. Ponadto D.B. posiada własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o pow. 50,2 m² z możliwością zamiany go na mniejsze. Organ I instancji wskazał ponadto, iż znany jest mu z urzędu fakt, iż pomoc analogiczną do wnioskowanej, skarżąca otrzymała decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] na miesiąc czerwiec i lipiec 110 zł miesięcznie. Jednocześnie podano, iż decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] r. uprawniono D.B. do odbioru odzieży stosownie do pory roku z Punktu Charytatywnego Polskiego Komitetu Pomocy Społecznej. Ponadto zwrócono uwagę, iż skarżąca otrzymywała świadczenie pieniężne na zakup żywności za okres od [...] lipca do [...] grudnia 2008 r. po 100 zł miesięcznie (decyzja z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...]). MOPS podnosił, iż uwzględnienie żądań D.B. może mieć miejsce wyłącznie wówczas, gdy pozwalają na to środki będące w dyspozycji organu. Organ I instancji podkreślił, iż podejmując decyzję wziął pod uwagę zarówno środki, jakie zostały zaplanowane w budżecie na 2008 r. na realizację zadań własnych, jak i ilość osób i rodzin, które zgłaszają się o pomoc w formie zasiłków celowych w tym średnią wysokość świadczenia. Od powyższej decyzji organu I instancji D.B. z zachowaniem ustawowego terminu, złożyła odwołanie do Samorządowego Kolegium odwoławczego. Wniosła o uchylenie decyzji w całości i przyznania pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu odwołania D.B. wskazała, iż jest niezadowolona z zapadłego rozstrzygnięcia. Żaliła się, iż wskutek błędnej interpretacji przepisów prawa bezprawnie nie udzielono jej pomocy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] września 2008 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, iż decyzja w przedmiocie przyznania zasiłku celowego jest decyzją uznaniową. Podnosiło, iż spełnienie kryteriów przez ubiegającego się o zasiłek celowy nie oznacza, że istnieje obowiązek wydania korzystnej dla skarżącej decyzji. SKO uznało, że zaskarżona decyzja została wydana prawidłowo w oparciu o całokształt zebranego materiału dowodowego, a MOPS nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Kolegium podzieliło pogląd organu I instancji, iż ograniczone środki finansowe MOPS winny być racjonalnie wydawane tak by zabezpieczyć niezbędne potrzeby bytowe wszystkich osób i rodzin ubiegających się o pomoc. W ocenie organu II instancji przyznanie D.B. tego samego świadczenia po raz kolejny stałoby w sprzeczności z poczuciem sprawiedliwości społecznej. Powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego D.B.. Wniosła o uchylenie jej w całości. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie zasad ogólnych postępowania administracyjnego poprzez błędne przyjęcie, że pomoc pieniężna na przedmiotowe cele została już jej przyznana ze środków społecznych. Wskazywała na przekroczenie przez organy granic uznania administracyjnego. Podkreślała, iż jej żądania mają jedynie na celu przezwyciężenie jej trudnej sytuacji życiowej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu. W pierwszej kolejności wskazać należy na dyspozycję art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), zgodnie, z którą zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. W szczególności zasiłek celowy może być przyznany na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Decyzja podejmowana przez organ administracji w przedmiocie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Nie znaczy to jednak, że organ administracji może podejmować decyzję w sposób całkowicie dowolny, jest bowiem związany przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 7 i 77 § 1 k.p.a., jak również przepisami ustawy o pomocy społecznej. W ocenie Sądu Samorządowe Kolegium Odwoławcze. prawidłowo wykazało, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta, jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowym, nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Rolą zasiłku celowego jest zaspokojenie pewnej potrzeby osoby ubiegającej się o pomoc, która jest nazwana przez ustawodawcę niezbędną potrzebą bytową. Określnik "celowy" wskazuje w wyraźny sposób na wymaganie związania tego świadczenia z oznaczonym przeznaczeniem. Korzystanie z uznania administracyjnego przez organ pomocy społecznej badający sprawę zasiłku celowego na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej powinno się opierać po pierwsze na ustaleniu, czy charakter potrzeby uzasadnia zakwalifikowanie jej jako potrzeby bytowej. W przedmiotowej sprawie D.B. zwróciła się z wnioskiem o przyznanie zasiłku celowego na zakup: odzieży i obuwia wiosennego oraz środków czystości i higieniczno – sanitarnych dla siebie i dla domu. Organy I i II instancji prawidłowo uznały, iż zakup tych produktów mieści się w katalogu niezbędnych potrzeb bytowych. Jednakże należy zauważyć, że zasiłek celowy można przyznać wyłącznie na zaspokojenie niezbędnej potrzeby życiowej skarżącej. Należy zatem sprawdzić czy analogiczna potrzeba była już w stosunku do zainteresowanej zaspokajana za pomocą środków publicznych. Jeżeli wystąpiła taka okoliczność, organ pomocy społecznej jest uprawniony do odmowy przyznania zasiłku celowego, uzasadniając to brakiem cechy niezbędności zgłoszonej potrzeby. Niezbędność oznacza nieodzowność w samodzielnym przewidywaniu adekwatnych środków zaradczych. Powtarzająca się nieudolność w tym przewidywaniu nie może przerzucać w nieskończoność odpowiedzialności za los zainteresowanej na organy samorządu gminnego (por. A. Prokurat, Ustawa o pomocy społecznej z komentarzem, "Praca Socjalna" 2004, nr 4, s. 81) Z analizy akt administracyjnych bezspornie wynika fakt, iż skarżąca decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2008 r. przyznano D.B. zasiłek celowy na miesiąc czerwiec i lipiec 2008 r. po 110 zł miesięcznie jako dofinansowanie do zakupu środków czystości i higieniczno – sanitarnych, obuwia i odzieży. Jednocześnie decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2008 r. upoważniono skarżącą do odbioru odzieży z Punktu Charytatywnego Polskiego Komitetu Pomocy Społecznej. W wyroku z dnia 28 maja 1996 r., SA/Łd 398/95, Wokanda 1996, nr 12, s. 44, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że przeznaczenie zasiłku celowego z pomocy społecznej bezpośrednio na cel, któremu miał on służyć, z pominięciem uprawnionego, nie narusza przepisów ustawy o pomocy społecznej. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. Organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Mając na uwadze fakt, iż jak ustaliło Kolegium, D.B. korzysta ze stałych form pomocy społecznej w postaci zasiłku stałego oraz zasiłku pielęgnacyjnego, jak również z pomocy dodatkowej tj. środków na opłatę energii elektrycznej, gazu, a liczba składanych wniosków o przyznanie pomocy społecznej przez inne osoby i rodziny w danym okresie była duża skarżąca musi uświadomić sobie to, iż tylko niewielka ilość jej wniosków może zostać pozytywnie rozpatrzona przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej. W szczególności trzeba wskazać, iż MOPS dysponuje ograniczonym kwotowo budżetem. Sąd zwraca ponadto uwagę na fakt, iż pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie powstawania wyżej wymienionym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. l i art. 2 ustawy o pomocy społecznej). Z przepisów tych zatem jednoznacznie wynika, że celem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie na koszt podatnika osób i ich rodzin, które nie chcą podjąć trudu wyjścia z ciężkiej sytuacji materialnej. Dlatego też osoby, które wnoszą o przyznanie im pieniędzy publicznych na zaspokojenie własnych potrzeb mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji osoby (art. 4 ustawy) pod rygorem odmowy przyznania świadczenia (art. 11 ust. 2 ustawy). Z w/w przepisów wynika, iż skarżąca chcąc uzyskać zasiłek celowy jest zobligowana do współpracy z organem administracji publicznej (pracownikiem socjalnym). Trzeba wskazać, iż D.B. nie wyrażając zgody na przeprowadzenie aktualizacji wywiadu środowiskowego /pismo z [...] lipca 2008 r./ postępowaniem swoim sama naraża się na negatywne konsekwencje. Na marginesie stwierdzić należy, iż pozostałe zarzuty skarżącej, tj. twierdzenia, iż nie uzyskała żadnej pomocy od organów administracji publicznej we wnioskowanym zakresie są dla Sądu całkowicie niezasadne. W aktach administracyjnych sprawy znajdują się potwierdzone za zgodność z oryginałem odpisy decyzji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] oraz nr [...] z dnia [...] lipca 2008 r. W konsekwencji należy stwierdzić, iż materiał dowodowy w sprawie został prawidłowo zebrany przez organ I i II instancji. MOPS oraz SKO prawidłowo przeprowadziły postępowanie administracyjne posiłkując się danymi znanymi im "z urzędu". Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 250 ustawy z dnia 30 czerwca 2002 r. w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163, póz. 1349 ze zm.).