II SA/Go 762/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Fornalik Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek (spr.) Sędzia WSA Mirosław Trzecki Protokolant referent Marta Świetlik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2009 r. sprawy ze skargi J.W. na decyzję Wojewody z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim adwokatowi K.Ł. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) zwiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług - tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zaskarżoną decyzją z dnia z dnia [...] lipca 2009 roku znak [...] Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] maja 2009 roku znak [...] o wymeldowaniu skarżącego J.W. z pobytu stałego tj. z lokalu w [...]. Stan faktyczny w sprawie przedstawiał się następująco. Wnioskiem z dnia 24 lutego 2009 roku R. i R. małż. W. wystąpili o wymeldowanie syna J.W. z ich lokalu mieszkalnego położonego w [...], w którym był on zameldowany na pobyt stały. W uzasadnieniu podali, iż syn opuścił mieszkanie przed szesnastoma lat , nie mają z nim kontaktu i jedynie od kuratora dowiedzieli się, że aktualnie przebywa w zakładzie karnym. W składanych trzykrotnie w toku prowadzonego postępowania pisemnych wyjaśnieniach J.W. oświadczył, iż nie wyraża zgody na wymeldowanie, bo po opuszczeniu zakładu karnego stanie się osoba bezdomną . Przyznał, iż miejsce pobytu stałego opuścił w 1992 lub 1993 roku . Wbrew zeznaniom wnioskodawców nie było to jednak opuszczenie dobrowolne, ale wywołane ich nagannym zachowaniem się wobec niego. Kontaktował się z wnioskodawcami w 2003 roku, a ostatni raz odwiedził ich w 2004 roku. W przerwach między odbywaniem kolejnych kar pozbawienia wolności zamieszkiwał u konkubin lub w wynajmowanych pokojach. Decyzją z dnia z dnia [...] maja 2009 roku znak [...] Wójt Gminy, powołując się na przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( Dz.U. Nr 87, póz. 960 z 2001 roku ) orzekł o wymeldowaniu skarżącego J.W. z pobytu stałego tj . z lokalu w [...]. W uzasadnieniu wskazał, iż zebrany materiał dowodowy wskazuje, iż wystąpiły podstawy do wmeldowania. J.W. nie przebywa pod adresem pobytu stałego. Od [...] listopada 2004 roku odbywa karę pozbawienia wolności. Za istotne organ uznał fakt zamieszkiwania J.W. w przerwach między wcześniejszymi kolejnymi aresztowaniami w innych lokalach, przy jednoczesnym braku jego aktywności w dochodzeniu ochrony prawa do przebywania w lokalu. Zdaniem organu, kilkuletni okres zamieszkiwania osoby zameldowanej w danym lokalu na stałe w lokalach innych niż ten w którym jest zameldowana stanowi przejaw woli dobrowolnego opuszczenia takiego lokalu a niepodejmowanie działań zmierzających do przywrócenia utraconego posiadania lokalu ( niewytoczenie powództwa ) stanowi wyraz zerwania związków z lokalem i rezygnacji z zamieszkiwania w lokalu pod adresem stałego zameldowania. Wójt podkreślił, iż J.W. sam przyznał, że mieszkanie rodziców opuścił w 1992 roku, przebywając u konkubin lub wynajmując pokoje. Zerwał związki z lokalem miejsca zameldowania i nie koncentruje tam swych spraw życiowych . Niedopełnienie w takiej sytuacji obowiązku wymeldowania pozostaje w takiej sytuacji niezgodne z przepisami o ewidencji ludności i uzasadnia wymeldowanie w oparciu o przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W odwołaniu od tej decyzji J.W. zarzucił, iż organ orzekając o jego wymeldowaniu uwzględnił jedynie interes wnioskodawców, częściowo pomijając jego wyjaśnienia, zaniechał poinformowania go o możliwości powołania świadków oraz nieprawidłowo ustalił stan faktyczny. W uzasadnieniu ponownie przyznał, iż mieszkanie rodziców opuścił w 1992 roku jako nieletni, będąc przez nich wyrzucony. Rodzice w późniejszych latach nie chcieli się z nim kontaktować, a złożone przez nich i świadków w postępowaniu zeznania fałszywie przedstawiają okoliczności opuszczenia przez niego domu. Wskazywał, iż w dniu 5 maja 2009 roku wniósł przeciwko rodzicom pozew o zapewnienie mieszkania. Powołaną na wstępie decyzją organ odwoławczy, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2002 roku, Nr 98 póz. 1071 ze zm. ) i art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity - Dz.U. z 2006 roku , Nr 139, póz. 993 ze zm.) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Dokonując ustaleń zbieżnych z organem l instancji Wojewoda wskazał dodatkowo na fakt, iż wywiad meldunkowy potwierdził, że skarżący od kilkunastu lat nie zamieszkuje pod adresem zameldowania. Po okresach pozbawienia wolności ( listopad - grudzień 1994 roku, luty 1998 - marzec 2002 roku, wrzesień 2003 - wrzesień 2004 roku ) udawał się do innych miejscowości niż ta gdzie był zameldowany. Od listopada 2004 roku do chwili obecnej nadal przebywa w zakładzie karnym. Mając na uwadze te ustalenia uznał, iż zaistniały przesłanki do wymeldowania jakimi jest opuszczenie lokalu w sposób dobrowolny i o charakterze trwałym. Wojewoda podkreślił, iż bezsporne jest opuszczenie lokalu w 1992 roku, co spowodowane było konfliktami rodzinnymi. Podkreślił, iż odbywając od 1998 roku kolejne kary pozbawienia wolności skarżący po ich zakończeniu nie powracał do miejsca pobytu stałego. Mimo twierdzeń, iż nie powraca do lokalu, w którym jest zameldowany z powodu sprzeciwu rodziców pozew o zapewnienie mu lokalu wniósł dopiero po złożeniu wniosku o jego wymeldowanie. Czynność ta nie może być zatem uznana za podjęcie w odpowiednim czasie działań zmierzających do przywrócenia mu utraconego posiadania. Tym samym zaistniały podstawy do uznania, iż sam zrezygnował z zamieszkiwania pod adresem zameldowania . W konsekwencji - zdaniem organu II instancji - doszło do opuszczenia lokalu w sposób dobrowolny i trwały co uzasadniało jego wymeldowanie. W skardze J.W. ponownie podniósł zarzuty stawiane już w odwołaniu. Dodatkowo zarzucał, iż uchybieniem organów było orzeczenie o jego wymeldowaniu bez zapewnienia mu prawa do lokalu zamiennego lub zastępczego w wyniku czego po opuszczeniu zakładu karnego stanie się osoba bezdomną. Wywodził, iż Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu l instancji, która była stronnicza, oparta na zeznaniach wnioskodawców i uwzględniała tylko ich interes. Tymczasem to ich psychiczne i fizyczne znęcania się nad nim jako osobą nieletnią było przyczyną opuszczenia mieszkania wnioskodawców. Podnosząc wskazane zarzuty domagał się uwzględnienia jego skargi. Odpowiadając na skargę Wojewoda wnosił o jej oddalenie i podtrzymywał stanowisko wyrażone w decyzji. W piśmie procesowym z dnia [...] września 2009 roku skarżący, ponownie wywodząc, iż lokalu w którym był zameldowany na pobyt stały nie opuścił dobrowolnie, wnosił o uchylenie zaskarżonych decyzji i przyznania mu prawa do lokalu zastępczego lub socjalnego. Na rozprawie w dniu 26 listopada 2009 roku ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego podtrzymywał stanowisko wyrażone w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga nie zawierała uzasadnionych podstaw. Sądowa kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazała, iż nie narusza ona prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik rozstrzygniętej nią sprawy administracyjnej. Wskazania wymaga, iż w ramach sprawowanej kontroli legalności działań organów administracji publicznej usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego przez sąd administracyjny może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy jej wydawaniu organy naruszyły prawo materialne lub przepisy postępowania w zakresie określonym w art. 145 § 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, póz. 1270, ze zm. - przywoływanej jako: ppsa ). Ponadto wymaga podkreślenia, iż zakres kontroli sadowoadministracyjnej wyznaczony jest przepisem art. 134 § 1 ppsa co oznacza, iż sprawowana jest w ona w granicach danej sprawy, a sąd administracyjny ją sprawujący nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi ani powołaną w niej podstawą prawną. Przedmiotem zaskarżenia w rozpoznawanej sprawie była decyzja organu odwoławczego, utrzymująca w mocy decyzję organu l instancji o wymeldowaniu skarżącego z lokalu w [...]. W świetle ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. z 2006 roku, Nr 139, póz. 993 ze zm.-dalej powoływanej jako: ustawa o ewidencji ) obowiązek meldunkowy, obejmujący zameldowanie i wymeldowanie się z pobytu stałego lub czasowego, wynika z przepisów prawa i nie wymaga konkretyzacji w decyzjach administracyjnych. Zarówno zameldowanie jak i wymeldowanie z pobytu stałego i czasowego jest jedynie rejestracją danych o miejscu pobytu osoby co oznacza, iż nie rodzi ono ani nie pozbawia uprawnień do lokalu. Organ meldunkowy jedynie gromadzi informacje w postaci danych o miejscu pobytu konkretnej osoby. Na tej podstawie ewidencja ludności rejestruje faktyczne dane dotyczące miejsca pobytu osoby. Ewidencja ludności nie odzwierciedla stanu prawnego lokalu, a jedynie fakt przebywania w nim danej osoby. Wykonanie obowiązku meldunkowego w postaci zameldowania lub wymeldowania polega na zgłoszeniu wymaganych danych ( art. 9 ust. 1, art. 10, art. 15 ustawy o ewidencji ) właściwemu organowi, który dokonuje ich rejestracji, będącej czynnością materialno-techniczną, rodzącą skutki prawne. Stosownie do przepisu art. 47 ust. 1 ustawy o ewidencji organ gminy prowadzący ewidencję ludności jest obowiązany na podstawie zgłoszenia dokonać zameldowania lub wymeldowania przez zarejestrowanie danych dotyczących osoby i miejsca jej pobytu. Czynności ewidencyjne podejmowane są zatem na podstawie zgłoszenia osoby wykonującej swój obowiązek meldunkowy, a wyjątki od tej zasady, dopuszczające wydanie decyzji, określone zostały w ustawie ( art. 8 ust. 2, art. 15 ust. 2, art. 47 ust. 2). Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Charakter ewidencji ludności oraz przytoczona regulacja art. 15 ust. 2 ustawy prowadzą do wniosku, że w sprawach związanych z wymeldowaniem organy administracji uprawnione są jedynie do badania czy określona osoba faktycznie opuściła lokal i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się oraz czy opuszczenie to ma charakter dobrowolny i trwały. Tym samym źródłem powinności organu administracji publicznej dokonania wymeldowania jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego przez osobę podlegającą wymeldowaniu, niezależnie od tego czy posiada ona uprawnienie do przebywania w tymże miejscu. Organy orzekające o obowiązku meldunkowym nie rozstrzygają przy tym w przedmiocie tytułu prawnego do przebywania w danym lokalu. Spełnienie przesłanki opuszczenia przez osobę, której dotyczy wniosek o wymeldowanie z dotychczasowego miejsca pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest ono dobrowolne tj. wynika z jej własnej woli, a nie z powodu bezprawnych zachowań innych osób oraz ma charakter trwały. Jednocześnie za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy uznawana jest sytuacja, w której zmiana miejsca pobytu osoby dotychczas zameldowanej w danym lokalu nastąpiła na skutek zachowania innej osoby, ale osoba zameldowana nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych ( np. powództwo do sądu cywilnego o przywrócenie naruszonego posiadania, zgłoszenie organom ścigania). Kontrola legalności zaskarżonej decyzji Wojewody, sprawowana w zakresie wynikającym z art. 134 § 1 ppsa, nie dostarczyła podstaw do uchylenia zakwestionowanego skargą aktu. W ocenie Sądu stan faktyczny sprawy w zakresie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy został przez organy ustalony w sposób niewadliwy. Podkreślenia przy tym wymaga, iż wbrew stanowisku skarżącego był on informowany o możliwości wskazania świadków dla wykazania okoliczności istotnych w sprawie, co nastąpiło w piśmie Wójta Gminy z [...] marca 2009 roku. Szczególnego podkreślenia wymaga jednakże, że okolicznością bezsporną w sprawie pozostawało, iż skarżący od 1992 roku (co sam kilkakrotnie przyznawał w toku postępowania administracyjnego i postępowania przed Sądem) nie przebywa pod adresem zameldowania. Sporna pozostawała w istocie przesłanka dobrowolności opuszczenia przez niego lokalu rodziców. Zasadne było ustalenie organu II instancji, iż opuszczenie lokalu przez skarżącego nastąpiło w efekcie konfliktu rodzinnego między skarżącym a jego rodzicami. Jednakże nawet przyjęcie eksponowanej w skardze wersji skarżącego, iż to na skutek ich działań ( nawet przy założeniu, że były bezprawne ) zmuszony był opuścić mieszkanie w [...] to zasadnie organy uznały, iż w okolicznościach sprawy warunkująca wymeldowanie , ta przesłanka dobrowolności i trwałości została spełniona. W szczególności organy zasadnie akcentowały, iż skarżący w okresach między odbywaniem kolejnych kar pozbawienia wolności nie powracał do lokalu w którym pozostawał zameldowany na stałe, zamieszkując u innych osób lub w wynajmowanych pokojach w innych miejscowościach. Uprawnione było też stanowisko organy odwoławczego, iż wytoczenie przez skarżącego w maju 2009 roku przeciwko wnioskodawcom powództwa o zapewnienie mu mieszkania nie może być uznane za skorzystanie we właściwym czasie z przysługujących środków prawnych, a w konsekwencji za przesądzające o braku przesłanki dobrowolności opuszczenia lokalu. Fakt wniesienia pozwu nie był bowiem wynikiem poszukiwania ochrony prawnej przed bezprawnymi działaniami wnioskodawców, ale reakcją na ich wniosek o wymeldowanie. Nadto złożenie wskazanego pozwu po ok. 17 latach od opuszczenia mieszkania nie może być uznane za dokonane we właściwym czasie, bo nastąpiło bez związku przyczynowego i czasowego z rzekomym przymuszeniem do opuszczenia mieszkania rodziców. W tych okolicznościach zarzuty skargi zmierzające do wykazania braku przesłanki dobrowolności okazały pozbawione zasadności. Równie pozbawione merytorycznej doniosłości pozostawały zarzuty związane z uchybieniem mającym polegać na niezapewnieniu wraz z orzeczeniem o wymeldowaniu prawa do lokalu zamiennego czy socjalnego. Nawiązując do powyżej omówionego charakteru ewidencji ludności i instytucji wymeldowania wskazać należy, iż skarżący błędnie rozumie kompetencję organów meldunkowych. Nie jest ani ich obowiązkiem, ani uprawnieniem orzekanie w czy to przedmiocie prawa do lokalu w którym zameldowanie miało miejsce, czy w przedmiocie dostarczenia prawa do jakiegokolwiek innego lokalu. Z tych wszystkich względów zarzuty skargi należało uznać za nieuzasadnione. Nie stwierdzając - również z urzędu - naruszenia prawa materialnego ani przepisów procedury administracyjnej w stopniu mającym wpływ na treść rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji , Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 ppsa, skargę oddalił. O kosztach pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd orzekł na podstawie przepisu § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. Nr 163, 1348 ze zm. w zw. z art. 250 ppsa ).