II SA/Go 775/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Sędzia WSA Sławomir Pauter po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M spółki z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymierzenie kary pieniężnej za urządzanie gier poza kasynem gry na skutek sprzeciwu M spółki z o.o. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 7 grudnia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z dnia 11 sierpnia 2016 r. oddalił skargę M sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier poza kasynem gry. Na postawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 24 października 2016 r. wezwano pełnomocnika M sp. z o.o. - adwokata K.A. do uiszczenia w terminie 7 dni wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 360 zł (k. 215 akt sprawy). Dnia 24 listopada 2016 r. wpłynął do Sądu wniosek skarżącej Spółki o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu PPPr w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych poprzez zwolnienie od opłat sądowych i wydatków. W uzasadnieniu wniosku spółka wskazała, że nie posiada środków pieniężnych, które mogłaby przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych, gdyż od lipca 2016 r. zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Posiadane automaty do gier zostały zatrzymane przez urzędy celne. Jednocześnie wskazano, że przedmiotem postępowań egzekucyjnych pozostają kary pieniężne na łączną kwotę 228.000 zł, zaś łącznie kary pieniężne wynikające z ostatecznych decyzji wynoszą 1.000.000 zł. W 2015 r. spółka odnotowała stratę w wysokości 150.638,62 zł. Spółka posiada środki pieniężne w kasie spółki w wysokości 481,70 zł. W rozpoznawanej sprawie wzięto z urzędu pod uwagę okoliczności podane przez pełnomocnika skarżącej spółki w sprawie II SA/Go 795/16 i dołączone dokumenty uzupełniające wniosek o przyznanie prawa pomocy. Pełnomocnik wskazała, że począwszy od lipca 2016 r. spółka pozostaje w stanie reorganizacji i przekwalifikowania swojej działalności, celem pozyskania środków niezbędnych dla sfinansowania swoich wymagalnych zobowiązań oraz kosztów postępowań sądowych. Spółka od dnia 1 lipca 2016 r. nie uzyskała przychodu. Nadto pełnomocnik podała, że od lipca 2016 r. koszty spółki dotyczą wyłącznie czynności transportowo-logistyczno-magazynowych, wynagrodzeń pracowniczych, oraz usług administracyjnych oraz obsługi prawnej. Po dniu 1 lipca 2016 r. koszty działalności spółki wyniosły 599.465,94 zł, przy czym koszty w wysokości 386.622,12 zł wynikały z dokonanej korekty VAT. Postanowieniem z dnia 7 grudnia 2016 r. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. odmówił przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie referendarz wskazał m.in., iż przedsiębiorstwo prowadząc działalność gospodarczą powinno uwzględnić w jej ramach odpowiednie środki finansowe na pokrycie kosztów postępowań sądowych związanych z jego działalnością. Jednocześnie podał, iż o możliwościach płatniczych skarżącej Spółki świadczy fakt, że nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego i w dalszym ciągu ponosi koszty związane ze zmianą profilu działalności gospodarczej. Nadto dodał, że ponoszenie straty nie oznacza spełnienia przesłanki warunkującej przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Strata jest jedynie nadwyżką sumy kosztów uzyskania przychodów nad osiągniętymi przychodami. W ocenie referendarza w rozpoznawanej sprawie Spółka nie wykazała, że podjęła jakiekolwiek czynności w celu uzyskania środków na pokrycie kosztów sądowych. Pozostawanie w obrocie prawnym jako przedsiębiorca wiąże się z koniecznością podejmowania wszelkich działań niezbędnych do efektywnego prowadzenia działalności gospodarczej i regulowania wszelkich związanych z nią należności tak prywatnoprawnych, jak i tych o charakterze publicznym. Pismem z dnia [...] stycznia 2017r. strona skarżąca złożyła sprzeciw od postanowienia z dnia 7 grudnia 2016r., wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie skarżącej pomocy zgodnie z wnioskiem. Uzasadniając swoje stanowisko strona wskazała, że w dniu 13 grudnia 2016 r. złożyła wniosek o ogłoszenie względem niej upadłości likwidacyjnej. Przyczyną ww. wniosku było nie tylko zaprzestanie prowadzenia przez skarżącą działalności gospodarczej, ale przede wszystkim liczne (ponad 170) postępowań administracyjnych, wszczynanych z urzędu, których przedmiotem były kary pieniężne w związku z prowadzeniem przez skarżącą działalności na automatach poza kasynem gry - tj. w związku z naruszeniem art. 14 u.g.h. Powyższe postępowania administracyjne były powodem wszczęcia przeciwko Spółce licznych postępowań egzekucyjnych, w toku których nastąpiło zajęcie całego majątku skarżącej, w tym rachunków bankowych, co uniemożliwiło jej ostatecznie jakąkolwiek aktywność gospodarczą, czy próbę reorganizacji działalności. Skarżąca wyjaśnia, że wobec zawisłości licznych postępowań karno- skarbowych oraz administracyjnych, zarząd skarżącej, nie zdecydował się na otwarcie procedury likwidacyjnej spółki, ani też na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości likwidacyjnej na wcześniejszym etapie uznając, że takie działanie byłoby co najmniej przedwczesne. Zarząd Spółki liczył bowiem na to, że sądy administracyjne w końcu przyznają skarżącej rację co do niezasadności wymierzania wobec niej kar pieniężnych. Odnosząc się do zarzutu ponoszenia przez skarżącą kosztów swojej działalności po dniu 1 lipca 2016 r., skarżąca wskazała, że powyższe poniesione przez spółkę koszty nie były kosztami reorganizacji, a zakończenia działalności. Brak wykonania ww. czynności opisanych we wniosku, tj. zwiezienia i magazynowania urządzeń do gier, wiązałby się dla Zarządu Skarżącej z konsekwencjami karnoskarbowymi, tj. odpowiedzialnością z art. 107 § 1 k.k.s. Były to zatem czynności niezbędne do wykonania i stąd w ocenie zarządu skarżącej, posiadające pierwszeństwo przed innymi opłatami sądowymi, wymagalnymi w późniejszym czasie. Skarżąca podała, iż począwszy od dnia 1 lipca 2016 r. nie posiadała i w dalszym ciągu nie posiada żadnych źródeł dochodu, z których mogłaby sfinansować wymagalne opłaty i koszty wszczynanych przeciwko niej z urzędu postępowań podatkowych w przedmiocie wymierzenia kar pieniężnych. Dodatkowo pozyskanie takich środków uniemożliwiło jej zajęcie majątku, w tym rachunków bankowych, dokonane w toku wszczynanych w oparciu o ostateczne decyzje wymierzające kary pieniężne, postępowań egzekucyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych okazał się niezasadny. W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.– określanej dalej jako p.p.s.a.)., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd może zwolnić osobę prawną z części kosztów postępowania, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Ciężar dowodu w tym przypadku spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wykazać, że znajduje się ona w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 16 października 2012 r., sygn. akt I FZ 291/12). Podkreśla się nadto (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005 r., sygn. akt I FZ 63/05), że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do Sądu (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Na podstawie akt spraw prowadzonych w tutejszym Sądzie ze skargi M Sp. z o.o. oraz danych udostępnionych w bazach internetowych Krajowego Rejestru Sądowego oraz Monitora Sądowego i Gospodarczego ustalono, że M Sp. z o.o. została wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego w dniu [...] stycznia 2014 roku. Aktualnie, według internetowej bazy KRS, jedynym wspólnikiem skarżącej Spółki jest podmiot V. Funkcję prezesa zarządu skarżącej Spółki nadal pełni P.S.. Przy czym do dnia [...] kwietnia 2014 roku był on jedynym wspólnikiem skarżącej Spółki (Monitor Sądowy i Gospodarczy z dnia [...] kwietnia 2014 roku Nr [...], poz. [...]). W okresie prowadzenia działalności od stycznia 2014 roku do [...] września 2016 roku) M Sp. z o.o. osiągnęła przychód podatkowy w wysokości 17.144.945,93 zł, co daje ponad 500 tysięcy złotych miesięcznie. Według przedłożonego w sprawie II SA/Go 905/16 zestawienia skarżąca Spółka jest stroną ponad stu siedemdziesięciu postępowań w sprawie nałożenia kar pieniężnych. Łączna wysokość tych kar opiewa na kwotę ponad 1.000.000 zł. Zdaniem Sądu, skarżąca Spółka nie wykazała, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie opłaty sądowej, która na obecnym etapie stanowi wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 360 zł. Prezentowana argumentacja sprowadza się bowiem do wskazania, że działalność prowadzona jest ze stratą, wobec Spółki prowadzona jest egzekucja, a także, że wobec Spółki toczy się ponad sto siedemdziesiąt postępowań w sprawie nałożenia kar pieniężnych. Starszy referendarz sądowy trafnie uznał, w ocenie Sądu, że Spółka nie wykazała niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania. Ponadto ze sprzeciwu wniesionego od postanowienia starszego referendarza sądowego wynika, że dopiero w dniu 13 grudnia 2016 r. złożyła wniosek o ogłoszenie względem niej upadłości likwidacyjnej. Spółka nie wykazała jednocześnie, że podjęła jakiekolwiek starania zmierzające do pozyskania środków na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Również argumentacja sprzeciwu nie została poparta stosownymi dokumentami źródłowymi. Mimo, że Spółka reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika to fakt, iż wobec Spółki prowadzone jest ponad sto siedemdziesiąt postępowań w sprawie nałożenia kar pieniężnych Sąd musiał ustalać na podstawie innych akt sądowych. Dopiero na wezwania strona nadsyła dokumenty finansowe (tak w sprawie II SA/Go 795/16), choć jak wskazano powyżej to na niej spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. W związku z powyższym należało stwierdzić, iż ocena dokonana przez referendarza jest trafna i w konsekwencji doprowadziła do prawidłowego stanowiska, skutkującego odmową przyznania skarżącej Spółce prawa pomocy w jakiejkolwiek części. Za taką oceną przemawia zarówno reguła prawa ustanowiona w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. jak i aktualne poglądy doktryny, zgodnie z którymi jest to instytucja o charakterze wyjątkowym. Postulatom tym wtóruje zresztą praktyka orzecznicza sądów administracyjnych, zgodnie z którą udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postan. NSA z 27 maja 2008 r. I FZ 160/08). Ponadto w razie uwzględniania skargi kasacyjnej stronie skarżącej przysługuje od organu zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (art. 200 p.p.s.a). Wskazane okoliczności świadczą o prawidłowości orzeczenia starszego referendarza sądowego, wobec czego brak było podstaw do zmiany tego rozstrzygnięcia. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 255 i art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.