II SA/Go 785/11

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. – Jarosław Piątek po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2012 r. w Gorzowie Wlkp. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z.G. o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia lokalizacji inwestycji celu publicznego p o s t a n a w i a: 1.przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w części przekraczającej 250 zł, 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. Na podstawie zarządzenia z dnia 2 listopada 2011 r. Przewodniczącego II Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., Z.G. został wezwany do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi w wysokości 500 zł. 13 grudnia 2012 r. wpłynął do sądu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu PPF w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Z.G. wskazał, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Skarżący oświadczył, że osiąga niski dochód z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego. W uzupełnieniu złożonego wniosku skarżący przedstawił miesięczne wydatki związane z eksploatacją domu (800 zł), prowadzonym gospodarstwem rolnym (składka ubezpieczeniowa 690 zł, podatek rolny na 2011 r. - 2.894 zł) oraz przedłożył wyciąg z rachunku bankowego. Z.G. podał, że posiada dwoje studiujących dzieci, którym pomaga finansowo (2.000 zł miesięcznie). Wniosek o udzielenie prawa pomocy okazał się częściowo zasadny. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej zwanej p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/04, niepublikowane) stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. W niniejszej sprawie nie można przyjąć, aby zachodziły okoliczności uzasadniające zwolnienie w całości Z.G. od ponoszenia kosztów sądowych. Zważyć bowiem trzeba, że skarżący w grudniu 2011 r. otrzymał płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w łącznej wysokości 35.008,28 zł. Z wyciągu z rachunku bankowego wynika, że dysponuje on niewielkimi środkami pieniężnymi (373 zł, stan na 31 grudnia 2011 r.). Wymaga podkreślenia, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu. Tytułem przykładu można wymienić osoby bezrobotne, korzystające z pomocy społecznej czy otrzymujące bardzo niskie świadczenia emerytalno-rentowe (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). Nie można jednak pominąć, że skarżący ponosi znaczne wydatki związane z utrzymaniem domu, prowadzeniem gospodarstwa rolnego a także pomaga finansowo studiującym dzieciom. Uwzględniając powyższe okoliczności należy stwierdzić, że sytuacja majątkowa Z.G. umożliwia mu zgromadzenie pewnych środków na pokrycie kosztów sądowych i dlatego przyznano mu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi powyżej 250 zł. Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji postanowienia.