II SA/Go 785/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Fornalik po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z.G. o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia lokalizacji inwestycji celu publicznego postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od wniesionej skargi w części przekraczającej kwotę 250 (dwieście pięćdziesiąt) złotych, 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 2 listopada 2011 r. Z.G. został wezwany do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi w wysokości 500 zł. Wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 4 listopada 2011r. W dniu 14 listopada 2011 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wpłynął wniosek skarżącego o udzielenie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Z uwagi na okoliczność, iż wniosek był obarczony brakiem formalnym, tj. nie został złożony na odpowiednim urzędowym formularzu, na podstawie zarządzenia z dnia 23 listopada 2011 r. Skarżący został wezwany do jego uzupełnienia. W dniu 13 grudnia 2011 r. wpłynął do tutejszego Sądu uzupełniony wniosek Z.G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Z.G. wskazał, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Skarżący oświadczył, że osiąga niski dochód z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego. W uzupełnieniu złożonego wniosku skarżący przedstawił miesięczne wydatki związane z eksploatacją domu (800 zł), prowadzonym gospodarstwem rolnym (składka ubezpieczeniowa 690 zł, podatek rolny na 2011 r. - 2.894 zł) oraz przedłożył wyciąg z rachunku bankowego. Z.G. podał, że posiada dwoje studiujących dzieci, którym pomaga finansowo (2.000 zł miesięcznie). Postanowieniem z dnia 18 stycznia 2012 r. sygn. akt II SA/Go 785/11, po rozpatrzeniu wniosku Z.G. o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy przyznał wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w części przekraczającej 250 zł, w pozostałym zakresie oddalił wniosek strony. Postanowienie doręczono stronie skarżącej, za pośrednictwem poczty polskiej, w dniu 7 lutego 2012 r. W dniu 16 lutego 2012 r. do Sądu wpłynął sprzeciw Z.G. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 stycznia 2012 r. sygn. akt II SA/Go 785/11 (data nadania w urzędzie pocztowym – 14 lutego 2012 r.). Wnioskodawca wskazał, iż nie zgadza się z oceną Sądu, iż jego sytuacja finansowa jest dość dobra. Prowadzenie gospodarstwa oraz utrzymanie rodziny, w tym dwójki dzieci na studiach stacjonarnych, wymaga znacznych nakładów. Tym samym zwolnienie go z konieczności ponoszenia kosztów sądowych stanowiłoby istotną pomoc. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie odnotowania wymaga, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przystępując zatem do rozpoznania wniosku, podkreślić trzeba, że w myśl art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowy, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa zatem na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa zwrotu "gdy osoba ta wykaże". Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 ppsa, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone przez stronę okoliczności powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie (por. postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2011 r. sygn. akt II FPP 5/10). Wynika to z okoliczności, iż ewentualne przyznanie prawa pomocy stronie w tym zakresie należy traktować jako odstępstwo od przywołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów sądowych (wpisu). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/04, niepublikowane) stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. W niniejszej sprawie Sąd stwierdził, iż w odniesieniu do Z.G. nie zachodzą okoliczności przemawiające za przyznaniem mu prawa pomocy w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Sąd uwzględnił w tym zakresie wskazaną przez wnioskodawcę sytuację finansową i rodzinną, w tym określone w uzupełnieniu wniosku koszty utrzymania rodziny oraz posiadane środki finansowe. Jednakowoż w rozpatrywanej sprawie nie można pominąć okoliczności, iż skarżący w grudniu 2011 r. otrzymał płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w łącznej wysokości 35.008,28 zł. Nadto z wyciągu z rachunku bankowego wynika, że dysponuje on niewielkimi środkami pieniężnymi (373 zł, stan na 31 grudnia 2011 r.). Sąd nie kwestionuje trudności jakie nastręczać może prowadzenie gospodarstwa rolnego oraz konieczność utrzymania rodziny, w tym dwójki dzieci kontynuujących naukę na studniach wyższych. Co więcej, Sąd uwzględnił wskazane okoliczności, co stanowiło podstawę częściowego uwzględnienia złożonego przez stronę wniosku. Jednakże wskazać należy, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. podziela zaprezentowany w doktrynie pogląd, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu. Tytułem przykładu można wymienić osoby bezrobotne, korzystające z pomocy społecznej czy otrzymujące bardzo niskie świadczenia emerytalno-rentowe (zob. H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz – co należy podkreślić - pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2010 r., l OZ 819/10, LEX nr 742076). Tym samym Sąd stwierdził, że sytuacja majątkowa Z.G. umożliwia mu zgromadzenie pewnych środków na pokrycie kosztów sądowych i dlatego przyznano mu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi jedynie w części przewyższającej kwotę 250 zł. Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji postanowienia.