II SA/Go 791/21
WyrokWSA w Gorzowie Wielkopolskim2021-11-10
Skład orzekający: Grażyna Staniszewska, Sławomir Pauter, Jarosław Piątek
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo odmówił zwolnienia z obowiązku opłacenia składek za maj 2020 r. z powodu niezłożenia przez wnioskodawcę deklaracji rozliczeniowej za ten miesiąc, mimo że mógł on nie być świadomy obowiązku jej złożenia w związku ze zmianą przepisów?Ratio decidendi
Sąd uznał, że doszło do naruszenia przepisów postępowania, w szczególności zasady informowania (art. 9 k.p.a.) oraz zasady dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.), które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ nie pouczył strony o obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowej, co uniemożliwiło jej uzupełnienie braków i uzyskanie zwolnienia. Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a., ponieważ organ nie wyjaśnił stanu prawnego.Stan faktyczny
M.L. złożył wniosek o zwolnienie z opłacenia składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił zwolnienia za maj 2020 r., wskazując na niezłożenie przez wnioskodawcę deklaracji rozliczeniowej za ten miesiąc do 30 czerwca 2020 r. Organ powołał się na zmianę przepisów od 1 lutego 2020 r. dotyczącą obowiązku składania deklaracji. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, ZUS utrzymał w mocy decyzję odmowną. Skarżący wniósł skargę do WSA, argumentując, że nie został poinformowany o zmianach przepisów i obowiązku złożenia deklaracji.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Pauter Sędzia WSA Jarosław Piątek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 listopada 2021 r. sprawy ze skargi M.L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...].
II SA/Go 791/21
Uzasadnienie.
Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2021 r. M.L. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność opłacająca składki wyłącznie za siebie za miesiące marzec, kwiecień i maj 2020 r.
Decyzją z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 31 zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID
19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze. zm, zwana dalej ustawą COVID - 19) w związku z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, zwana dalej u.s.u.s.), odmówił M.L. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe zdrowotne za maj 2020 r.
W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 31 ust. 2 i 4 ustawy COViD -19 i wskazał, że wnioski o zwolnienie z opłacania składek należało składać do 30 czerwca 2020 r., w tym terminie należało też przekazać do ZUS deklaracje rozliczeniowe i imienne raporty miesięczne należne za miesiąc marzec, kwiecień i maj 2020 r. Do dnia 30 czerwca 2020 r. nie wpłynął dokument rozliczeniowy skarżącego za miesiąc maj 2020 r., w związku z powyższym stronie nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za miesiąc maj 2020 r.
Pismem z dnia [...] sierpnia 2020 r. M.L. wniósł o ponowne rozpoznanie sprawy. Skarżący wskazał, że nie zgadza się z decyzjami odmownymi oraz podniósł, że do tej pory nie był zobowiązany do comiesięcznego składania deklaracji.
Decyzją z dnia [...] września 2020 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, z późn. zm.) oraz art. 31 zq ust. 8 ustawy COVID - 19 utrzymał w mocy decyzję z [...] lipca 2020 r., nr [...]) odmawiającą przyznania skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za maj 2020 r.
W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 47 ust 2 a i ust. 2b u.s.u.s. i wskazał, że warunkiem zwolnienia z obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowych jest fakt, że nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego. Jeżeli płatnik opłaca składki na własne ubezpieczenia - prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą - zwolniony jest z comiesięcznego składnia deklaracji rozliczeniowych, jeżeli nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego. Musi złożyć pierwszą deklarację rozliczeniową w terminie, natomiast kolejne zostaną wygenerowane systemowo przez ZUS. Zgodnie z art. 31zq ust. 2 ustawy COVID -19 warunkiem zwolnienia z opłacenia składek jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych należnych za miesiące marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do 30 czerwca 2020 r. chyba, że płatnik jest zwolniony z obowiązku ich składnia. ZUS wskazał, że na dzień wydania decyzji brak było deklaracji rozliczeniowych za miesiąc maj 2020 r. Od 1 lutego obowiązują nowe przepisy, według których płatnik miał obowiązek do 10 marca 2020 r. złożyć DR2 i DRA za 02/2020 z nową podstawą wymiaru składek. Dokument złożony we wskazanym terminie byłby podstawą do klonowania dokumentów ZUS DRA na następnie miesiące. Skarżący obowiązku tego nie dopełnił, wobec czego odmowa zwolnienia z opłacenia składek jest zasadna.
Pismem z dnia [...] października 2020 r. M.L. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na powyższą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Skarżący wskazał, że w dniu 6 lutego 2020 r. w celu złożenia wszystkich wymaganych dokumentów był obecny w Inspektoracie ZUS w [...]. Zmiany w przepisach "Mały ZUS" obowiązują od 1 lutego 2020 rM o czym skarżący nie wiedział i nie został w Inspektoracie ZUS o tym poinformowany. Podał, że już 6 lutego 2020 r. mógł złożyć obie brakujące deklaracje, jednak urzędnik nie udzielił mu wymaganych informacji, a dowiedział się o tym dopiero z decyzji odmowych.
W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i powielił dotychczasową argumentację.
Sprawa niniejsza rozpoznana została w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ.U. z 2019 r. poz. 2325 zwana dalej p.p.s.a.). Zgodnie z treścią wskazanego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W sprawie strony złożyły wnioski o jej rozpoznanie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.).
Mając na uwadze tak zakreślony zakres kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Materialnoprawną podstawę wydania decyzji w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy COVID -19 . W myśl art. 31zo ust. 2 tej ustawy na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 i 321), zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31 zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.
Zgodnie z art. 31 zq ust. 1 ww. ustawy za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Przy czym zgodnie z art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31 zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.
Z powołanych przepisów wynika, że na wniosek płatnika składek będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek za miesiące marzec - maj 2020 r., jeżeli płatnik przed 1 kwietnia 2020 r. prowadził tę działalność i uzyskał za marzec 2020 r. przychód nie wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r., pod warunkiem, że złożył za te miesiące w terminie do 30 czerwca 2020 r. deklaracje rozliczeniowe, jeżeli nie był z tego obowiązku zwolniony na mocy przepisów u.s.u.s. W przeciwnym razie ZUS wydaje decyzję odmowną.
W badanej sprawie organ przyjął, że skarżący nie był zwolniony z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej za maj 2020 r., bowiem od dnia 1 lutego 2020 r. nastąpiła zmiana przepisów w zakresie obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych. Na dzień 30 czerwca 2020 r. skarżący nie złożył wymaganej deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA za luty 2020 r., co uniemożliwiło "klonowanie" dokumentów na następne miesiące. Zauważyć w tym miejscu należy, że wbrew wymogom wynikającym z art. 107 § 3 kpa, w uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ nie wskazał podstawy prawnej, z której wynika powyższa zmiana w zakresie obowiązku płatnika składnia deklaracji rozliczeniowych oraz nie wyjaśnił stanu prawnego obowiązującego na datę orzekania.
Wyjaśnienia wymaga, iż przepis art. 47 u.s.u.s. uregulował kwestię terminów i sposobu realizacji obowiązków przez płatnika składek. Zgodnie z treścią art. 47 ust. 1 pkt 1 u.s.u.s. płatnik składek przesyła w tym samym terminie deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłaca składki za dany miesiąc, z zastrzeżeniem ust. 1a, 2a i 2b, nie później niż do 10 dnia następnego miesiąca - dla osób fizycznych opłacających składkę wyłącznie za siebie. Płatnik składek, który opłaca składki wyłącznie za siebie, przesyła jedynie deklarację rozliczeniową (art. 47 ust. 2 u.s.u.s.). W myśl natomiast art. 47 ust. 2g u.s.u.s. osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, opłacające składki wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące i ustalające podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z art. 18c u.s.u.s. są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc po złożeniu deklaracji rozliczeniowej za pierwszy pełny miesiąc, do końca roku kalendarzowego, na który ustaliły tę podstawę. Osoby te obowiązane są do złożenia deklaracji rozliczeniowej za pierwszy miesiąc prowadzenia działalności gospodarczej każdego kolejnego roku, na który ustaliły podstawę wymiaru składek na podstawie art. 18c. Zgodnie z art. 18c ust.1 u.s.u.s. podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonego, o którym mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, którego roczny przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskany w poprzednim roku kalendarzowym nie przekroczył kwoty 120 000 złotych, uzależniona jest od dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, zwanego dalej '‘dochodem z pozarolniczej działalności gospodarczej", uzyskanego w poprzednim roku kalendarzowym. Ubezpieczony, o którym mowa w ust. 1, przekazuje informację o zastosowanych formach opodatkowania obowiązujących tego ubezpieczonego w poprzednim roku kalendarzowym, o rocznym przychodzie z pozarolniczej działalności gospodarczej i rocznym dochodzie z tej działalności uzyskanych w poprzednim roku kalendarzowym, w tym o przychodzie i dochodzie uzyskanych w okresie obowiązywania danej formy opodatkowania, oraz o podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ustalonej na dany rok kalendarzowy w:
1) imiennym raporcie miesięcznym albo
2) w deklaracji rozliczeniowej - w przypadku, o którym mowa w art. 47 ust. 2 - składanych za styczeń danego roku kalendarzowego lub za pierwszy miesiąc rozpoczęcia lub wznowienia prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w danym roku kalendarzowym (art. 18c ust. 9 u.s.u.s.).
Od 1 lutego 2020 r. nastąpiła zmiana stanu prawnego w tym zakresie. Na podstawie art. 4 ustawy z dnia 12 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2019 r. poz. 2550) ubezpieczony, który na 2020 r. ustalał najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z art. 18c ust.1 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym po wejściu w życie niniejszej ustawy ustala podstawę wymiaru składek na te ubezpieczenia zgodnie żart. 18c ust.1 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą bez złożenia zgłoszenia wyrejestrowania i ponownego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych, o których mowa wart. 36 ust.14 ustawy zmienianej w art. 1. Zgodnie natomiast z art. 4 ust.2. ww. ustawy zmieniającej ubezpieczony, o którym mowa w ust. 1, przekazuje:
1) informację, o której mowa w art. 18c ust. 9 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym odpowiednio w imiennym raporcie miesięcznym albo w deklaracji rozliczeniowej, składanych za styczeń 2020 r., oraz
2) informację, o której mowa w art.18c ust. 9 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą odpowiednio w imiennym raporcie miesięcznym albo w deklaracji rozliczeniowej, składanych za luty 2020 r.
- w terminach określonych w art. 47 ust.1 pkt 1 lub 3 ustawy zmienianej w art. 1.
Powyższa zmiana oznaczała, że obowiązkiem ubezpieczonego chcącego korzystać z ulgi tzw. "małej działalności gospodarczej plus" albo inaczej "Mały ZUS plus" w 2020 r., a tym samym być zwolnionym z obowiązku składania za kolejne miesiące deklaracji rozliczeniowych i nie podlegać reżimowi art. 31zq ustawy COVID-19 było nie tylko złożenie deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA za luty 2020 r., ale także deklaracji ZUS DRA cz. II z wykazaną podstawą wymiaru składek ustaloną na okres od lutego 2020 do grudnia 2020 r. do 10 marca 2020 r. Niezłożenie wszystkich tych deklaracji skutkowało zastosowaniem przez organ zasad ogólnych określonych w art. 47 ust.1 i 2 u.s.u.s.
Z tej racji, że ww, ustawa zmieniająca weszła w życie 1 lutego 2020 r. skarżący, chcąc być zwolnionym z obowiązku składania co miesiąc deklaracji rozliczeniowych, miał obowiązek złożyć ww. deklaracje, czego bezspornie nie uczynił.
W tym miejscu wyjaśnić należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 180k.p.a oraz art. 123 u.s.u.s., mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stanowiące m.in., że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). W myśl zasady informowania wyrażonej w art. 9 k.p.a. obowiązane są do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Powinny czuwać nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają jej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Jednocześnie zobowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.).
W niniejszej sprawie skarżący dopiero wraz z doręczeniem decyzji pierwszoinstancyjnej z [...] lipca 2021 r., a więc po upływie ustawowego terminu na złożenie wniosku z wypełnionymi dokumentami rozliczeniowymi, tj. po 30 czerwca
2020 r., otrzymał od organu informację o nieprzesłaniu wymaganej dokumentacji rozliczeniowej i w konsekwencji o przyczynach braku zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za dany miesiąc. Zauważyć trzeba, że według twierdzeń skarżącego w celu dokonania bieżących formalności w dniu [...] lutego 2020 r. skarżący był obecny w ZUS Inspektorat [...] i stosownych informacji o zmianie stanu prawnego można było mu wówczas udzielić, a czego organ nie uczynił. Okoliczność ta wymaga wyjaśnienia, bowiem może mieć ona w sprawie istotne znaczenie. W sytuacji, w jakiej znalazł się skarżący, tj, złożenia wniosku o przedmiotowe zwolnienie (wniosek RDZ), niezłożenia do 10 marca 2020 r. deklaracji rozliczeniowej za luty 2020 r. (ZUS DRA) wraz z deklaracją ZUS DRA cz. II, oraz braku informacji od organu o wymogu uzupełnienia wniosku w terminie do 30 czerwca 2020 r. o deklarację rozliczeniową za maj 2020 r., mógł pozostawać w przekonaniu, że wszystkich formalności dopełnił.
W związku z powyższym Sąd uznał, że w rozpoznawanej sprawie doszło do przepisów postępowania, tj. art. 7 i art. 77 § 1 kpa, które mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ winien wyjaśnić i rozważyć podnoszoną przez skarżącego okoliczność - czy w wyniku braku pouczenia skarżącego o stanie prawnym obowiązującym od dnia 1 lutego 2020 r. w omawianym tutaj zakresie doszło do naruszenia zasady informowania (art. 9 k.p.a.). Wskazać należy, że w następstwie złożenia przez skarżącego wniosku doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym kierując się powyższą zasadą organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. Wyjaśnienia w sprawie wymaga czy przed 30 czerwca 2020 r. organ pouczył stronę o tym, że warunkiem pozytywnego załatwienia wniosku o zwolnienie z opłacania składek jest złożenie deklaracji rozliczeniowej.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega m.in. na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (vide: wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 września 2001 r., sygn. akt VSA 44/01, LEX nr 50158). Ponadto, obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (vide: teza pierwsza wyroku NSA z dnia 25 czerwca 1997 r., sygn. akt SA/Lu 208/95, LEX nr 30816). Przepis art. 9 k.p.a. zobowiązuje organ do udzielania stronie potrzebnych informacji i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek.
Co istotne przepisy ustawy COVID-19 nie wprowadziły szczególnego trybu rozpatrywania wniosków, uchylającego stosowanie przepisów k.p.a. Regulacje art. 15zzzzzn i następne tej ustawy wskazują, że kodeksowe zasady rządzące postępowaniem administracyjnym zostały ograniczone w ściśle określonym zakresie, a nie wyłączone. Odesłanie do przepisów k.p.a. w zakresie odwołań (art. 31 zq ust. 8 ustawy) wskazuje jedynie na tryb rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, lecz nie wskazuje na wyłączenie stosowania przepisów k.p.a. do rozpoznawania wniosków o zwolnienie z opłacania składek przez ZUS.
W rezultacie Sąd uznał, że wskazane naruszenie przez organ przepisów art. 7 i art. 77 § 1 kpa mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Gdyby bowiem strona przed 30 czerwca 2020 r. została przez organ stosownie pouczona o obowiązku złożenia do tego dnia wymaganej deklaracji rozliczeniowej miałaby możliwość usunięcia braków i uzyskania przedmiotowego zwolnienia. Zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca wydane zostały również z naruszeniem art. 107 § 3 kpa, bowiem organ nie powołał oraz nie wyjaśnił stanu prawnego w oparciu, o który strona była zobowiązana do złożenia deklaracji rozliczeniowych do dnia 30 czerwca 2020 r.
Z uwagi na powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. cw zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z [...] lipca 2020 r.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło