II SA/Go 795/16

Dnia 23 stycznia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2017 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M Spółki z o.o. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 1 grudnia 2016 r. w sprawie ze skargi M Spółki z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za urządzanie gier poza kasynem gry p o s t a n a w i a : utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. M Spółka z o.o. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za urządzanie gier poza kasynem gry. W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 720 zł Spółka złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 1 grudnia 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Spółce prawa pomocy z uwagi na niewykazanie ustawowych przesłanek uzasadniających zwolnienie skarżącej Spółki od kosztów sądowych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano m.in., iż o możliwościach płatniczych skarżącej Spółki świadczy fakt, że nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego i w dalszym ciągu ponosi koszty związane ze zmianą profilu działalności gospodarczej. Ponoszenie straty nie oznacza spełnienia przesłanki warunkującej przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Strata jest jedynie nadwyżką sumy kosztów uzyskania przychodów nad osiągniętymi przychodami. Spółka nie wykazała, że podjęła jakiekolwiek czynności w celu uzyskania środków na pokrycie kosztów sądowych. Pozostawanie w obrocie prawnym jako przedsiębiorca wiąże się z koniecznością podejmowania wszelkich działań niezbędnych do efektywnego prowadzenia działalności gospodarczej i regulowania wszelkich związanych z nią należności tak prywatnoprawnych, jak i tych o charakterze publicznym. Spółka w okresie od 1 lipca 2016 r. poniosła znaczne koszty związane z koniecznością przekwalifikowania prowadzonej działalności gospodarczej. Ponosi zatem koszty działalności związanej ze zmianą profilu działalności, które w ujęciu średniomiesięcznym wielokrotnie przekraczają kwotę należnego wpisu od skargi (720 zł). Zatem pomimo istnienia licznych zobowiązań Spółka posiada źródło finansowania swojej działalności. Przytoczona w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczność, że Spółka boryka się z licznymi postępowaniami egzekucyjnymi, nie może stanowić decydującego argumentu uzasadniającego przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z uwagi na przedmiot działalności gospodarczej Spółka powinna była liczyć się z możliwością interwencji organów administracji oraz niekorzystnymi dla siebie decyzjami i w tym celu powinna zabezpieczyć środki na pokrycie ewentualnych kosztów postępowań sądowych. Pismem z dnia [...] stycznia 2017 r. M Spółka z o.o. wniosła od powyższego postanowienia sprzeciw, wnioskując o ponowne rozpoznanie sprawy oraz przyznanie prawa pomocy we wskazanym zakresie. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu referendarza sądowego zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez jego niezastosowanie, będące konsekwencją błędnego przyjęcia, iż strona nie wykazała braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, w szczególności nie przedstawiła żadnych dokumentów poświadczających zła sytuację finansową, uniemożliwiającą poniesienie pełnych kosztów postępowania. Uzasadniając swoje stanowisko Spółka wywiodła, że w dniu 13 grudnia 2016 r. złożyła wniosek o ogłoszenie względem niej upadłości likwidacyjnej. Przyczyną wniosku było nie tylko zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, ale przede wszystkim liczne (ponad 170) postępowań administracyjnych, wszczynanych z urzędu, których przedmiotem były kary pieniężne w związku z prowadzeniem działalności na automatach poza kasynem gry, tj. w związku z naruszeniem art. 14 u.g.h. Powyższe postępowania administracyjne były powodem wszczęcia przeciwko Spółce licznych postępowań egzekucyjnych, w toku których nastąpiło zajęcie całego majątku skarżącej, w tym rachunków bankowych, co uniemożliwiło jej ostatecznie jakąkolwiek aktywność gospodarczą czy próbę reorganizacji działalności. Wobec zawisłości licznych postępowań karno-skarbowych oraz administracyjnych, zarząd Spółki nie zdecydował się na otwarcie procedury likwidacyjnej, ani też na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości likwidacyjnej na wcześniejszym etapie uznając, że takie działanie byłoby co najmniej przedwczesne. Zarząd liczył bowiem, że sądy administracyjne w końcu przyznają skarżącej rację co do niezasadności wymierzania wobec niej kar pieniężnych. Odnosząc się do zarzutu ponoszenia przez skarżącą kosztów swojej działalności po dniu 1 lipca 2016 r., Spółka wskazała, że powyższe poniesione przez nią koszty nie były kosztami reorganizacji, a zakończenia działalności. Brak wykonania ww. czynności opisanych we wniosku, tj. zwiezienia i magazynowania urządzeń do gier, wiązałby się dla zarządu Spółki z konsekwencjami karnoskarbowymi, tj. odpowiedzialnością z art. 107 § 1 k.k.s. Były to zatem czynności niezbędne do wykonania i stąd w ocenie zarządu skarżącej, posiadające pierwszeństwo przed innymi opłatami sądowymi, wymagalnymi w późniejszym czasie. Począwszy od dnia 1 lipca 2016 r. Spółka nie posiadała i w dalszym ciągu nie posiada żadnych źródeł dochodu, z których mogłaby sfinansować wymagalne opłaty i koszty wszczynanych przeciwko niej z urzędu postępowań podatkowych w przedmiocie wymierzenia kar pieniężnych. Pozyskanie takich środków uniemożliwiło jej zajęcie majątku, w tym rachunków bankowych, dokonane w toku wszczynanych w oparciu o ostateczne decyzje wymierzające kary pieniężne, postępowań egzekucyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r. poz. 718 ze zm., dalej zwanej p.p.s.a.), w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015r., w związku z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2015 r. poz. 658, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W rozpoznawanej sprawie skarżąca Spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, tj. w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy osoba prawna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. To na wnioskodawcy spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jemu prawa pomocy w określonym zakresie. W sytuacji, gdy wnioskodawca jest osobą prawną, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, musi ona wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, lecz także że nie ma ich, mimo wykorzystania wszelkich możliwości, aby zdobyć fundusze na ich pokrycie. W orzecznictwie sądowym podkreśla się, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów także sądowych (postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04 orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji RP każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (postanowienie NSA z 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04). Podstawową zasadą, jaką kierują się sądy przy orzekaniu w przedmiocie prawa pomocy, jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie, tzn. wyjątkowe traktowanie (por. postanowienia NSA: z 8 stycznia 2015r., II OZ 1361/14; z 13 stycznia 2015r., II OZ 1387/14; z 14 stycznia 2015r., II OZ 1402/14; z 16 stycznia 2015r., I OZ 4/15 i II OZ 1152/14; z 20 stycznia 2015r., II OZ 11/15; z 22 stycznia 2015r., I OZ 21/15; orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r., II GZ 935/14, CBOSA). Na podstawie akt spraw prowadzonych w tutejszym Sądzie ze skargi M Sp. z o.o. oraz danych udostępnionych w bazach internetowych Krajowego Rejestru Sądowego oraz Monitora Sądowego i Gospodarczego ustalono, że M Sp. z o.o. została wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego w dniu [...] stycznia 2014 roku. Aktualnie, według internetowej bazy KRS, jedynym wspólnikiem skarżącej Spółki jest podmiot V. Funkcję prezesa zarządu skarżącej Spółki pełni P.S.. Przy czym do dnia [...] kwietnia 2014 roku był on jedynym wspólnikiem skarżącej Spółki (Monitor Sądowy i Gospodarczy z dnia 15 kwietnia 2014 roku Nr 73, poz. 64661). W okresie prowadzenia działalności od stycznia 2014 roku do [...] września 2016 roku) M Sp. z o.o. osiągnęła przychód podatkowy w wysokości 17.144.945,93 zł, co daje ponad 500 tys. złotych miesięcznie. Według przedłożonego w sprawie II SA/Go 905/16 zestawienia skarżąca Spółka jest stroną ponad stu siedemdziesięciu postępowań w sprawie nałożenia kar pieniężnych. Łączna wysokość tych kar opiewa na kwotę ponad 1.000.000 zł. Zdaniem Sądu, skarżąca Spółka nie wykazała, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie opłaty sądowej, która na obecnym etapie stanowi wpis od skargi w wysokości 720 zł. Prezentowana argumentacja sprowadza się bowiem do tego, że działalność prowadzona jest ze stratą, wobec Spółki prowadzona jest egzekucja, a także toczy się wobec niej ponad sto siedemdziesiąt postępowań w sprawie nałożenia kar pieniężnych. Referendarz sądowy trafnie uznał, że Spółka nie wykazała niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania. Ponadto ze sprzeciwu wniesionego od postanowienia referendarza wynika, że dopiero w dniu 13 grudnia 2016 r. Spółka złożyła wniosek o ogłoszenie względem niej upadłości likwidacyjnej. Spółka nie wykazała jednocześnie, że podjęła jakiekolwiek starania zmierzające do pozyskania środków na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W związku z powyższym należało stwierdzić, iż ocena dokonana przez referendarza jest trafna i w konsekwencji doprowadziła do prawidłowego stanowiska, skutkującego odmową przyznania skarżącej Spółce prawa pomocy w jakiejkolwiek części. Za taką oceną przemawia zarówno reguła prawa ustanowiona w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. jak i aktualne poglądy doktryny, zgodnie z którymi jest to instytucja o charakterze wyjątkowym. Postulatom tym wtóruje zresztą praktyka orzecznicza sądów administracyjnych, zgodnie z którą udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z 27 maja 2008 r. I FZ 160/08). W świetle powyższych okoliczności zaskarżone orzeczenie referendarza sądowego należy uznać za prawidłowe i zgodne z prawem, w związku z czym na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.