II SA/Go 806/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Asesor WSA Kamila Karwatowicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 października 2021 r. sprawy ze skargi K.D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję. W dniu 30 listopada 2020 r. K.D. wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako ZUS) z wnioskiem o umorzenie całości należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne powstałych w okresie od [...] listopada 2019 r. do [...] października 2020 r. Wnioskodawczyni podała, iż ze względu na rozpoczęcie kolejnej chemioterapii stan zdrowia uniemożliwiał jej wykonywanie pracy zawodowej, a dolegliwości bólowe, nudności i zawroty głowy były i są na tyle silne, że nie mogła poruszać się samodzielnie. Wskazała, że poza rentą inwalidzką nie posiada innych dochodów, a wszystkie pieniądze przeznacza na koszty utrzymania, dojazdy do szpitala oraz leki. Wnioskodawczyni wskazała nadto, że nie może otrzymać pożyczki z uwagi na wpis w bazie dłużników, zaś rozłożenie zadłużenia na raty nie jest rozwiązaniem, ponieważ nie posiada środków finansowych, które mogłaby przeznaczyć na opłacanie rat. Decyzją z dnia [...] lutego 2021 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 28 ust. 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442, obecnie tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 423 – dalej jako u.s.u.s.) oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141 poz. 1365, dalej jako rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r. lub rozporządzenie) odmówił K.D. umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 9.413,78 zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż wnioskodawczyni zawiesiła prowadzoną działalność gospodarczą z dniem [...] lipca 2020 r. i w okresie prowadzonej działalności nie wywiązała się z obowiązku opłacania składek. Następnie organ ustalił, że wnioskodawczyni pobiera świadczenie rentowe w wysokości 1.702,57 zł brutto, tj. 1.009,70 zł netto (po potrąceniu komorniczym w wysokości 425,64 zł) i prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z synem, który posiada dochód w wysokości 1.000,00 zł, a także, iż rodzina wnioskodawczyni ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem: z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 539,06 zł, z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 469,69 zł oraz z tytułu kosztów związanych z leczeniem w wysokości 250,00 zł. Organ ustalił także, że wnioskodawczyni posiada zobowiązania pieniężne u innych wierzycieli (w bankach oraz w instytucjach), które nie są obecnie spłacane, a które są dochodzone w trybie egzekucji komorniczej, jak również, że figuruje w Bazie Danych Ksiąg Wieczystych jako właścicielka nieruchomości - działki gruntu w użytkowaniu wieczystym o powierzchni 0,1104 ha położonej w [...], nr [...] (użytkowanie wieczyste co do 1/24 udziału), a w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców jako właścicielka ruchomości: samochodu osobowego [...] z 2005 r. o wartości niewystarczającej do dokonania zastawu. Organ stwierdził brak podstaw do umorzenia należności z tytułu składek. Zdaniem organu, wnioskodawczyni nie wykazała, że posiada zaległości z tytułu bieżących opłat i nie udowodniła, że brakuje jej środków finansowych na zakup lekarstw, a Zakład nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem oraz leczeniem. Organ uznał także, że choć w oświadczeniu wnioskodawczyni poinformowała, że ma zobowiązania pieniężne u innych wierzycieli (w bankach oraz w instytucjach), które nie są obecnie spłacane i są dochodzone w trybie egzekucji komorniczej, to nawet gdyby ZUS umorzył zaległości, to inni wierzyciele w dalszym ciągu będą dochodzili swoich należności, zaś ZUS nie jest uprawniony do rezygnacji z dochodzenia należności publicznoprawnych. Organ podkreślił także, iż strona nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy, co zdaniem ZUS równoznaczne jest z nieudowodnieniem, że w związku z trudną sytuacją, na którą się powołuje, zostały podjęte działania mające na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia finansowego jakim dysponują powołane do tego instytucje socjalne, albowiem trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi zostać udowodniona. ZUS uznał zatem, że zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia trwałego ubóstwa oraz uznania, że sytuacja materialna wnioskodawczyni ma charakter definitywny, zaś fakt zawieszenia działalności gospodarczej może oznaczać, że strona liczy się z jej wznowieniem. Odnośnie problemów zdrowotnych (choroba nowotworowa) organ wskazał, że w aktach sprawy brak jest dokumentów potwierdzających wskazane problemy zdrowotne. Ponadto przepis prawa wyraźnie wskazuje, że przesłanka dotycząca sytuacji zdrowotnej płatnika bądź opieki nad chorym członkiem rodziny musi być rozpatrywana w kontekście braku dochodu umożliwiającego spłatę zobowiązania, której w przypadku wnioskodawczyni się nie dopatrzył, albowiem strona pobiera świadczenie rentowe. Na skutek wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ ustalił, że prowadzona przez stronę działalność gospodarcza przyniosła w 2018 r. dochód w kwocie 4.795,22 zł, w 2019 r. dochód w kwocie 10.762,96 zł, w 2020r. dochód w kwocie 1.683,78 zł, że od [...] stycznia 2019 r. wnioskodawczyni pobiera rentę przyznaną w kwocie 1.702,57 zł brutto, tj. 1.400,00 zł netto, nie osiąga dochodów z innych źródeł, nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej, ani nie korzysta z innych form pomocy, ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu czynszu w kwocie 539,06 zł i opłat eksploatacyjnych w kwocie 469,69 zł oraz koszty związane z leczeniem w kwocie 250,00 zł, a gospodarstwo domowe wnioskodawczyni prowadzi wraz z 9-letnim synem – T.B., który posiada dochód w wysokości 1.000,00 zł netto miesięcznie. Ponadto wskazał, iż wnioskodawczyni posiada zobowiązania pieniężne w bankach na kwotę 300.000 zł z ratą wyznaczoną na 5.000,00 zł oraz w instytucjach w kwocie 5.700 zł, które egzekwowane są w ramach egzekucji prowadzonej przez komornika sądowego. Strona posiada garaż (blaszany na fundamencie) oddany w użytkowanie wieczyste, mieszczący się w [...], samochód osobowy marki [...] rok produkcji 2005 i inne składniki mienia ruchomego (pralka, zmywarka i laptop) o wartości jedynie użytkowej oraz, że nie posiada innych praw majątkowych ani żadnych wierzytelności. Mając na uwadze, że K.D. wniosła o umorzenie należności z tytułu składek w ramach pomocy de minimis, ZUS dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego pod względem przepisów ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 743). W dalszej kolejności analizując przesłanki z art. 28 u.s.u.s. organ uznał, że w niniejszym przypadku w nie zostały spełnione przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3, a tym samym nie zachodzi całkowita nieściągalność należności składkowych. Organ podkreślił nadto, że brak jest jednak podstaw do stwierdzenia, że w przypadku wdrożenia postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Prowadzone bowiem przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] postępowanie egzekucyjne z wypłacanego stronie świadczenia rentowego pozostaje skuteczne - obecnie miesięcznie na rzecz innych wierzycieli egzekwowana jest kwota 443,69 zł. Zdaniem organu w przypadku wdrożenia postępowania egzekucyjnego z tego składnika majątkowego, część tej kwoty w wyniku zbiegu egzekucji, przekazywana byłaby na rzecz zadłużenia w ZUS, zaś posiadany przez wnioskodawczynię majątek nieruchomy, tj. 1/24 część udziału w gruncie o powierzchni 0,1104 ha oddanym w użytkowanie wieczyste może stanowić przedmiot obrotu cywilnoprawnego, co skutkuje możliwością uznania go za źródło przychodu w celu spłaty zadłużenia. Dalej organ dokonał analizy z punktu widzenia przesłanek określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanym na tej podstawie rozporządzeniu. Organ uznał, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, tylko skutkiem nieopłacenia przez wnioskodawczynię w ustawowym terminie składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Organ zauważył, że pomimo powoływanych problemów wnioskodawczyni nie zakończyła całkowicie prowadzenia działalności gospodarczej (była jedynie zawieszona), a obecnie jest czynnie prowadzona. ZUS podkreślił, że jeżeli w danym okresie wnioskodawczyni nie posiadała wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązana do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. Zgodnie z zasadami racjonalnego prowadzenia działalności gospodarczej, rozpoczęcie wszelkich działań powinno być poprzedzone planem finansowym opartym na wnikliwej analizie rynku w danej branży oraz możliwościach finansowych osoby podejmującej działalność. Dodał, iż działalność zarobkowa może nie przynosić zysku, a nawet powodować straty, mimo to pozostaje działalnością zarobkową. Decydując się na założenie działalności gospodarczej wnioskodawczyni powinna być świadoma, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. ZUS wyjaśnił, że umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się z zobowiązań wobec ZUS, natomiast wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ przyznał, że znajdująca się w aktach organu dokumentacja medyczna (przedłożona do sprawy o przyznanie renty) potwierdza, że w 2017 r. został u wnioskodawczyni zdiagnozowany rak piersi lewej(nowotwór złośliwy sutka) z przerzutami do kości, a obszerny materiał medyczny informuje, że zmiana złośliwa została usunięta i zastosowano chemio i RTG terapię, pojawiły się jednak m.in. problemy trawienne. Ponadto ZUS ustalił, iż wnioskodawczyni przeszła także zabieg usunięcia torbieli jajnika bez powikłań w 2018 r., a także, iż w aktach sprawy znajduje się Orzeczenie o Stopniu Niepełnosprawności - znacznym, wydane do [...] grudnia 2023r. przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o niepełnosprawności w [...], z którego wynika konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. ZUS uznał za udokumentowane problemy zdrowotne wnioskodawczyni stwierdzając, że z całą pewnością są utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności, bowiem ze względu na posiadane schorzenia wnioskodawczyni ma obecnie przyznaną rentę z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 1.774,76 zł brutto, tj. 1.051,34 zł netto, której kwota co roku jest waloryzowana. Zdaniem organu świadczenie to może stanowić źródło dobrowolnej i sukcesywnej spłaty należności względem ZUS, a także pozwala na prowadzenie skutecznego przymusowego dochodzenia zaległości Organ stwierdził, że brak jest również podstaw do przyjęcia, że stan zdrowia uniemożliwia wnioskodawczyni uzyskiwanie dodatkowego dochodu pozwalającego na spłatę należności względem ZUS, bowiem mimo opisanych dolegliwości zdrowotnych w dniu [...] czerwca 2021 r. wnioskodawczyni wznowiła prowadzenie działalności gospodarczej, zaś opinia lekarska z dnia [...] lutego 2019 r. stwierdzała, że oczywiste jest, że z uwagi na rodzaj choroby należy wykazać szczególną ostrożność, co nie znaczy niemożliwości podjęcia przez stronę pracy umysłowej w przyszłości. Podsumowując organ uznał, że przewlekła choroba osoby zobowiązanej nie pozbawia jej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek nie jest bowiem sam fakt zaistnienia choroby, choćby nawet uniemożliwiającej świadome pokierowanie własnym postępowaniem, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. Przy czym zaznaczył, że jako trudny stan majątkowy rozumie się sytuację, w której opłacenie zaległości spowodowałoby po stronie wnioskodawczyni niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb, czego po ponownej analizie sprawy organ nie stwierdził. Organ zwrócił także uwagę, że do osiągnięcia wieku emerytalnego wnioskodawczyni zostało jeszcze 14 lat aktywności zawodowej, co daje podstawę do przypuszczeń, że wnioskodawczyni będzie (na przestrzeni kilku lat) czynna zawodowo i będzie osiągała dochody, które pozwolą na stopniową, ale sukcesywną spłatę całości zadłużenia. W dalszej kolejności organ uznał, że także bardzo ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone przez wnioskodawczynię jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Organ podkreślił przy tym, iż ciężar udowodnienia faktów, na które powołuje się strona spoczywa na tym, kto z tych faktów wywodzi skutki prawne, a zatem to wnioskodawczyni musi udowodnić fakty, które przemawiałyby za umorzeniem zaległości, zwłaszcza w sytuacji, gdy organ administracyjny nie jest władny zweryfikować danej okoliczności w ramach prowadzonego postępowania, czego zdaniem ZUS nie uczyniła. Organ podał nadto, że trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu, zaś w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że aktualna sytuacja wnioskodawczyni ma charakter trwały, zaś ZUS upatruje szansę na wyegzekwowanie całości należności w przyszłości. Przemawia za tym fakt, iż [...] czerwca 2021 r. wnioskodawczyni wznowiła prowadzenie działalności gospodarczej, zatem można przypuszczać, że tym samym będzie ona uzyskiwać dochody, które poprawią sytuację finansową jej rodziny. Bazując na treści oświadczenia strony o stanie rodzinnym i majątkowym z dnia [...] grudnia 2020 r organ podał, iż strona jest panną i gospodarstwo domowe prowadzi z 9-letnim synem posiadającym dochód w kwocie 1.000 zł netto, przy czym organ dodał, iż nie sprecyzowano czy jest to kwota np. samych alimentów lub też czy zawiera się w tym świadczenie 500+. Organ poinformował o możliwości pobierania przez wnioskodawczynię świadczenia 500+, które co prawda nie podlega zaliczeniu do dochodu rodziny, to ma znaczny wpływ na poprawę kondycji materialnej wnioskodawczyni w zakresie zaspokajania potrzeb dziecka. Następnie ZUS wskazał na poczynione w toku postępowania ustalenia na podstawie danych widniejących w bazie PESEL – KEP, według których pod wskazanym przez wnioskodawczynię w składanych wnioskach adresem: [...], zamieszkuje także ojciec dziecka K.D. – J.B., który – jak dodał organ - odbierał w imieniu wnioskodawczyni część korespondencji wysyłanej przez ZUS. W oparciu o powyższe organ poddał w wątpliwość twierdzenie wnioskodawczyni o prowadzeniu gospodarstwa domowego jedynie wraz z synem. Ponadto organ wskazał, że według ustaleń ZUS J.B. posiada własne źródło dochodów w postaci wynagrodzenia za pracę (zgłoszony jest do ubezpieczenia zdrowotnego jako funkcjonariusz Policji), a zatem zapewne partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania. Podsumowując organ podał, że w związku z tym, że w jego ocenie wnioskodawczyni prowadzi wraz z ojcem dziecka wspólne gospodarstwo domowe, to w analizie sytuacji materialnej rodziny konieczne jest uwzględnienie wszystkich dochodów, w tym otrzymywanych przez J.B. Dalej ZUS podał, że obecnie wnioskodawczyni pobiera rentę przyznaną w kwocie 1.774,76 zł brutto, która pomniejszana jest m.in. o kwotę 443,69 zł tytułem miesięcznych potrąceń na rzecz Komornika Sądowego, więc wypłacane świadczenie wynosi 1.051,34 zł netto. Ponadto od [...] czerwca 2021 r. strona zgłoszona jest do ubezpieczeń społecznych jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą mająca ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy. Zdaniem organu wykazany w ten sposób łączny dochód (nawet bez uwzględnienia kwoty jaka będzie osiągana przez wnioskodawczynię ze wznowionej działalności) kształtuje się na poziomie zdecydowanie wyższym od opublikowanego 2 kwietnia 2021 r. ustalonego wg instytutu Pracy i Spraw Socjalnych w IV kwartale 2020 r. minimum socjalnego dla trzyosobowego gospodarstwa pracowniczego (3.140,25 zł) i porównywalnym (przyjmując twierdzenie, że gospodarstwo jest prowadzone jedynie z synem) do dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego (2.101,27 zł). Potwierdza to, że możliwe jest zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych wnioskodawczyni i jej rodziny, które zostały określone na kwotę 1.258,75 zł, w tym: czynsz - 539,06 zł, opłaty eksploatacyjne - 469,69 zł i koszty związane z leczeniem - 250,00 zł. Dokonując analizy ustalonych w postępowaniu faktów organ uznał, że nie prowadzi ona do wniosku, że sytuacja wnioskodawczyni nosi znamiona ubóstwa, a przedstawione argumenty nie znalazły odzwierciedlenia w zebranym materiale dowodowym. Zdaniem organu, w kontekście przedstawionych wyżej wydatków, sytuacja finansowa wnioskodawczyni jest na tyle stabilna, że regulowane są bieżące zobowiązania związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego, a z akt sprawy nie wynika aby strona zalegała z regulowaniem zobowiązań wobec dostawców prądu, gazu czy wody, których wysokości nie wykazała poprzez nieprzedstawienie stosownych dokumentów potwierdzających ich wysokość. W dalszej części uzasadnienia organ uznał, iż zadłużenie z tytułu składek jakie posiada wnioskodawczyni jest stosunkowo niewysokie, w związku z czym uzasadnione jest założenie, że do czasu przedawnienia należności istnieje realna możliwość jego spłaty w dłuższym okresie czasu i w dogodnych ratach. W ocenie ZUS istnieje bowiem możliwość chociażby niewielkimi kwotami, np. w formie zawartego układu ratalnego, wywiązania się przez wnioskodawczynię z zobowiązań składkowych. Podsumowując ZUS podał, iż umorzenie długu w przypadku wnioskodawczyni byłoby przyzwoleniem na stosowanie praktyk polegających na generowaniu zaległości i czynienia z ZUS instytucji charytatywnej, wspierającej dłużników w ich problemach finansowych, a instytucja prawna umorzenia zaległości służy wsparciu obywateli w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi, chorobą czy innymi niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, tj. w sytuacjach, gdy status materialny zobowiązanych nie rokuje pozytywnie w kontekście spłaty ciążącego na nich zobowiązania, bądź też, gdy ewentualna próba ściągnięcia należności mogłaby w sposób negatywny odbić się na sytuacji osobistej zobowiązanych czy ich rodzin. Z kolei jeśli nie istnieją szczególne przesłanki natychmiastowego umorzenia zaległości, tj. osobie zobowiązanej nie grozi niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych, niemożność odbudowania majątku po klęsce żywiołowej, czy też konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, trudno dopatrywać się przesłanek do umorzenia zaległości. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi złożonej przez K.D. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., w której wniosła o uchylenie obu decyzji oraz orzeczenie co do meritum zgodnie z jej wnioskiem. Do skargi strona załączyła aktualne wypisy ze szpitala oraz z oddziału rehabilitacji z maja i lipca 2021 r. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, iż z uwagi na nieuleczalną chorobę nie jest w stanie pracować, wobec czego ZUS uznał ją za osobę całkowicie niezdolną do pracy, a ponieważ jej praca może być świadczone tylko osobiście nie osiąga ona przychodu. Skarżąca podkreśliła, iż bez swojej winy znalazła się w takiej sytuacji i by nie narażać siebie na egzekucję administracyjną, co całkowicie pogrążyłoby ją finansowo, wniosła o umorzenie zaległych składek. Strona wskazała, że jej wniosek nie zmierza do poprawy jej sytuacji na rynku usług prawniczych, ani chęcią znalezienia się w uprzywilejowanej pozycji do innych podmiotów gospodarczych, lecz prośbą o umorzenie ciężko choremu ubezpieczonemu zaległych należności. Za nielogiczne uznała strona twierdzenie, iż przedwczesne byłoby uznanie, że nie można dokonać skutecznej egzekucji zaległych należności, skoro organ ustalił, że majątek skarżącej jest zbyt mały, by można było na nim dokonywać zastawu, a z poczynionych przez organ ustaleń odnośnie uzyskanych przez skarżącą przychodach i dochodach rocznych wynika, że choroba pozbawia ją możliwości uzyskiwania dochodów. Zdaniem skarżącej decyzja ZUS jest dowolna i nie odpowiada przepisom, na których miała być oparta, a wręcz się z nimi kłóci. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie skargi, podtrzymując twierdzenia zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.). Z powyższego wynika, iż Sąd dokonuje kontroli legalności zaskarżonego aktu, nie jest zaś uprawniony do merytorycznego rozpoznawania wniosków objętych zaskarżonymi aktami. Przedmiot tak rozumianej kontroli stanowiła w przedmiotowej sprawie decyzja ZUS z dnia [...] czerwca 2021 r. utrzymująca w mocy decyzję własną z dnia [...] lutego 2021 r. w przedmiocie odmowy umorzenia skarżącej należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za okres styczeń 2019 r. – luty 2020 r. i czerwiec – lipiec 2020 r. W przypadku skarżącej zaległość ta obejmowała kwotę ponad 9400 zł. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowiły przepisy art. 28 ust. 2, 3 i 3a u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Stosownie natomiast do art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003r. W myśl § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podkreślić należy, że zaskarżona decyzja oparta jest o przepisy, które upoważniają organy do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet stwierdzenie istnienia przesłanek przewidzianych w przepisach, których wystąpienie jest warunkiem umorzenia - nie zobowiązuje organu do umorzenia należności. Organ jest uprawniony do swobodnego wyboru czy w danej sprawie zachodzi przypadek uzasadniający przyznanie ulgi. Kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do badania, czy w procesie dochodzenia do podjęcia rozstrzygnięcia organ dochował przewidzianych przepisami przesłanek i procedur, w tym, czy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, które mogłyby przemawiać za spełnieniem przesłanek umorzenia oraz czy organ nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Decyzja "uznaniowa" podlega kontroli sądowej co do jej zgodności z przepisami prawa, a więc sąd administracyjny jest uprawniony do oceny, czy organ prawidłowo zastosował przepisy prawa i czy w ich kontekście prawidłowo dokonał ustaleń faktycznych i, czy te ustalenia znajdują oparcie w wystarczającym materiale dowodowym sprawy oraz, czy wyprowadzone z tych ustaleń wnioski w zakresie merytorycznym, a więc dokonana ocena prawna sprawy, nie przekraczają zasady swobodnej oceny dowodów, zaś wyciągnięte wnioski, czy są logiczne i poprawne. Podjęte przez organ rozstrzygnięcie nie może bowiem mieć charakteru dowolnego, stanowiłoby to bowiem wydanie decyzji z naruszeniem prawa. Jeżeli Sąd stwierdzi, że okoliczności , o których mowa była powyżej zostały rozważone, a także organ wyczerpująco swoje stanowisko uzasadnił - nie ma podstawy prawnej do ingerowania w treść rozstrzygnięcia, nie może bowiem Sąd dokonywać oceny z punktu widzenia słuszności czy celowości rozstrzygnięcia organu. Przy czym, co istotne w przedmiotowej sprawie, szczególnie decyzje odmowne dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Sąd nie kwestionuje ustaleń organów w przedmiotowej sprawie dotyczących niespełnienia przesłanek całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W tym zakresie organ w zaskarżonej decyzji zasadnie stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki przewidziane w pkt 1-6 ww. przepisu. Powyższe także nie było kwestionowane przez stronę skarżącą. Natomiast Sąd nie podziela oceny dokonanej przez organ w związku z zastosowaniem w sprawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz przepisów rozporządzenia. Nie dotyczy to przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 2, gdyż skarżąca nie poniosła strat w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Przechodząc zatem do oceny dokonanej w zaskarżonej decyzji przez organ z punktu widzenia przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia wskazać należy, iż w orzecznictwie podkreśla się, że celem unormowania zawartego w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone (por. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2017 r., II GSK 1234/15). Dokonując oceny pod kątem zastosowania § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia organ powinien przede wszystkim zestawić wartość posiadanego majątku oraz wysokość dochodu uzyskiwanego przez skarżącą z niezbędnymi kosztami jej utrzymania, w celu ustalenia, czy jest w stanie faktycznie spłacić istniejące zadłużenie bez niedostatku. W § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wyraźnie wskazano, że należy ocenić m.in. stan majątkowy, aby ocenić, czy zapłata nie pociągnie dla strony (jej rodziny) zbyt ciężkich skutków, w tym nie pozbawi strony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Przy badaniu podstaw do umorzenia zaległości z tytułu składek w oparciu o w/w przesłankę kluczowe znaczenie ma zatem ustalenie sytuacji materialnej zobowiązanej. W tym zakresie Sad uznał, iż organ nie dokonał w sposób prawidłowy niezbędnych ustaleń, a w konsekwencji za przedwczesną uznać należało ocenę organu w zakresie braku spełnienia przesłanek z art. 28 § 3a u.s.u.s. Po pierwsze istotne zastrzeżenia Sądu budzi brak jednoznacznie ustalonej przez organ sytuacji finansowej (materialnej) i rodzinnej skarżącej. Organ bowiem wskazał najpierw, iż według oświadczenia strony o stanie rodzinnym i majątkowy prowadzi ona gospodarstwo domowe z 9-letnim synem. Źródło jej dochodu stanowi obecnie renta z tytułu niezdolności do pracy przyznana od [...] stycznia 2019 r. w kwocie ok. 1400 zł netto, która po potrąceniach komorniczych wynosi ostatecznie 1051,34 zł netto. Syn zaś posiada według oświadczenia strony dochód 1000 zł netto, przy czym organ dodał, iż może to być np. kwota alimentów, choć nie wynika to z oświadczenia i być może zawiera w sobie świadczenie 500+, które jak sam organ stwierdził, nie podlega zaliczeniu do dochodu. Dalej zaś organ wskazał na wątpliwości w zakresie tak określonej sytuacji rodzinnej skarżącej, odwołując się do poczynionych ustaleń na podstawie danych w bazie PESEL. Mianowicie organ podał, iż pod adresem skarżącej zamieszkuje ojciec jej syna, który odbierał także korespondencję w sprawie. Na tej podstawie organ podał, iż w jego ocenie skarżąca wraz z ojcem dziecka prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, wobec czego konieczne jest uwzględnienie wszystkich dochodów w/w osób, dalej jednak organ nie sprecyzował jakie to dochody. Następnie ZUS, chcąc odnieść łączny dochód strony do minimum socjalnego opublikowanego 2 kwietnia 2021 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w IV kwartale 2020 r., przyjął zarówno minimum socjalne dla trzyosobowego gospodarstwa pracowniczego i dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego, co wskazuje na brak dokonania przez organ jednoznacznych ustaleń w sprawie i oceny materiału dowodowego. Niedopuszczalne jest stosowanie przez organ alternatywnych ustaleń co do sytuacji materialnej strony. Przy czym w obu wskazanych opcjonalnych zestawieniach organ uznał, iż potwierdzona została możliwość zaspokojenia przez skarżącą podstawowych potrzeb życiowych. Jednakże dokonując w/w odniesień do minimum socjalnego, organ nie podał jaki dochód w istocie przyjął i co się na niego składa. Jeżeli jest to tylko renta skarżącej to w odniesieniu do dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego kwota minimum wynosząca 2101,27 zł nie została osiągnięta, a jeżeli doliczono dochód dziecka skarżącej, to zastrzeżenia budzi brak wyjaśnienia przez organ powodów jego wliczenia, mimo iż wcześniej sam wskazał na brak informacji co do tego, co się składa na tę kwotę. Zaznaczyć należy, iż kwota świadczenia wychowawczego (500+) , jak sam podał organ, nie podlega wliczeniu do dochodu. Z kolei jeżeli chodzi o alimenty przyznane na rzecz małoletnich dzieci w rozumieniu art. 128 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359) to są to środki utrzymania, a w miarę potrzeby środki wychowania dla tych dzieci, wobec czego poddać należy wątpliwości zasadność oczekiwania organu co do opłacania z takiej kwoty zadłużenia wobec ZUS. Mając na uwadze powyższe organ stwierdził ostatecznie, iż możliwie jest zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych strony i jej rodziny, które zostały określone na kwotę 1258,75 zł, a obejmujące wyliczone przez skarżącą: czynsz, opłaty eksploatacyjne i koszty leczenia. Przy czym organ pominął całkowicie fakt, iż na zaspokojenie potrzeb życiowych nie składają się tylko koszty opłat za czynsz, media oraz leki. Dodatkowo organ zarzucił skarżącej brak potwierdzenia zadłużenia wobec innych wierzycieli i brak podania jednoznacznie z kim zamieszkuje. W tym zakresie wskazać należy, iż organ nie wezwał jednak skarżącej do złożenia wyjaśnień w wymienionym zakresie, wobec czego nie ustalił stanu faktycznego w sprawie z uwzględnieniem art. 7 i art. 77 k.p.a. Organ nie zastosowała także art. 79a k.p.a. zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony (§1). W terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1 (§ 2). Zauważyć należy, iż nawet jeżeli ciężar wykazania sytuacji materialnej i osobistej w niniejszej sprawie spoczywa na wnioskodawczyni to jednak nie zwalnia to organu z obowiązku należytego i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i obowiązku stosowania w/w przepisów k.p.a. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, iż dokonana przez organ ocena w zakresie braku spełnienia przez skarżącą przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, budzi istotne zastrzeżenia. Ustalenia organu, iż skarżąca jest w stanie opłacić należności i nie pociągnie to za sobą zbyt ciężkich skutków dla sytuacji jej i jej rodziny, wymaga odniesienia się do wyników postępowania dowodowego i nie mogą być oparte na ogólnikach oraz domniemaniach, a w szczególności organ powinien wyjaśnić, na czym opiera przekonanie o efektywności egzekucji oraz dlaczego uważa, że w sytuacji finansowej zobowiązanej spłata należności nie pozbawi jej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (por. wyrok NSA z 10 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 5568/16). Odnośnie zaś przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, wskazać należy, iż organ uwzględnił fakt przebycia przez skarżącą choroby nowotworowej związanej z operacyjnym usunięciem zmiany złośliwiej, leczeniem i licznymi powikłaniami. Organ wskazał także na znajdujące się w aktach orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane skarżącej przez Miejski Zespól do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności do grudnia 2023 r., wskazujące na konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jednak mimo to ZUS stwierdził, iż powyższe okoliczności nie uzasadniają umorzenia należności, gdyż strona pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy w kwocie 1051,34 zł netto, która może stanowić źródło dobrowolnej i sukcesywnej spłaty oraz pozwala na ewentualne prowadzenie egzekucji z w/w kwoty. Dodatkowo organ uznał, iż stan zdrowia skarżącej nie uniemożliwia uzyskanie dodatkowego dochodu wskazując, iż skarżąca [...] czerwca 2021 r. wznowiła działalność gospodarczą. Zdaniem organu u skarżącej nie wystąpił trudny stan majątkowy wywołany jej chorobą, co uzasadniałoby ewentualne umorzenie należności. Ponadto ZUS zwrócił uwagę na wiek skarżącej odległy od wieku emerytalnego (14 lat) pozwalający przypuszczać, iż będzie możliwe spełnienie przez skarżącą zobowiązania. Podkreślić należy, iż na gruncie rozpoznawanej sprawy nie chodzi o dokonanie przez organ oceny sytuacji skarżącej z perspektywy przyszłych wydarzeń, które mają charakter czysto hipotetyczny. Rozumowanie organu cechuje w tym zakresie brak uwzględnienia istotnych okoliczności dotyczących sytuacji życiowej, a dokładnie zdrowotnej, w jakiej znalazła się skarżąca, a znajdujących potwierdzenie w dokumentacji, na której treść sam organ zwrócił uwagę tj. dokumentacja medyczna oraz orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ wskazując na podjęcie przez stronę działalności gospodarczej, która była dotąd zawieszona, nie podjął żadnych czynności mających na celu ustalenie okoliczności podjęcia tej działalności przez stronę, mając na uwadze treść orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności i stwierdzone nim ograniczone możliwości samodzielnej egzystencji skarżącej. Wznowienie przez skarżącą działalności nie musi oznaczać, jak spodziewa się organ powrotu do prowadzenia w regularnej działalności zawodowej i osiąganie dochodu umożliwiającego skarżącej uregulowanie zaległości wobec ZUS. Sąd zwraca przy tym uwagę na podniesiony przez skarżącą okoliczność przebywania kilkukrotnie w szpitalu (dodatkowo załączone do skargi dokumenty, z których Sąd nie czyni dowodu w sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją), prowadzonej u niej chemioterapii paliatywnej, co skutecznie poddaje wątpliwość fakt wykonywania przez skarżącą w pełni pracy zawodowej i budzi wątpliwości w zakresie opisanych powyżej rozważań organ. Z powyższych względów Sąd uznał, iż organ także w zakresie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia nie ustalił wyczerpująco stanu faktycznego i konieczne jest jego uzupełnienie oraz ponowna ocena w/w przesłanki. Przy czym podkreślić należy, iż organ powinien ocenić realne możliwości uzyskiwania dochodu, jak również czy dochody te umożliwią opłacenie należności przy jednoczesnym uwzględnieniu przesłanki interesu publicznego. Ponownie dokonując oceny w w/w zakresie organ powinien wziąć pod uwagę przede wszystkim szczególne okoliczności w jakich znajduje się skarżąca dotknięta ciężką chorobą przewlekłą, w trakcie wymagającego leczenia, i w tym kontekście istotne jest dokonanie rzetelnej i realnej oceny możliwości uzyskiwania przez nią dochodu pozwalającego na opłacenie należności składkowych. Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja narusza art. 7, art. 77 § 1 i 4, art. 79a § 1 i art. 80 Kpa w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ zobowiązany będzie uzupełnić niezbędny materiał dowodowy celem ustalenia stanu faktycznego w sprawie w sposób jednoznaczny, w szczególności w sposób pozwalający ustalić sytuację materialną skarżącej. Organ wyjaśni okoliczności budzące wątpliwości, na które Sąd zwrócił uwagę w uzasadnieniu wyroku, w tym dotyczące podjęcia zawieszonej działalności gospodarczej. Natomiast w sytuacji jeżeli ZUS uzna, że strona nadal nie wykazała zasadności swego wniosku, poinformuje stronę - stosownie do przepisu art. 79a § 1 k.p.a.– o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, wskazując przesłanki zależne od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Następnie zaś na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, uwzględniając w szczególności sytuację zdrowotną strony, organ ponownie dokona oceny przesłanek z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia, a wydając decyzje prawidłowo ją uzasadni stosownie do wymogów art. 107 § 3 k.p.a. W świetle powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, o czym orzeczono w sentencji wyroku.