II SA/Go 813/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Fornalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Maria Bohdanowicz Asesor WSA Joanna Brzezińska Protokolant sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi J.B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę. Decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 83 ust. 4 i art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74, ze zm.) oraz art. 28 k.p.a., odmówił J.B. umorzenia należności z tytułu składek nieopłaconych przez J.B.. Z poczynionych w sprawie przez organ ustaleń faktycznych wynika, iż J.B. i J.B. w przeszłości byli małżeństwem, które zostało rozwiązane przez rozwód wyrokiem z dnia [...] marca 1982 r. Były małżonek skarżącej prowadził działalność gospodarczą nie uiszczając składek na ubezpieczenie społeczne. J.B. zmarł dnia [...] września 1997 r., a z postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku wynika, iż skarżąca nie należy do kręgu spadkobierców po zmarłym. Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych przysługuje hipoteka przymusowa na nieruchomości, która - jak wynika z odpisu księgi wieczystej stanowi wyłączną własność J.B., jako zabezpieczenie zobowiązań nieopłaconych przez jej byłego męża. W związku z powyższym skarżąca wystąpiła do ZUS-u o umorzenie tych należności. Organ odmawiając umorzenia należności uzasadnił to faktem, iż wobec skarżącej nie została wydana decyzja o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania byłego małżonka. Nie ponosi ona zatem osobistej odpowiedzialności za jego zobowiązania. Skarżąca w ocenie organu nie posiada interesu prawnego w domaganiu się umorzenia należności byłego małżonka, a co za tym idzie, nie posiada przymiotu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. Od powyższej decyzji J.B. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy podając, że obciążenie nieruchomości hipoteką przymusową na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powoduje ograniczenie przysługującego jej prawa własności. Skarżąca nie zgodziła się z przedstawionym przez organ pojmowaniem interesu prawnego, bowiem niezrozumiałym dla niej jest fakt, iż Zakład raz traktuje ją jako dłużnika, a raz jako osobę pozostającą poza sferą zainteresowania organu. Decyzją z dnia [...] lipca 2008 r., nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 83 ust. 4 cytowanej wyżej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podtrzymując wcześniejsze wywody zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. Dodatkowo podniósł, że nie została wydana decyzja o odpowiedzialności małżonka za długi, co oznacza, iż źródłem materialnoprawnym odpowiedzialności majątkowej współmałżonka jest art. 29 § 1 Ordynacji podatkowej, przewidujący odpowiedzialność współmałżonka z majątku wspólnego za długi po jego powstaniu. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła skarżąca podnosząc, iż przyczyną jej wniesienia jest chęć uregulowania stanu prawnego nieruchomości stanowiącej jej własność. Zdaniem skarżącej organ zachowuje się w sprawie niekonsekwentnie, bowiem raz wzywa ją do uregulowania należności po byłym małżonku, innym natomiast razem odmawia uznania ją za stronę w postępowaniu o ewentualne umorzenie tego zobowiązania, a nadto jej zdaniem uzasadnienia wydanych wobec niej decyzji są zbyt ogólnikowe. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko i argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), sądy te sprawują kontrolę zaskarżonych decyzji pod względem zgodności z prawem. W związku z powyższym usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy jej wydawaniu organy naruszyły prawo materialne lub przepisy postępowania określone art. 145 § 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a.". Sąd nie może opierać kontroli o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Dokonując oceny zasadności zaskarżonej decyzji w zakresie w jakim Sąd władny jest to uczynić, a więc z punktu widzenia jej legalności uznać należy, iż decyzja ta nie uchybia prawu. Zaznaczyć przy tym należy, że w myśl przepisu art. 133 p.p.s.a. podstawą wyrokowania sądu administracyjnego są akta sprawy. Zgodnie z dyspozycją art. 134 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Pojęcie interesu prawnego rozumiane jest w ten sposób, że określonemu podmiotowi przysługuje konkretne uprawnienie wynikające z przepisów prawa materialnego, na podstawie którego można żądać od organu administracji publicznej określonej czynności i którego można dochodzić na drodze sądowej. Treścią interesu prawnego na gruncie prawa administracyjnego jest co do zasady możliwość uzyskania przez określony podmiot merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy co do istoty. Skarżąca domaga się od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, powstałych w związku z prowadzeniem działalności przez jej byłego, zmarłego małżonka. Zabezpieczenie tych należności stanowi hipoteka przymusowa ustanowiona na nieruchomości stanowiącej własność skarżącej. Kwestię umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne reguluje przepis art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74, ze zmianami). Art. 28 ust. 3 b) przewiduje delegację ustawową dla ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad umarzania należności, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie. Ustawodawca nakazał przy tym brać pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek, oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Realizację tej delegacji ustawowej stanowi rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365 ). Zgodnie z § 2 pkt 3 zobowiązanym w rozumieniu powołanego rozporządzenia jest płatnik składek zobowiązany do opłacenia należności z tytułu składek, następca prawnego płatnika składek, któremu Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję o zakresie odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu tych składek, albo osoba trzecia, na którą decyzją Zakładu przeniesiona została odpowiedzialność za zobowiązania płatnika składek z tytułu tych składek. Powyższe przepisy ustawy i rozporządzenia wskazują, że o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne może się ubiegać jedynie płatnik składek zobowiązany do opłacenia należności lub inna osoba, o ile jej obowiązek w tym zakresie został w odpowiedni skonkretyzowany poprzez wydanie decyzji o odpowiedzialności za tego rodzaju zobowiązania. Z akt sprawy wynika natomiast, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wydawał tego rodzaju decyzji w odniesieniu do skarżącej. Skoro zatem przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz wydanego na jej podstawie rozporządzenia nie dają skarżącej jako właścicielce nieruchomości obciążonej hipoteką przymusową stanowiącą zabezpieczenie zobowiązań osoby trzeciej, uprawnienia do domagania się od organu umorzenia należności, to istotnie uznać należy, iż na obecnym etapie sprawy nie posiada ona interesu prawnego występując z takim żądaniem. Tym samym zasadne jest twierdzenie, iż skarżącej nie przysługuje przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. w ewentualnym postępowaniu o umorzenie należności publicznoprawnych związanych z prowadzeniem działalności przez byłego małżonka. Skoro bowiem skarżąca nie została obciążona tym zobowiązaniem w drodze decyzji, to nie są jej zobowiązania. Może ona być potencjalną osobą, która poniesie ciężar finansowy ich spłaty, ale tylko i wyłącznie z tego powodu, że jest właścicielką nieruchomości obciążonej hipoteką przymusową stanowiącą zabezpieczenie należności ZUS-u. Oznacza to również tyle, że w razie ewentualnego skorzystania przez ZUS z uprawnień wierzyciela hipotecznego ciężar finansowy spłaty należności poniesie jedynie do wysokości wartości nieruchomości, nie będzie odpowiadać pozostałymi składnikami swojego majątku, a w razie ewentualnego zbycia nieruchomości ryzyko spłaty zobowiązania przeszłoby na nabywcę. Organ wydał w sprawie odmowną decyzję merytoryczną, powołując się na pogląd sformułowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, w myśl którego wniesienie żądania przez podmiot, który nie ma przymiotu strony skutkuje oddaleniem żądania, a nie umorzeniem postępowania. Złożenie wniosku przez osobę, która w sprawie nie jest stroną, ani nie działa jako pełnomocnik lub przedstawiciel strony, powinno spowodować wydanie decyzji odmownej z przyczyn formalnych, tj. z powodu braku legitymacji procesowej wnioskodawcy. Kodeks postępowania administracyjnego nie przewiduje bowiem wydania odrębnego aktu administracyjnego orzekającego o tym, czy konkretna osoba jest, czy nie jest stroną (wyrok WSA w Warszawie z 6 września 2005 r., l SA/Wa 1288/04). Art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stanowi iż całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 zachodzi, gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. -Ordynacja podatkowa ( Dz. U. Nr 8, poz. 60, ze zmianami ). Przepis ten odnosi się do dłużnika. Skoro zatem organ w rozstrzygnięciu II instancji, w związku z ustanowioną hipoteką przymusową, kieruje się zasadą odpowiedzialności rzeczowej, powinien zwrócić się do sądu powszechnego o nadanie tytułu egzekucyjnego. Zobowiązania w przedmiocie płatności składek wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przypadku gdy, zamiast płatnika obciążona jest osoba trzecia (rozwiedziony małżonek jest w takim znaczeniu osobą trzecią, gdyż ma odpowiadać za zobowiązania podatnika, sam nim nie będąc), wydanie decyzji zobowiązującej rozwiedzionego współmałżonka do zapłaty zaległych składek powinny być poprzedzone orzeczeniem stwierdzającym zasadę takiej odpowiedzialności majątkowej. Powołana przez organy podstawa prawna, na tle przedmiotowego stanu faktycznego i prawnego, nie skutkuje naruszeniem interesu prawnego czy uprawnienia skarżącej. Organy wydając decyzje w oparciu o właściwe przepisy również musiałyby odmówić umorzenia z uwagi na brak decyzji stwierdzającej zasadę odpowiedzialności majątkowej skarżącej. W związku z powyższym, pomimo wymienionych powyżej uchybień w zaskarżonej decyzji, nawet w przypadku uznania, że wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego złożony przez podmiot nieuprawniony winien zmierzać do stwierdzenia bezprzedmiotowości postępowania, w ocenie Sądu w powyższym stanie faktycznym nie miałby wpływu na ostateczny wynik sprawy i dlatego też Sąd skargę oddalił. Marginalnie należy zauważyć, że zabezpieczenie zaległości w składkach ZUS w postaci hipoteki przymusowej na nieruchomości należącej do skarżącej, co wynika z załączonego do akt administracyjnych odpisu księgi wieczystej, w zakresie dotyczącym zasadności ustanowienia przedmiotowej hipoteki winien rozstrzygnąć sąd powszechny. Z akt administracyjnych nie wynika bowiem kiedy i w jaki sposób skarżąca nabyła przedmiotową nieruchomość. W związku z powyższym nie można wykluczyć, iż skarżąca poniesie ciężar finansowy spłaty zadłużenia byłego męża, ale tylko i wyłącznie z tego powodu, że jest właścicielką nieruchomości obciążonej hipoteką przymusową stanowiącą zabezpieczenie należności ZUS-u, a zatem skarżąca ma możliwość zwrócenia się z powyższą wątpliwością do sądu powszechnego, a organy chcąc wyegzekwować swoją należność z nieruchomości J.B. winny ewentualnie wystąpić do sądu powszechnego o nadanie tytułu egzekucyjnego. Mając na uwadze powyższe okoliczności, na podstawie dyspozycji art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. 153, poz. 1270, ze zmianami) orzeczono jak w sentencji.