II SA/Go 815/08

Dnia 18 lutego 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek Asesor WSA Michał Ruszyński Protokolant ref. staż. Małgorzata Zacharia-Gardzielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2009 r. sprawy ze skargi R.J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia [...] roku w części orzekającej o odmowie rozpatrzenia wniosku w zakresie umorzenia odsetek od należności z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, II. w pozostałym zakresie oddala skargę, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja w części, o której mowa w punkcie I sentencji wyroku, nie podlega wykonaniu. Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2008r. R.J. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek. Wnioskodawca wskazał, że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] grudnia 2000 r. został zobowiązany do naprawienia szkody poprzez wpłatę określonej kwoty. Wnioskodawca twierdził, że wpłata wskazanej kwoty stanowiła naprawienie w całości szkody wyrządzonej ZUS, dlatego kwestionuje naliczenie od tej kwoty odsetek. Ponadto wnioskodawca podważał zasadność zajęcia przez komornika, na poczet należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, samochodu osobowego stanowiącego własność strony. Decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2008r. działający z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Zastępca Dyrektora, w punkcie l : odmówił umorzenia odsetek od należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika za okres 07.1999, od 09/1999 do 11/1999, od 03/2000 do 05/2000, od 07/2000 do 11/2000, od 02/2002 do 04/2002 w łącznej kwocie 9.367,00 zł, w tym z tytułu: - ubezpieczenie społeczne - za okres od 09/1999 do 11/1999, od 04/2000 do 05/2000, od 07/2000 do 10/2000, od 02/2002 do 04/2002 w kwocie 7.417, 00 zł liczonych na dzień [...]. 01. 2008r. , - ubezpieczenie zdrowotne - za okres od 09/1999 do 11/1999, od 03/2000 do 05/2000, od 07/2000 do 11/2000, od 02/2002 do 04/2002 w kwocie 1.301, 00 zł liczonych na dzień [...].01. 2008r, - Fundusz Pracy - za okres 07/1999, od 09/1999 do 11/1999, od 04/2000 do 05/2000, od 07/2000 do 10/2000, od 02/2002 do 04/2002 w kwocie 649,00 zł liczonych na dzień [...]. 01. 2008r, w punkcie II: odmówił rozpatrzenia wniosku w zakresie umorzenia odsetek od należności z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres od 09/1999 do 11/1999, od 04/2000 do 05/2000 w łącznej kwocie 1.908,00 zł w tym z tytułu: - ubezpieczenie społeczne- za okres od 09/1999 do 11/1999, od 04/2000 do 05/2000 w kwocie 1.476, 00 zł liczonych na dzień [...].01. 2008r, -ubezpieczenie zdrowotne - za okres 09/1999 do 11/1999, od 04/2000 do 05/2000 w kwocie 432,00 zł liczonych na dzień [...]. 01. 2008r. Decyzja wydana została na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28, art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity z 2007r. Nr 11, póz. 74 ze zm.) - dalej zwana ustawą, § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (DZ.U. z 2003r. Nr 141 póz. 1365) - dalej zwane rozporządzeniem. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wnioskodawca w okresach od [...] marca 1974r. do [...] listopada 2000r. oraz od [...] lutego 2000r. do [...] maja 2002r. prowadził działalność gospodarczą pod nazwą "Zakład [...]", działalność prowadzona była na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. W okresie prowadzenia działalności gospodarczej strona nie opłacała należnych składek na ubezpieczenie społeczne za siebie i swoich pracowników. Wartość zadłużenia z tego tytułu wynosiła 12. 839, 52 zł - należności głównej. W sprawie tej skierowane zostało zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2000r. Sąd Rejonowy Wydział Karny zobowiązał stronę do naprawienia szkody poprzez zapłatę kwoty 12. 839, 52 zł, w ciągu jednego roku od uprawomocnienia się orzeczenia. Powyższa kwota została przez stronę wpłacona do dnia [...] grudnia 2001 r. Dalej organ wskazał, że regulując zobowiązanie zgodnie z postanowieniem Sądu, strona uregulowała jedynie należność główną, bez należnych odsetek za zwłokę, a zapłata kwoty wynikającej z postanowienia Sądu nie oznacza, że strona jest zwolniona od zapłaty całości zadłużenia widniejącego na koncie w ZUS. Organ wskazał, że dochodzenie należności od strony wobec ZUS ma obecnie miejsce na drodze postępowania egzekucyjnego. Odnośnie sytuacji materialnej strony, organ podał, że R.J. mieszka na terenie Niemiec, gdzie prowadzi działalność gospodarczą w formie Zakładu [...]. Dochód z prowadzonej działalności gospodarczej wynosi ok. 2.000 Euro miesięcznie. Małżonka strony zamieszkuje, wraz z synem - uczniem, i osiąga dochód w wysokości 3.366,60 zł brutto miesięcznie. Miesięczne opłaty strony związane z utrzymaniem wynoszą około 1000 euro. Zobowiązań wobec innych podmiotów strona nie posiada, nie korzysta ze wsparcia OPS. Strona wspólnie ze współmałżonką jest właścicielem domu jednorodzinnego położonego w [...]. Dalej organ wskazał, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia wynikające z art. 28 ust. 2 i 3 ustawy. Za brakiem nieściągalności przemawia, zdaniem organu, fakt osiągania przez stronę dochodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, nadto - własność nieruchomości w postaci domu jednorodzinnego, a także i ta okoliczność, że przeciwko stronie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Organ stwierdził, że w stosunku do strony nie zachodzą również przesłanki uzasadniające umorzenie należności wynikające z art. 28 ust. 3a ustawy. Organ wskazał, że decyzje ZUS w zakresie umarzania należności mają charakter uznaniowy, a więc pozwalają uwzględnić ważny interes zobowiązanego pomimo braku całkowitej nieściągalności tych należności. Jednakże podejmując decyzje w przedmiocie umorzenia, Zakład musi uwzględniać obecny stan finansów ubezpieczeń społecznych. Dlatego też, stwierdził organ, umorzenie zaległych składek zastrzeżone jest dla sytuacji szczególnych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia, inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów, nie jest realnie możliwe wywiązanie się ze zobowiązania wobec ZUS. Rozważając umorzenie na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy organ stwierdził, że fakt osiągania stałych dochodów oraz istniejąca możliwość spłaty zaległości w systemie ratalnym, nie pozwalają na stwierdzenie braku możliwości wywiązania się ze zobowiązania wobec ZUS. Dalej organ stwierdził, że zgodnie z art. 30 ustawy odsetki od nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami tych składek , nie podlegają umorzeniu, stąd też Zakład odmówił rozpatrzenia wniosku w zakresie umorzenia odsetek w tym zakresie. Od powyższej decyzji R.J. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku strona zarzuciła, że iż zadłużenie w wysokości 12.839,52 wobec ZUS zostało spłacone, a z dokumentów pochodzących z ZUS oraz z dokumentów sprawy karnej wynika, że całkowite zadłużenie wynosiło właśnie 12. 839, 52 zł. Decyzją nr [...] z dnia [...] września 2008r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. R.J. wniósł skargę. W skardze skarżący przytoczył zarzuty oraz argumentację zawartą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Stosownie do treści art. 28 ust. 1 ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (ust. 3 ). Stosownie do treści art. 28 ust. 3a należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przez należności z tytułu składek, w myśl art. 24 ust. 2 ustawy, należy rozumieć -składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę. Rozpatrywana sprawa dotyczyła umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę od składek nieopłaconych przez skarżącego w terminie. Należności z tego tytułu, stosownie do treści art. 24 ust. 2 ustawy, mogą podlegać umorzeniu na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Odmawiając umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie w części finansowanej przez płatnika, organ stwierdził, iż analiza stanu faktycznego sprawy dowodzi , że żadna z przesłanek umorzenia wskazana w art. 28 ust. 3 ustawy w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi. Powyższe stanowisko organu administracyjnego należy uznać za prawidłowe, znajdujące odzwierciedlenie w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Okoliczności powyższe nie są w sprawie podważane. Przepis ar. 28 ust. 3 zawiera zamknięty katalog przyczyn, których wystąpienie może skutkować umorzeniem należności z tytułu składek. Jak wynika z akt sprawy, w rozpatrywanej sprawie żadna z przesłanek wymienionych w tymże przepisie ustawy nie wystąpiła. Jednakże, w myśl art. 28 ust. 3a ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania należności o których mowa w art. 28 ust. 3a określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (DZ.U. z 2003r. Nr 141 póz. 1365). W myśl § 3.ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Rozpatrując możliwość umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a ustawy organ poddał analizie sytuację finansową, rodzinną skarżącego. Organ wskazał, że fakt osiągania stałych dochodów w rodzinie oraz możliwość spłaty zaległości w systemie ratalnym nie pozwalają na stwierdzenie, iż skarżący nie ma realnych możliwości wywiązania się z zobowiązania wobec ZUS. Ustalenia organu administracyjnego w powyższym zakresie mają oparcie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Z akt sprawy wynika, że skarżący na terenie Niemiec prowadzi działalność gospodarczą w formie Zakładu [...], a osiągany z tego tytułu dochód wynosi 2. 000 Euro miesięcznie. Małżonka skarżącego osiąga dochód w wysokości 3.366, 60 zł brutto miesięcznie. Skarżący, wspólnie ze współmałżonką, jest właścicielem nieruchomości - domu jednorodzinnego położonego w [...]. W celu wyegzekwowania należności ZUS przeciwko skarżącemu prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Należy wskazać, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy. Oznacza, to że nawet w sytuacji gdy w sprawie spełnione zostały ustawowe przesłanki umorzenia należności, organ administracyjny nie jest związany treścią wniosku. Organ administracyjny ma jednak obowiązek zbadania wszystkich istotnych w sprawie okoliczności i wykazania z jakich przyczyn odmawia umorzenia. Szczegółowe przedstawienie motywów rozstrzygnięcia ma istotne znaczenie właśnie w wypadku decyzji opartych na instytucji uznania administracyjnego, w których przepis prawa przyznaje organowi administracyjnemu pewien "luz decyzyjny". Jednakże rozstrzygnięcie administracyjne zawsze winno mieć oparcie w obowiązujących przepisach prawa, dlatego też w wypadku decyzji opartych na instytucji uznania administracyjnego na organie administracyjnym spoczywa obowiązek szczególnie wnikliwego zbadania sprawy i umotywowania podjętego rozstrzygnięcia, tak aby wydanej decyzji nie można było zarzucić, że jest dowolna. Analizując zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu l instancji Sąd nie stwierdził, aby - w części stanowiącej punkt l sentencji - wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz prawa procesowego. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, że z treści zarówno wniosku skarżącego wszczynającego postępowanie, jak i jego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wynika że skarżący kwestionuje sam fakt istnienia należności wobec ZUS z tytułu składek. Skarżący wyraził pogląd, zgodnie z którym wypełnienie obowiązku wynikającego z postanowienia Sądu Rejonowego Wydział Karny z dnia [...] grudnia 2000 roku. poprzez zapłatę, w wyznaczonym terminie, kwoty 12. 839, 52 zł, stanowiło uregulowanie całości należności z tytułu składek. W ocenie skarżącego naliczenie odsetek za zwłokę było bezzasadne. Tryb postępowania administracyjnego nie jest właściwy do ustalenia istnienia, bądź nieistnienia należności z tytułu składek, ewentualnie ustalenia wysokości należności z tego tytułu. Właściwość rzeczową w powyższym zakresie posiadają sądy powszechne. Jako sprzeczne z przepisami prawa materialnego należało uznać rozstrzygnięcie decyzji zawarte w punkcie II. W myśl art. 30 ustawy do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29. A zatem już z literalnego brzemienia cytowanego tu przepisu ustawy wynika, że instytucji umorzenia nie stosuje się jedynie do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami. Jak wyżej wywiedziono należności z tytułu składek obejmują składki, odsetki za zwlokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłatę. Tym samym należy stwierdzić, że przepis art. 30 ustawy nie ma zastosowania do należności stanowiących odsetki za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Powyższe oznacza, że należności te mogą podlegać umorzeniu na podstawie art. 28 ustawy. Dokonane w art. 30 ustawy wyłączenie stosowania unormowań obejmujących umarzanie, odraczanie terminu płatności i rozkładanie na raty należności z tytułu składek, dotyczy jedynie składek opłacanych przez pracodawcę za ubezpieczonego pracownika. Nie można tu w żadnym razie utożsamiać ani zamiennie posługiwać się precyzyjnie wyodrębnionymi pojęciami - składek i należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne - z których ostatnie ma strukturę wieloczłonową. W analizowanej sprawie rozstrzygnięcie zawarte w punkcie II decyzji dotyczyło umorzenia odsetek od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych. Odmawiając rozpatrzenia wniosku w tym zakresie organ administracyjny powołał się na treść przepisu art. 30 ustawy stwierdzając, że odsetki od nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami tych składek, nie podlegają umorzeniu. Stanowisko zaprezentowane przez organy obydwu instancji w powyższym zakresie nie ma oparcia w obowiązujących przepisach prawa. Nadto, na marginesie, należy wskazać, że również pod względem formalnym rozstrzygnięcie zawarte w punkcie II decyzji nie odpowiada przepisom prawa. Odmowa rozpatrzenia wniosku strony nie stanowi załatwienia sprawy, w myśl art. 104 k.p.a. Nadto uznając, że stosownie do treści art. 30 ustawy należności stanowiące odsetki od niezapłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami tych składek, nie podlegają umorzeniu, organ administracyjny winien podjąć decyzję o umorzeniu postępowania, a nie odmówić rozpatrzenia wniosku strony. Z powyższych względów w punkcie l sentencji wyroku - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ.U.z 2002r. Nr 152 póz. 1270 ze zm.) Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu l instancji, we wskazanym zakresie, zostają uchylone. W pozostałym zakresie - w punkcie II sentencji - na podstawie art. 151, Sąd skargę oddalił. Na podstawie art. 152 orzeczono, że zaskarżona decyzja w części, o której mowa w punkcie l sentencji wyroku, nie podlega wykonaniu.