II SA/Go 859/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Trzecki Sędziowie Sędzia WSA Maria Bohdanowicz (spr.) Sędzia WSA Michał Ruszyński Protokolant sekr. sąd. Stanisława Maciejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi W.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] r., nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Burmistrza, na podstawie art. 27 ust. 1, art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. Nr 192 poz. 1378) oraz art. 104 kodeksu postępowania administracyjnego, odmówił W.W. umorzenia zadłużenia wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym sprawy. W.W. mieszka wraz z konkubiną i jej dwojgiem dzieci w wynajętym mieszkaniu. Za wynajem mieszkania płaci konkubina 300 zł miesięcznie, natomiast skarżący pokrywa koszty czynszu oraz opłat za wodę. Ponosi także koszty swojego leczenia w wysokości 200 zł miesięcznie. Otrzymuje rentę z powodu całkowitej niezdolności do pracy w wysokości 1731,58 zł, z czego 60% ulega potrąceniu przez komornika z tytułu zobowiązań alimentacyjnych (potrącenia tytułem alimentów na rzecz trojga dzieci skarżącego ze związku z inną kobietą). Miesięczna wysokość świadczenia do wypłaty dla skarżącego to kwota 692,60 zł, co stanowi kwotę wyższą od kryterium dochodu osoby samotnie gospodarującej wynoszącego 477 zł oraz kryterium dochodowego na osobę w rodzinie równego kwocie 351 zł wynikającej z art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji przywołał treść art. 30 ust. 2 cytowanej ustawy (a więc odmiennie niż w rubrum decyzji) który daje podstawę na wniosek wierzyciela do umorzenia jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty, przy uwzględnieniu sytuacji dochodowej i rodzinnej. W ocenie organu akcentowanie złego stanu zdrowia i zastrzeżeń do prawidłowości systemu udzielania świadczeń osobom uprawnionym do alimentów nie uzasadniają uwzględnienia wniosku o ich umorzenia. Organ w szczególności podkreślił, że skarżący nie współpracował z organem w toku postępowania i nie dość dostatecznie udowodnił, że jego sytuacja jest trudna i złożona. Nadto wskazał, iż skarżący może podjąć zatrudnienie w warunkach zakładu pracy chronionej. Od powyższej decyzji W.W. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Podał, że jest inwalidą pierwszej grupy całkowicie niezdolnym do pracy, co wynika z orzeczenia lekarza ZUS z dnia [...] grudnia 2010 r. Dlatego też twierdzenie, że może podjąć zatrudnienie, jest całkowicie chybione. Nadto dodał, że mieszka w [...] i jechać do [...] nie ma za co, a winien tam jechać z opiekunem. Do odwołania dołączył odpis orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] grudnia 2010 r. z którego wynika, że jest całkowicie niezdolny do pracy do dnia [...] grudnia 2013 r. i datą jej powstania jest [...] grudnia 2011 r. Niezdolność do pracy nie pozostaje w związku ze służbą wojskową, ale powstała w czasie trwania tej służby. Decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium powołało się na treść art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U z 2009 r. Nr 1 poz. 7 ze zm.) w myśl którego właściwy organ wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną wnioskodawcy. Rozstrzygnięcie ma charakter uznaniowy i jest uzależnione od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności opartych na kryterium dochodowym i rodzinnym. Oznacza to, że umorzenie należności nie ma charakteru obligatoryjnego. W rozpoznawanej sprawie zdaniem organu drugiej instancji prowadzi to do wniosku, że organ administracji przy wydawaniu decyzji nie naruszył wskazanych reguł postępowania i nie przekroczył granic uznania administracyjnego. W szczególności Kolegium zauważyło, iż w pierwszej instancji analizowany był stan zdrowia skarżącego, ale strona nie przedłożyła żadnych dowodów na tę okoliczność i organ nie mógł dokonać ich analizy co Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało za słuszne. Nadto umorzenie stanowi najdalej idącą formę pomocy dłużnikom i instytucja ta winna być stosowana w wypadkach trudnych, a takie w tej sprawie nie występują. Na powyższą decyzje Samorządowego Kolegium odwoławczego W.W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Podał , że organy obu instancji w żaden sposób nie chcą mu pomóc, a on od 1993 r. cierpi na schizofrenię paranoidalną. Ma przyznany zasiłek pielęgnacyjny i musi mieć pomoc osoby trzeciej, o czym świadczą dokumenty znajdujące się w [...], gdzie mieszka . W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze zarzuciło skarżącemu, iż w swojej skardze do Sądu nie podniósł żadnych argumentów prawnych i nie wskazał, jakiego rodzaju naruszenie prawa miało miejsce w jego sprawie oraz podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga okazała się zasadna, choć z innych powodów aniżeli w niej wskazano. W szczególności należy zauważyć iż sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i na mocy art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) rozstrzyga w granicach danej sprawy. W pierwszym rzędzie należało zauważyć iż organ pierwszej instancji w rubrum swojej decyzji powołał się na podstawę prawną wyrażoną w art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 192 poz. 1378) w sytuacji gdy w dniu wydawania swojej decyzji – [...] czerwca 2012 r. obowiązywał już tekst jednolity tej ustawy z 2009 r. Nr 1 poz. 7 i przepisem, który winien mieć zastosowanie w sprawie nie był ust. 1 art. 30 lecz ust. 2 – co zresztą wynikało z uzasadnienia tej decyzji. Jest to marginalna sprawa nie mająca wpływu na treść wyroku w sprawie, lecz wskazuje to, iż organ pierwszej instancji przy wydawaniu decyzji uznaniowej nie w pełni uwzględnił wszystkie przesłanki, o których mowa w ust. 2, choć na taką się powołuje, a co uznał za prawidłowe organ drugiej instancji utrzymując tę decyzję w mocy. Przy wydawaniu decyzji uznaniowej bardzo istotne znaczenie ma uzasadnienie stanowiska organu w taki sposób, aby nie było ono nie tylko dowolne, ale także nie nazbyt ogólnikowe. A takie są uzasadnienia obu decyzji. Organy szczegółowo wyjaśniają podstawy prawne dla umorzenia wypłaconych należności i nie odnosząc się do sytuacji strony podają, iż skarżący nie wykazał, że jego sytuacja wyczerpuje przesłankę dla umorzenia. Czynią także zarzut, iż to strona nie współpracowała z organem i nie przedłożyła dowodów na okoliczność jego wydatków. W ocenie Sądu to stanowisko należy uznać za niezasadne i mające wpływ na treść rozstrzygnięć w sprawie. W pierwszej kolejności należy zauważyć, iż w aktach administracyjnych znajdują się dokumenty, które nie były przedmiotem rozważań organów lub wręcz przez nie pominięte, a uzyskane w trakcie przesłuchania skarżącego w miejscu jego zamieszkania w [...]. Są to – rachunki za prąd, gaz wystawiane na nazwisko właścicieli lokalu, ale za okres już po wynajęciu lokalu przez konkubinę skarżącego – umowa najmu z dnia [...] lutego 2012 r. Nadto karty informacyjne ze szpitali psychiatrycznych, w których leczył się skarżący i z których wynika jednostka chorobowa, na którą cierpi i z powodu której jest rencistą trwale niezdolnym do pracy. Z wywiadu wynika także, że skarżący byłby w stanie płacić miesięcznie 50 zł tytułem spłaty zaległości. Wyżej podana i opisana w drodze pomocy administracyjnej przez Naczelnika Wydziału Świadczeń Społecznych nie w pełni została wzięta pod uwagę przez organ orzekający w tej sprawie. Należy zauważyć, iż przepis art. 30 ust. 2 cytowanej ustawy daje organowi możliwość udzielenia osobie ubiegającej się o umorzenie zaległości wielorakiej pomocy. Jest to nie tylko umorzenie w całości zaległości jako najdalej idącej, ale także umorzenie w części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty. Zdaniem Sądu w sprawie istotne znaczenie ma okoliczność jaką podaje sam skarżący, że jest w stanie płacić miesięcznie zaległość w kwocie 50 zł oraz to, że jego niezdolność do pracy jest ograniczona terminowo – do dnia [...] grudnia 2013 r. Zadaniem organów zatem było rozważenie, która z tych możliwości pomocy skarżącemu będzie dla niego możliwa do zrealizowania i która przyniesie choć w części spłatę zaległości zgodnie z zasadą zrównoważenia słusznego interesu strony i interesu społecznego. Biorąc pod uwagę rodzaj choroby skarżącego zadaniem organu było dopytanie go czy wyłącznie wnosi o umorzenie w całości, czy też tak jak oświadczył w czasie przesłuchania, widziałby możliwość wnoszenia o inny rodzaj pomocy adekwatny do jego sytuacji materialnej i rodzinnej. Organ także winien wziąć pod uwagę, iż choroba na którą cierpi skarżący, wymaga systematycznego leczenia i tylko w takiej sytuacji może prawidłowo funkcjonować w społeczeństwie w tym i pracować. Zatem nawet jak nie podaje ile przeznacza na leki, to tę okoliczność organ winien w swych rozważaniach uwzględnić. Te zatem okoliczności, tzn. niewyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, stanowiące naruszenie art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. oraz niewłaściwego zastosowanie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów były podstawą dla uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji na mocy art. 145 §1 pkt. 1 lit. a i c w związku z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z kolei rozstrzygnięcie zawarte w pkt II wyroku znajduje oparcie w art. 152 p.p.s.a.