II SA/Go 881/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Asesor WSA Jarosław Piątek (spr.) Protokolant sekr. sąd. Małgorzata Zacharia-Gardzielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2020 r. sprawy ze skargi S.B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Burmistrza Miasta [...] z dnia [...]r. nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego S.B. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Dnia 22 lipca 2019 r. S.B. złożył w Wydziale Spraw Społecznych Urzędu Miejskiego wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem M.B., który na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności nr [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. został zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym do dnia [...] czerwca 2024 r. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2019 r. Nr [...] Burmistrz Miasta [...] odmówił wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie. W uzasadnieniu postanowienia organ podał, że S.B. na podstawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2016 r. Nr [...] jest uprawniony do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy do [...] kwietnia 2021 r. Organ wskazał, że zgodnie za art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. - dalej u.ś.r.) świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznane w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniem uzupełniającym. Burmistrz Miasta podniósł, że na podstawie decyzji tego organu z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] odmówiono przyznania S.B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem – M.B. Nadto wskazał, że na podstawie przesłuchania strony w dniu [...] sierpnia 2019 r. ustalono, że wnioskodawca oczekuje, że zostanie mu przyznane świadczenie w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17 stwierdzającym niekonstytucyjność art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Organ powołał się na treść art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jeden. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. – dalej k.p.a.), gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis ten stanowi podstawę prawną do odmowy wszczęcia postępowania między innymi w sytuacji, gdy żądanie jednostki dotyczy już sprawy wcześniej rozstrzygniętej (tożsamość sprawy). Organ stwierdził, że na dzień wydania przedmiotowego postanowienia ani stan prawny (art. 17 ust. 5 pkt 1 b lit. a u.ś.r. utraci moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia [...] lipca 2019 r., tj. dnia w którym ogłoszono wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17 w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej z 2019 r. pod poz. 1257) ani stan faktyczny (S.B. jest uprawniony do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i sprawuje opiekę nad legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniem niepełnosprawności synem) nie uległ zmianie w stosunku do tożsamej sprawy, w której wydana została ostateczna decyzja Burmistrza Miasta nr [...] z dnia [...] maja 2019 r. Po rozpatrzeniu zażalenia S.B. wniesionego na ww. postanowienie Burmistrza Miasta, Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako SKO) postanowieniem z dnia [...] listopada 2019 r. utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. SKO wskazało, że na dzień wydania przez organ odwoławczy postanowienia nie nastąpiła zmiana stanu prawnego związana z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. SK 2/17 stwierdzającym niekonstytucyjność art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Nadto organ II Instancji stwierdził, że z akt sprawy wynika jednoznacznie, że występuje tożsamość sprawy administracyjnej. Występują bowiem te same podmioty, dotyczy ona tego samego przedmiotu (ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego) oraz nie nastąpiła zmiana stanu faktycznego i prawnego sprawy. W tym stanie rzeczy w ocenie SKO uzasadnione było zastosowanie art. 61a § 1 k.p.a. Na powyższe postanowienie S.B. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., wnosząc o pozytywne rozpatrzenie jego sprawy. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że składając ponownie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego miał na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., stwierdzający niekonstytucyjność art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżący podniósł, że jego syn jest osobą ciężko chorą. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji wraz z uzasadniającą je argumentacją. Na rozprawie w dniu 5 marca 2020 r. S.B. oświadczył, że w trakcie pobytu w urzędzie nie informowano go o możliwości złożenia o wznowienie postępowania w związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego. Skarżący podał, że składając ponowny wniosek miał świadomość, że upłynął termin do złożenia odwołania oraz sądził, iż orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego daje mu podstawę do ponownego rozpatrzenia sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.). Przedmiotem kontroli Sądu było postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2019 r. utrzymujące w mocy postanowienie Burmistrza Miasta z dnia [...] sierpnia 2019 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania z wniosku S.B. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem M.B. W sprawie jest bezsporne, że na podstawie decyzji Burmistrza Miasta z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] odmówiono przyznania S.B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem – M.B. Należy wskazać, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17 orzekł, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. TK orzekł, że wskazany przepis traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 145 a § 1 k.p.a. można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. W sytuacji określonej w § 1 skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (art. 145 § 2 k.p.a.). Zgodnie z art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Zważyć trzeba, że stosowanie tej zasady powinno sprzyjać zarówno prowadzeniu postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.), jak i realizacji zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.). Zasada informowania stron znajduje odbicie w szeregu przepisach k.p.a. (art. 36 § 1, 64 § 2, art.79a § 1 k.p.a.). W orzecznictwie wskazuje się, że postępowanie administracyjne nie ma charakteru ściśle formalnego. Decydujące znaczenie zawsze powinny mieć rzeczywiste intencje wnioskodawcy, a nie sam tytuł, czy nawet literalne brzmienie jego podania. Obowiązek dokładnego ustalania przedmiotu żądania zgłoszonego przez stronę wynika przede wszystkim z przepisów określających ogólne zasady postępowania, w tym art. 9 k.p.a. (zob. wyrok NSA z 24 sierpnia 2010 r., I OSK 1428/09, www.orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej CBOSA). Nie powinno budzić również wątpliwości, że obowiązki informacyjne ciążące na organie administracji nie mogą być utożsamiane z obowiązkiem świadczenia pomocy prawnej, udzielania porad prawnych bądź instruowania stron o wyborze optymalnego sposobu postępowania. Zadaniem organów administracji jest jedynie przekazanie stronie niezbędnych informacji, na podstawie których strona będzie mogła dokonać wyboru i zdecydować o swoich działaniach (wyrok NSA z dnia 5 lipca 2018 r., I OSK 2217/16, CBOSA). W ocenie Sądu orzekające w sprawy organy nie sprostały obowiązkom wynikających ze wskazanych powyżej przepisów prawa. W szczególności organy podeszły w sposób nadmiernie formalistyczny do wniosku S.B. z dnia [...] lipca 2019 r. uznając, że jest to wniosek o ponowne ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na opiekę nad niepełnosprawnym synem. Organy nie wzięły pod uwagę, że kolejny wniosek skarżącego wynikał z faktu wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17 stwierdzającego niekonstytucyjność art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W sprawie było bezsporne, że skarżący pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wymaga podkreślenia, że skarżący podczas przesłuchania w dniu [...] sierpnia 2019 r., jak i w piśmie z dnia [...] sierpnia 2019 r. wyraźnie odnosił się do ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który w jego ocenie stworzył podstawę do przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem. Powyższe okoliczności wskazują, że rzeczywistą intencją (wolą) skarżącego było złożenie skargi (podania) na podstawie art. 145a § 1 k.p.a. o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Burmistrza Miasta z dnia [...] maja 2019 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem. Potwierdza to również oświadczenie złożone przez skarżącego w trakcie rozprawy sądowej. Dodać należy, że dla samej kwalifikacji wniosku skarżącego nie ma jakiegokolwiek znaczenia fakt, że został on złożony w okresie odroczenia przez Trybunał Konstytucyjny utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). W świetle powyższych okoliczności organy powinny w sposób jednoznaczny wyjaśnić rzeczywiste intencje skarżącego i podjąć niezbędne kroki w tym przedmiocie, czego jednak nie uczyniły. Nie powinno budzić wątpliwości, iż charakter podania strony, zwłaszcza działającej w sprawie samodzielnie i nie mającej dostatecznego rozeznania prawnego, należy interpretować nie tylko uwzględniając jego tytuł i dosłowne brzmienie żądania, lecz w przypadku rodzących się wątpliwości, zwłaszcza gdyby mogło to skutkować pozbawieniem strony konkretnych praw - organ winien dążyć do wyjaśnienia rzeczywistej woli i zamiaru strony wnoszącej podanie (zob. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 27 listopada 2019 r., II SA/Bd 517/19, CBOSA). Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę taki obowiązek wynikający bezpośrednio z przepisów prawa (art. 7, art. 8, art. 9 k.p.a.), nabiera tym bardziej znaczenia, gdy powstaje w toku zainicjowanego przez stronę kolejnego postępowania administracyjnego zmierzającego do uzyskania uprawnienia (prawa) w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niezgodność przepisu z Konstytucją, na podstawie którego została wydana decyzja. W konsekwencji odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. z uwagi na tożsamość sprawy musi być uznana za wadliwą jako podjęta bez wyjaśnienia rzeczywistych intencji strony. Z przedstawionych względów Sąd uznał, że w sprawie doszło do naruszenia art.7, art. 8, art 9, art. 61a § 1 k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie zostało uchylone, o czym orzeczono w punkcie I sentencji wyroku. Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni ocenę prawną i wskazania wynikające z uzasadnienia wyroku. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów dojazdu do Sądu w kwocie 100 zł.