II SA/Go 895/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Piątek Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 lutego 2022 r. sprawy ze skargi Z.P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek należnych za miesiąc maj 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] września 2020 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej w skrócie: "ZUS", "organ"), po rozpatrzeniu wniosku Z.P. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...], odmawiającą wnioskodawcy prawa do zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne - za maj 2020 r. Podstawę odmowy stanowił art. 31zq ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm. - dalej w skrócie: "ustawa COVID-19"), zgodnie z którym warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych za miesiące marzec i maj 2020 r., nie później niż do 30 czerwca 2020 r. Tymczasem - jak wskazał organ - wymagane dokumenty (deklaracja za maj 2020 r.) zostały złożone po wskazanym terminie, w dniu 4 sierpnia 2020 r. Organ wyjaśnił, że warunkiem zwolnienia z obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowych jest fakt, że nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego. Strona musi złożyć pierwszą deklarację rozliczeniową w terminie, natomiast kolejne zostaną wygenerowane systemowo przez ZUS. Są to dokumenty systemowe pochodzące z tzw. klonowania. Warunkiem poprawnego "klonowania" jest złożenie w terminie tzw. wzorcowej deklaracji za cały miesiąc kalendarzowy. Klonowanie dokumentów kończy się przed upływem terminu płatności składek. Pismem z dnia [...] października 2020 r. Z.P. (dalej: "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. (dalej w skrócie: "WSA") skargę na powyższą decyzję, nie zgadzając się z jej treścią oraz wyjaśniając, że jest taksówkarzem i nie korzysta z obsługi biura rachunkowego. Skarżący wskazał ponadto, że wymagane dokumenty złożył zaraz po otrzymaniu takiej informacji z ZUS, tj. w dniu 4 sierpnia 2020 r. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej w skrócie: "p.p.s.a."), wynika, że zaskarżona decyzja powinna ulec uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sprawa, zgodnie z wolą stron, została rozpatrzona na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.). Przepisy art. 31zq ust. 1-4 ustawy COVID-19 określają obowiązek składania deklaracji rozliczeniowych i imiennych raportów miesięcznych przez płatników składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Stosownie do treści art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Z ustaleń organu wynika, że deklaracja za maj 2020 r. została złożona przez skarżącego po terminie. Wywodząc z tego faktu negatywne konsekwencje dla strony organ postąpił mechanicznie i formalnie, nie biorąc w ogóle pod uwagę ani okoliczności podnoszonych przez skarżącego, ani obowiązujących regulacji, które dotyczą, między innymi takich lub podobnych im przypadków, jak w niniejszej sprawie. Organ pominął w sprawie zastosowanie, obowiązującego od dnia 16 grudnia 2020 r., art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2 ustawy COVID-19, zgodnie z którymi w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu tym organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Z treści tego przepisu wynika, że dotyczy on sytuacji, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki, a zatem także terminów materialnoprawnych, jak termin określony w art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19. Przepis ten obejmuje stany faktyczne, które miały miejsce w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Stan epidemii został zaś ogłoszony od 20 marca 2020 r., na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r., poz. 491) i w dacie składania wniosku, deklaracji oraz rozpatrywania sprawy obowiązywał. Omawiana regulacja niejako koryguje nowelizację ustawy o COVID-19 dokonaną ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r., poz. 875), w wyniku której m.in. uchylono przepis art. 15zzr ustawy o COVID-19 obowiązujący od 31 marca 2020 r. i przewidujący w ust. 1 pkt 2, że w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki – nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Organ nie poinformował jednak skarżącego o prawie złożenia wniosku o przywrócenie terminu, co naruszyło gwarancje strony w niniejszym postępowaniu, bezpośrednio wpływając na wynik sprawy. Uchybienie to przesądza zatem o zasadności skargi obligując WSA do uchylenia zaskarżonej decyzji w celu umożliwienia stronie skorzystania z przysługujących mu praw podmiotowych. Wskazać także należy, że uchybienia w toku postępowania ze strony organu nie mogą negatywnie wpływać na prawa strony, jeśli strona nie zawiniła w opóźnieniu złożenia deklaracji w terminie. Dla zastosowania tego przepisu znaczenie mają przyczyny uchybienia terminu. Brak wyjaśnienia tych kwestii stanowi naruszenie zasad określonych w art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 – dalej w skrócie: "K.p.a.) w zw. z art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266, ze zm.). Zgodnie z wyrażonymi w tych przepisach zasadami organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu powinien udzielić stronie należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m.in. o okolicznościach prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków, czyli w tym przypadku poinformować skarżącego, przed dniem 30 czerwca 2020 r., że jego deklaracje za wymagane przez ustawę miesiące nie dotarły do ZUS oraz, że warunkiem pozytywnego załatwienia wniosku jest ich złożenie przed tym terminem. Poinformować na tyle wcześniej, by skarżący miał realną możliwość dosłania deklaracji przed 30 czerwca 2020 r. Nie można bowiem zaakceptować w praworządnym państwie sytuacji, w której organ publiczny mający służyć obywatelom proceduje tak, by obywatele nie zdążyli dopełnić formalności w terminie, tym bardziej, że zadaniem organu jest realizowanie celów "Tarczy Antykryzysowej", czyli pakietu regulacji prawnych służących ustabilizowaniu polskiej gospodarki, między innymi przez łagodzenie społeczno-gospodarczych skutków związanych z występowaniem epidemii w formie różnego rodzaju wsparcia przedsiębiorców, w szczególności mikroprzedsiębiorców, pracujących w ramach tzw. samozatrudnienia. Uznać zatem należy, że wykazane naruszenie art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2 ustawy COVID-19 oraz art. 9, 10 § 1 i 79a § 1 K.p.a. miały istotny wpływ na wynik sprawy, co doprowadziło do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Rozpoznając ponownie sprawę organ będzie związany oceną prawną i wskazaniami zawartymi w niniejszym uzasadnieniu (art. 153 p.p.s.a.) W szczególności organ albo przyjmie, że deklaracje zostały złożone w terminie albo udzieli stronie stosownego pouczenia o prawie złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia deklaracji i jeśli strona złoży w terminie taki wniosek, rozpatrzy go biorąc pod uwagę okoliczności podnoszone przez stronę oraz to, że organ, mimo ciążącego na nim obowiązku, nie pouczył strony o wymogach i skutkach niedochowania terminu wskazanego w art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19.