II SA/Go 900/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Pauter Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek (spr.) Protokolant sekr. sąd. Stanisława Maciejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi A.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy oddala skargę. Zaskarżoną skargą decyzją z dnia [...] października 2014 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] wydaną przez - działającego z upoważnienia Starosty - inspektora w Wydziale Komunikacji i Transportu Starostwa Powiatowego w przedmiocie zatrzymania A.M. prawa jazdy kat. B, B+E, C, C+E. Wynikający z akt administracyjnych stan faktyczny i prawny sprawy przedstawiał się następująco: Wydaną przez - działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta - Naczelnika Wydziału Świadczeń Rodzinnych Urzędu Miasta decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...], A.M. uznany został za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych wobec B. i M.M.. Decyzja ta doręczona na adres skarżącego, po awizowaniu, została w placówce pocztowej w dniu 9 kwietnia 2014 r. wydana do rąk E.K. - osoby upoważnionej do odbioru korespondencji w imieniu adresata. Pismem z dnia [...] maja 2014 r., powołując się na przepisy art. 5 ust. 3b w związku z art. 2 pkt 3 i pkt 9 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta, Naczelnik Wydziału Świadczeń Rodzinnych wystąpił do Wydziału Komunikacji i Transportu Starostwa Powiatowego z wnioskiem o zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu A.M.. W uzasadnieniu pisma wskazał, że decyzja z dnia [...] kwietnia 2014 r. o uznaniu A.M. za dłużnika alimentacyjnego stała się ostateczna z dniem 24 kwietnia 2014 r. Pismem z dnia [...] maja 2014 r. organ I instancji zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie zatrzymania prawa jazdy, a następnie decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...], orzekł o zatrzymaniu A.M. prawa jazdy kat. B, B+E, C, C+E. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przedstawił przebieg postępowania oraz wskazał, że zatrzymanie prawa jest konsekwencją uznania strony decyzją ostateczną za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W złożonym od tego rozstrzygnięcia odwołaniu A.M. wywodził, że powstałe zaległości alimentacyjne nie były spowodowane brakiem dobrej woli, a jedynie brakiem stałego zatrudnienia i środków na życie. Podkreślał, że zamierza spłacać zaległe oraz obecne alimenty każdego miesiąca, ale będzie to tylko możliwe, gdy znajdzie pracę. Natomiast odebranie prawa jazdy spowoduje, że nie będzie mógł podjąć pracy jako kierowca, a co za tym idzie nie będzie uzyskiwał żadnych dochodów i nie będzie mógł spłacać alimentów. Rozpoznając odwołanie, przywołaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze, powołując się na przepis art. 5 ust. 3b w zw. z art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( tekst jednolity Dz.U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r. poz. 267), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu, przedstawiając stan faktyczny sprawy, Kolegium wskazało, że zgodnie z treścią art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Zgodnie zaś z treścią art. 5 ust. 3b ww. ustawy, jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego. SKO stwierdziło, iż decyzja w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy ma charakter związany, ponieważ organ administracyjny jest zobligowany do wydania nakazu w sytuacji, gdy wystąpiły przesłanki określone tym przepisem. Wskazało, jednocześnie, że w myśl art. 5 ust. 6 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy następuje na wniosek organu właściwego dłużnika skierowanego do starosty, gdy ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust. 3, oraz dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów (pkt 1) lub nastąpi utrata statusu dłużnika alimentacyjnego (pkt 2). Kolegium podkreśliło, że wydanie przez starostę decyzji w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy stanowi konsekwencję uprzedniego wydania przez organ właściwy dłużnika decyzji o uznaniu za dłużnika alimentacyjnego, uzyskania przez tę decyzję przymiotu ostateczności i skierowania przez organ właściwy dłużnika do starosty wniosku o zatrzymanie prawa jazdy. Wniosek w powyższym zakresie jest dla starosty wiążący, a organ właściwy do zatrzymania prawa jazdy bada jedynie wystąpienie przesłanek pozytywnych, o których mowa w art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz powinien sprawdzić, czy nie wystąpiła któraś z przesłanek negatywnych, o których mowa w art. 5 ust. 6 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, co w rozpoznawanej sprawie nie miało miejsca. Odnosząc się natomiast do okoliczności podniesionych w odwołaniu, w szczególności deklaracji A.M. co do zamiaru uiszczania należnych od niego świadczeń alimentacyjnych, organ odwoławczy wskazał, że deklaracja tego rodzaju sama w sobie nie stanowi przesłanki uzasadniającej uchylenie decyzji o zatrzymani prawa jazdy. Organ podkreślił, że dopiero po spełnieniu warunków określonych w art. 5 ust. 6 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, strona odwołująca się będzie mogła oczekiwać lub wystąpić do Prezydenta Miasta o uchylenie kwestionowanej decyzji w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy. W skierowanej do sądu administracyjnego skardze A.M. wniósł o przywrócenie terminu do złożenia skargi, albowiem w dniu wydania zaskarżonej decyzji przebywał w areszcie śledczym, co było powodem braku możliwości odbioru kierowanej do niego korespondencji. O wydanej decyzji dowiedział się w dniu 21 listopada 2014 r. podczas rozmowy telefonicznej z pracownikiem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, który następnie przesłał mu faksem treść zaskarżonej decyzji z dnia [...] października 2014 r. Uzasadniając skargę A.M. zarzucił, iż zaskarżona decyzja jest błędna, albowiem została wydana w oparciu o decyzję Prezydenta Miasta nr [...], która nie została mu doręczona. Skarżący wskazał, iż obecnie wnosi o o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od powyższej decyzji, gdyż o jej wydaniu dowiedział się z treści zaskarżanej obecnie decyzji organu. Podkreślał, że na dzień wniesienia skargi istnieją przesłanki do uchylenia decyzji Prezydenta Miasta, bowiem rozpoczął już spłatę zaległości alimentacyjnych i zarejestrował się jako bezrobotny. Ponownie wywodził, że powstałe zaległości alimentacyjne nie były spowodowane brakiem dobrej woli, a jedynie brakiem stałego zatrudnienia i środków na życie. Odebranie prawa jazdy spowoduje, że nie będzie mógł podjąć pracy jako kierowca, a co za tym idzie nie będzie uzyskiwał żadnych dochodów i nie będzie mógł spłacać alimentów. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Odnosząc się do wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia skargi na decyzję SKO z dnia [...] października 2014 r. Kolegium wskazało, że jest on bezprzedmiotowy, albowiem A.M. skarge do Sądu nadał w dniu 24 listopada 2014 r. (data stempla pocztowego), natomiast zaskarżoną decyzję skutecznie doręczono skarżącemu w dniu 14 listopada 2014 r. Kolegium podkreśliło również, że decyzja nr [...] uznająca skarżacego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych względem osób uprawnionych – B. i M.M. została doręczona stronie w dniu 9 kwietnia 2014 r. przez osobę upoważnioną do odbioru korespondencji. Tym samym twierdzenia strony o niedoręczeniu jej tej decyzji są bezzasadne. Postanowieniem z dnia 23 lutego 2015 r., sygn. akt II SA/Go 900/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. odrzucił wniosek A.M. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, w z uwagi na uznanie iż termin do tej czynności został dchowany oraz orzekł o przywróceniu terminu do uiszczenia wpisu sądowego od złożonej skargi. Pismem procesowym z dnia [...] kwietnia 2015 r., nazwanym uzupeonieniem skargi u A.M. wniósł o zasądzenie od organu na jego rzecz zwrot wszelkich poniesionych kosztów postępowania. Nadto wskazał, że jego skarga jest w pełni zasadna, albowiem decyzja o uznaniu go za dłużnika alimentacyjnego została uchylona decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] kwietnia 2015 r., Nr [...], którą to decyzję załączył do niniejszego pisma. Jednocześnie przedłożył decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...], na mocy której uchylono decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] stycznia 2015 r. w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] o uznaniu skarżącego za dłużnika alimentacyjnego oraz skierowane do Starostwa Powiatowego pismo z dnia [...] kwietnia 2015 r. działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta - Naczelnika Wydziału Świadczeń Rodzinnych Urzędu Miasta o zwrot zatrzymanego A.M. prawa jazdy i wniosek o uchylenie decyzji z dnia [...] lipca 2014 r. o zatrzymaniu mu prawa jazdy. Skarżący przedłożył również postanowienie Prokuratury Rejonowej z dnia [...] marca 2015 r., sygn. akt [...] umarzające postępowanie w sprawie jego rzekomego uporczywego uchylania się od płacenia alimentów. Końcowo skarżący powołując się na zdanie odrębne do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 lutego 2014r., sygn. akt K 23/10, wskazał, że celu ustawy o dłużnikach alimentacyjnych, jakim jest zapewnienie skuteczności w egzekwowaniu należności alimentacyjnych nie można osiągnąć przez zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi, którego aktywność zawodowa (potencjalna bądź realna) łączy się z posiadaniem prawa jazdy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlegała oddaleniu. Rozpoznając sprawę w zakresie i granicach określonych art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 134 i 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U z 2012 r., Nr 270 ze zm., powoływanej dalej jako ppsa) sąd uznał skargę za niezasadną. Zaskarżona skargą decyzja, utrzymująca w mocy orzeczenie organu I instancji, została wydana na podstawie art. 5 ust. 5 w zw. ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( Dz.U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm. ). w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2011 r., Nr 205, poz. 1212), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2012 r. W wyniku wskazanej nowelizacji od 1 stycznia 2012 r. postępowanie w sprawie zatrzymania dłużnikowi alimentacyjnemu prawa jazdy, poprzedzone musi być odrębnym postępowaniem w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Postępowanie w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, może być wszczęte jedynie w sytuacji, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub złożenie oświadczenia majątkowego, zarejestrowanie się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy lub bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, odmawia przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowemu dorosłych (vide: obecne brzmienie art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie może być wydana wobec takiego dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów (art. 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Jak wynika zaś z art. 3b powyższej ustawy wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu, organ właściwy dłużnika może kieruje do starosty dopiero, gdy decyzja o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna. W oparciu o przepis art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, na podstawie powyższego wniosku jest wydawana decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy. Do wniosku o zatrzymanie prawa jazdy organ dołącza odpis decyzji oraz składa jednocześnie wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 Kodeksu karnego. Uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy następuje na wniosek organu właściwego dłużnika alimentacyjnego, gdy ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust. 3 oraz dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiąże się w każdym miesiącu z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub nastąpi utrata statusu dłużnika alimentacyjnego (art. 5 ust. 6 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Kwestia zgodności z Konstytucją rozwiązania ustawowego, przyjętego wskazaną nowelizacją była przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego w związku z wnioskiem Prokuratora Generalnego o zbadanie konstytucyjności art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Wyrokiem z dnia 12 lutego 2014 r. w sprawie K 23/10 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w zakresie, w jakim stanowi, że organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, jest zgodny z wywodzoną z art. 2 Konstytucji RP zasadą proporcjonalności. Sąd konstytucyjny stwierdził, że skoro celem art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest stworzenie dolegliwości w postaci zatrzymania prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego wykazującego się szczególną uporczywością w utrudnianiu egzekucji oraz uchylającego się od współpracy z właściwymi organami w zakresie aktywizacji zawodowej (mimo braku zatrudnienia), przeto zatrzymanie prawa jazdy powinno nastąpić niezwłocznie, aby jak najprędzej objąć ochroną zarówno interes osoby uprawnionej do alimentacji (usprawiedliwione potrzeby dziecka) oraz interes społeczny przejawiający się zmniejszeniem obciążeń alimentacyjnych pokrywanych za dłużnika alimentacyjnego ze środków publicznych. Ponieważ wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie wyeliminował z systemu prawa przepisu art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który pozostaje w bezpośrednim związku z art. 5 ust. 5 tej ustawy, stanowiącym podstawę prawną decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, to należy uznać, że organy orzekające w sprawie postąpiły zgodnie z prawem. Trafne pozostaje stanowisko SKO, że to czy skarżący nie wywiązał się z obowiązku alimentacyjnego oraz z jakich przyczyn pozostaje poza niniejszym postępowaniem. Zważywszy bowiem na przytoczone, obowiązujące regulacje prawne, istotne w sprawie pozostawały inne kwestie. Z akt sprawy wynika, że decyzja uznająca skarżącego za dłużnika alimentacyjnego została skarżącemu doręczona skutecznie. Taki skutek bowiem wywiera wydanie jej w urzędzie pocztowym do rąk osoby upoważnionej do odbioru korespondencji kierowanej do skarżącego. Jak wynika z wniosku organu właściwego dłużnika, od decyzji tej nie zostało złożone odwołanie i stała się ostateczna. Przyczyny, które podnosił skarżący w odwołaniu i ponownie w skardze, a dotyczące okoliczności życiowych i rodzinnych, niewątpliwie trudnych, nie mogły mieć żadnego wpływu na wynik sprawy administracyjnej ani sądowej. Nie mogą bowiem być uwzględniane przy badaniu przesłanek warunkujących wydanie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy. Decyzja w tym przedmiocie nie ma charakteru uznaniowego lecz pozostaje aktem związanym. Oznacza to, że w sytuacji zaistnienia przesłanek wskazanych w przepisie prawa organ nie korzysta z uznania w zakresie możliwości wyboru rozstrzygnięcia sprawy, ale musi wydać akt administracyjny określonej treści. W okolicznościach niniejszej sprawy oznaczało to obowiązek wydania przez starostę decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy w sytuacji stwierdzenia, że została wydana decyzja o uznaniu skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, że ma charakter ostateczny, a organ właściwy dłużnika wystąpił z wnioskiem o zatrzymanie mu posiadanego prawa jazdy. Oceny zasadności kontrolowanej decyzji SKO i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji nie mogła zmienić nowa okoliczność, na którą wskazał skarżący w piśmie z dnia [...] kwietnia 2015 r., nazwanym uzupełnieniem skargi. Fakt, iż decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] Prezydent Miasta orzekł o uchyleniu - z dniem [...] kwietnia 2015 r. - decyzji własnej z dnia [...] kwietnia 2014 r. o uznaniu skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, nadał jej rygor natychmiastowej wykonalności oraz na podstawie art. 5 ust. 6 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, skierował do Starostwa Powiatowego w tym samym dniu wniosek o zwrot zatrzymanego prawa jazdy, nie ma wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji, a tym samym nie czyni skargi uzasadnioną. Wskazać bowiem należy, iż przeprowadzana przez sąd administracyjny kontrola legalności działań administracji publicznej sparowana jest w odniesieniu do dnia wydania zaskarżonej decyzji. Ocena zgodności z prawem zaskarżonego skargą aktu dokonywana jest zatem wg stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu jego wydania. Odnosząc to do okoliczności rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że w dacie rozstrzygania sprawy przez Kolegium (tj. [...] października 2014 r.) w obrocie prawnym pozostawała decyzja Prezydenta Miasta z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...], uznająca A.M. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych wobec B. i M.M.. Została ona bowiem usunięta z obrotu prawnego dopiero ze skutkiem od [...] kwietnia 2015 r., co jednoznacznie wynika z osnowy decyzji Prezydenta o uchyleniu decyzji własnej z dnia [...] kwietnia 2014r. o uznaniu skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, Wydanie decyzji z dnia [...] kwietnia 2015 r. skutkuje jedynie powstaniem okoliczności do wystąpienia przez organ właściwy dłużnika z wnioskiem do starosty o zwrot skarżącemu zatrzymanego prawa jazdy, co już nastąpiło , lecz do dnia rozprawy decyzja o zwrocie nie została wydana. Jednakże to postępowanie, związane z uchyleniem decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy, pozostawało poza zakresem sprawy administracyjnej kontrolowanej w niniejszym postępowaniu. Jej zakres wyznaczało bowiem rozstrzygnięcie w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy tj. decyzja z dnia [...] lipca 2014 r. Z powołanych przyczyn skarga, jako niezasadna, podlegała oddaleniu ( art. 151 ppsa ). Zważywszy na wynik postępowania sądowego, wniosek skarżącego o zwrot kosztów postępowania nie mógł zostać uwzględniony ( art. 200 ppsa ).