II SA/Go 911/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Asesor WSA Kamila Karwatowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi A.T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za miesiąc maj 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję. 1. Decyzją z dnia [...] września 2020 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]sierpnia 2020 r. odmawiającą A.T. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 r. W podstawach prawnych tych decyzji powołano przepisy (w pierwszej decyzji art. 31zq ust. 7, w drugiej decyzji art. art. 31zq ust. 8) ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.; dalej jako ustawa o COVID-19) w zw. z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.; dalej jako u.s.u.s.). W uzasadnieniu drugiej decyzji organ wskazał, że wnioskiem z [...] kwietnia 2020 r. strona zwróciła się o zwolnienie z opłacania składek za miesiące od marca do maja 2020 r. Jak podał organ pismem z [...] lipca (2020) strona otrzymała informację o zwolnieniu z opłacania należności za maj 2020 r., natomiast decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. organ odmówił tego zwolnienia za ten sam miesiąc. Powodem odmowy było złożenie deklaracji po terminie. Zgodnie bowiem z art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID-19 warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania składek jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik zwolniony jest z obowiązku ich składania. Deklaracja rozliczeniowa za maj 2020 r. została złożona 1 lipca 2020 r., w związku z tym należało utrzymać w mocy decyzję odmawiającą stronie prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek. 2. Pismem z dnia [...] października 2020 r. A.T. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na powyższą decyzję, zarzucając jej naruszenie zasad, jakimi kierował się ustawodawca, mających w swoim założeniu pomóc przedsiębiorcom w przetrwaniu trudnego okresu pandemii, jednocześnie chroniąc miejsca pracy i zapobiegając zwolnieniom pracowniczym. Podkreślił, że ustawa o COVID-19 liczy 239 stron, trudno więc było zapoznać się z nią szczegółowo, tym bardziej iż dla wszystkich była to sytuacja szczególna i nowa, oddziały ZUS zostały zamknięte dla płatników i trudno było uzyskać pomocne informacje u źródła. Jedyną formą kontaktu były skrzynki korespondencyjne ustawione przed wejściem do oddziału ZUS. Kontakt telefoniczny też był utrudniony. 3. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sprawa, zgodnie z wolą stron, została rozpatrzona na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.). 5. Podstawą odmowy przyznania prawa do zwolnienia przewidzianego w ustawie był art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID-19, zgodnie z którym warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Zgodnie jednak z art. 10 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zgodnie zaś z art. 79a § 1 k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący przed upływem terminu, jak i wydaniem decyzji w I instancji, nie otrzymał od organu informacji o potrzebie przesłania wypełnionych w terminie dokumentów rozliczeniowych. Co więcej w dniu 15 lipca 2020 r. otrzymał informację, że przysługuje mu zwolnienie (organ tłumaczy się błędem tzw. systemu). W konsekwencji należało uznać, że organ przed wydaniem decyzji odmownej nie wyjaśnił stronie przesłanek, które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony (art. 79a § 1 k.p.a.). 6. W odniesieniu do ponoszonych przez organ, w tej sprawie i podobnych jej, zarzutów (również w skargach kasacyjnych od orzeczeń tutejszego sądu), wskazać należy, że nie chodzi tu o blankietowe zawiadomienie, o którym mowa w art. 10 § 1 k.p.a., ale informację, że dla realizacji prawa strony konieczne jest złożenie deklaracji rozliczeniowej (za dany miesiąc) we wskazanym terminie, czyli do 30 czerwca 2020 r. i to informację udzieloną stronie tak przed upływem ustawowego terminu określonego przepisem art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID-19, tj. przed do 30 czerwca 2020 r., tak by strona mogła obowiązek ten wykonać. W sytuacji, gdy organ proceduje tak jak w niniejszej sprawie i wręcz wprowadza stronę w błąd (por. informacja z dnia [...] lipca 2020 r.) nie można uznać, że niewykonanie obowiązku w terminie obciąża wyłącznie stronę. Zasada ignorantia iuris nocet, którą na kanwie tego typu spraw organ przyjmuje jako zasadę powszechną i sprowadzającą się do założenia, że wszyscy adresaci zwolnień muszą orientować się doskonale w każdym meandrze zmieniającej się permanentnie materii prawnej, nie ma przecież mocy powszechnie obowiązującej i oparcia konstytucyjnego (nie jest to zasada konstytucyjna ani traktatowa). Tym bardziej w postępowaniu administracyjnym, w którym zgodnie z art. 9 k.p.a. obowiązkiem organu jest informowanie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw strony oraz budzenie zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej, zgodnie z art. 8 § 1 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia z dnia 9 października 2019 r., I OSK 402/18; CBOSA). 7. Nadto w sprawie znajduje zastosowanie regulacja szczególna, a mianowicie art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2 ustawy o COVID-19, zgodnie z którymi w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu tym organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Z treści tego przepisu wynika, że dotyczy on sytuacji, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki, a zatem także terminów materialnoprawnych, jak termin określony w art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID-19. Przepis ten, co wyraźnie z niego wynika, obejmuje stany faktyczne, które miały miejsce przed jego wejściem w życie: mianowicie w okresie od obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Stan epidemii został zaś ogłoszony od 20 marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r., poz. 491) i w dacie składania wniosku, deklaracji oraz rozpatrywania sprawy obowiązywał. Organ nie poinformował jednak skarżącego o prawie złożenia wniosku o przywrócenie terminu, co w jaskrawy sposób naruszyło gwarancje strony w niniejszym postępowaniu, bezpośrednio wpływając na wynik sprawy. 8. W konsekwencji naruszenie przez organ przepisów art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 79a § 1 i art. 77 § 4 k.p.a. oraz art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2 ustawy o COVID-19 miało istotny wpływ na wynik sprawy, co w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., prowadzić musiało do uchylenia zaskarżonej decyzji. W toku ponownego rozpoznania sprawy organ uwzględni powyższą ocenę prawną (art. 153 p.p.s.a.) i zastosuje przepisy art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o COVID-19.