II SA/Go 924/12

Dnia 25 stycznia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Bohdanowicz po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2013 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku G Spółki z o.o. o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych p o s t a n a w i a : odmówić przyznania prawa pomocy. G Spółka z o.o. wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] września 2012 roku nr [...] w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych. W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł Spółka złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy. Uzasadniając wniosek strona podała, że obecnie nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych, gdyż jej przychody w związku z wejściem w życie przepisów ustawy o grach hazardowych znacząco zmalały w stosunku do roku 2009 i 2010. Drastyczna podwyżka podatku od gier spowodowała, że środki wpływające do Spółki przeznaczone są na regulowanie danin publicznoprawnych. Obecnie Spółka eksploatuje ok. 90% mniej automatów niż pod koniec 2009 roku, w konsekwencji czego brak jest środków na bieżącą działalność. Łączna miesięczna wysokość wydatków, do poniesienia których skarżąca jest zobowiązana, znacząco przekracza ilość środków zgromadzonych na rachunku bankowym. Środki trwałe Spółki to w większości automaty do gier o niskich wygranych, których w obecnych warunkach nie da się zbyć ani w Polsce, ani za granicą. Postanowieniem z dnia 4 stycznia 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. odmówił przyznania stronie skarżącej prawa pomocy uznając, iż wniosek nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Od powyższego postanowienia referendarza sądowego G Spółka z o.o. złożyła sprzeciw, wnosząc o ponowne rozpoznanie wniosku. W uzasadnieniu sprzeciwu podniosła, że podwyżka podatku od gier pociągnęła za sobą pogorszenie sytuacji finansowej Spółki, która w sposób niezawiniony popadła w kłopoty finansowe i nie mogła przewidzieć w swoich planach finansowych potrzeby prowadzenia na taką skalę postępowań sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Wniosek skarżącej Spółki o przyznanie prawa pomocy okazał się niezasadny. Zgodnie z art. art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu środek ten został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 246 § 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przepis art. 246 p.p.s.a. stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., w myśl której strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Pomoc ta ma służyć najuboższym, jej celem jest zapobieganie sytuacjom, w których rzeczywisty brak wystarczających środków finansowych uniemożliwiłby stronie skorzystanie z jej prawa do weryfikacji legalności orzeczenia organu administracji publicznej przez niezawisły sąd, ewentualnie do wniesienia środka zaskarżenia od orzeczenia sądu administracyjnego pierwszej instancji. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa każdorazowo na podmiocie występującym z takim żądaniem, co jednoznacznie wynika z treści cytowanego powyżej art. 246 § 2 p.p.s.a. W orzecznictwie przyjmuje się, iż strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, iż mimo poczynienia wszelkich możliwych oszczędności i ograniczenia wydatków do niezbędnych nie może zgromadzić środków na poniesienie chociaż części kosztów postępowania (postanowienie z dnia 12 marca 2009 r., sygn. akt II FZ 80/09, LEX nr 550323). Osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008, s. 589, postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2008 r., l GZ 147/08, LEX nr 479137). Zapobiegliwości i przezorności w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym należy przy tym szczególnie wymagać od osób (w tym osób prawnych) toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów, także sądowych (postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2008 r., l FZ 265/08, LEX nr 494324). Nie można również tracić z pola widzenia faktu, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP, dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danego podmiotu na współobywateli. W ocenie Sądu wniosek skarżącej Spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zawiera usprawiedliwionych podstaw uzasadniających przyznanie tego prawa. Odnosząc się do podniesionych we wniosku argumentów, w tym do wskazanego przez Spółkę braku środków na bieżącą działalność należy zauważyć, że powstał on wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych na uiszczenie wpisu sądowego. Powstanie straty w pewnym okresie nie oznacza jeszcze całkowitej utraty możliwości płatniczych, a co za tym idzie, nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z dnia 22 marca 2011 r., II GZ 112/11 oraz z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r., I GZ 260/08, LEX nr 479125). Jak wynika z załączonego do wniosku bilansu, rachunku zysków i strat za okres od [...] września 2012 r. do [...] listopada 2012 r., pomimo deklarowanej złej sytuacji finansowej, na jaką wskazuje skarżąca Spółka, nadal funkcjonuje ona na rynku prowadząc działalność gospodarczą, finansuje koszty prowadzenia tej działalności oraz dysponuje środkami trwałymi znacznej wartości. Wspomniany wyżej dokument wskazuje, że w okresie od września do listopada 2012 r. osiągała ona przychody netto w wysokości kilkudziesięciu tysięcy złotych miesięcznie (od 55 do 88 tys. zł). W takiej sytuacji, pomimo wysokich kosztów prowadzenia tej działalności, można zdaniem Sądu wymagać od Spółki, aby wygospodarowała kwotę 200 zł (stanowiącą zaledwie znikomy ułamek kwot będących przedmiotem dokonywanych przez stronę operacji finansowych) na pokrycie wpisu sądowego w niniejszej sprawie zwłaszcza, że jak wyżej wspomniano, opłaty sądowe również są zaliczane obok np. podatków do danin publicznoprawnych. Dodatkowo w orzecznictwie sądowym wskazuje się, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników (orz. Sądu Najwyższego z dnia 13 września 1937 r., C II 618/37, Zb. Urz. 1938, poz. 293). Jeżeli tego nie uczyniła, powinna wykazać przyczyny niemożności uzyskania tych dopłat (postanowienie WSA w Warszawie z dnia 30 czerwca 2008 r., III SA/WA 641/08, Legalis). Reasumując, skarżąca Spółka dążąc do uzyskania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, dążyła do wykazania swoich obecnych trudności finansowych wynikających z prowadzonej działalności gospodarczej oraz wskazywała na spoczywające na niej zobowiązania finansowe, nie wykazała jednakże, iż podjęła wszelkie niezbędne działania celem zdobycia funduszy na pokrycie w niniejszej sprawie kosztów sądowych, nie wykazała również w wiarygodny sposób, iż podjęła działania o uzyskanie dopłat od wspólników Spółki na ten cel. W tej sytuacji argumentacja podniesiona we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Odnosząc się natomiast do treści sprzeciwu należy zwrócić uwagę, że strona skupiła się w nim głównie na krytyce przepisów ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych, zamiast na wykazaniu okoliczności, o których wyżej mowa. Jedynie końcowy fragment uzasadnienia sprzeciwu zawiera zdawkowe stwierdzenie o niezawinionym popadnięciu w kłopoty finansowe oraz o licznych postępowaniach sądowych, na które jednak Spółka jako podmiot prowadzący zakrojoną na szeroką skalę działalność gospodarczą powinna być przygotowana. Powyższe okoliczności prowadzą do wniosku, że skarżąca Spółka nie spełnia warunków uprawniających do otrzymania prawa pomocy, wobec czego w oparciu o przepis art. 246 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.