II SA/Go 93/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Trzecki Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Sędzia WSA Michał Ruszyński Protokolant sekr. sąd. Stanisława Maciejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2010 r. sprawy ze skargi M.N. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego: E.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium szkolnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r., nr [...], 2. stwierdza , że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Wnioskiem z dnia [...] września 2009 r. E.N. zwróciła się do Urzędu Miejskiego o przyznanie świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym na syna – M.N.. Decyzją z dnia [...] października 2009 r. Prezydent Miasta, działając na podstawie art. 90m ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. z 2004 r. DZ.U. Nr 256 poz. 2572 ze zm.) oraz Uchwały Rady Miejskiej z dnia [...] marca 2005 r. Nr XXXII/227/2005 w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów i słuchaczy kolegiów zamieszkałych na terenie Gminy - Miasto (DZ. Urz. Woj. z 2005 r. Nr 24 poz. 516 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku E.N., postanowił nie przyznać stypendium szkolnego dla ucznia M.N.. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wniosek o przyznanie stypendium szkolnego wpłynął w dniu [...] września 2009 r., czyli po upływie terminu określonego w art. 90m ust. 6 ustawy o systemie oświaty. W myśl przywołanego tu przepisu ustawy, wniosek o przyznanie stypendium szkolnego składa się do dnia 15 września danego roku szkolnego, a w przypadku słuchaczy kolegiów nauczycielskich, nauczycielskich kolegiów języków obcych i kolegiów pracowników służb społecznych - do dnia 15 października danego roku szkolnego. W uzasadnionych przypadkach ustawa dopuszcza możliwość złożenia wniosku po upływie wyżej wskazanego terminu. Organ wskazał, iż w toku postępowania wyjaśniającego strona podała, iż powodem złożenia wniosku po upływie ustawowego terminu była pomyłka, albowiem strona pomyliła dni, skutkiem czego spowodowała jednodniowe opóźnienie w złożeniu wniosku. Organ podał, iż strona spełnia kryterium dochodowe kwalifikujące do przyznania stypendium szkolnego. Strona jest matką samotnie wychowującą dzieci, jest osobą bezrobotną, z czego wynika niski dochód rodziny. Reasumując organ stwierdził, że w sprawie zostały spełnione ustawowe przesłanki przyznania świadczenia z art. 90d ust. 1 i ust. 7, jednakże wskazane przez stronę powody niedotrzymania terminu do złożenia wniosku, w ocenie organu, nie są uzasadnionym powodem opóźnienia. Zdaniem organu zaistniała zwłoka wynikła z nienależytej staranności strony i lekceważenia obowiązku, nie była podyktowana innymi, wyższymi przesłankami tłumaczącymi fakt niedotrzymania terminu. Dalej organ zauważył, że termin do złożenia wniosku ma charakter materialnoprawny, co oznacza że jego zachowanie jest w zasadzie konieczne dla realizacji uprawnienia. Od powyższej decyzji E.N. wniosła odwołanie. Strona wskazała na swoje niedopatrzenie i pomyłkę w dacie złożenia wniosku o pomoc, podkreślając jednocześnie, iż przekroczenia terminu było nieznaczne, gdyż wynosiło jeden dzień. Przytoczyła okoliczności wskazujące na trudną sytuację bytową rodziny oraz podjęte przez nią wysiłki zmierzające do pozyskania pracy zarobkowej. Decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ drugiej instancji podtrzymał w całości ustalenia i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji. E.N. wniosła skargę. Skarżąca powołała się na swoją trudną sytuację materialną. Do skargi dołączone zostało oświadczenie, pod którym widnieje nazwisko B.N. - babci M.N.. W oświadczeniu opisano skomplikowaną sytuację rodzinną, bytową oraz finansową skarżącej oraz jej trojga dzieci. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. W myśl art. 90d ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (DZ.U. z 2004r Nr 256 poz. 2572 ze zm.) - zwana dalej ustawą, stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe, z zastrzeżeniem ust. 12. Stosownie do treści art. 90d ust. 7 miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (DZ.U. z 2004 r. Nr 64 poz. 593 ze zm.). W przepisie art. 90n ust. 7 ustawy określony został termin składania wniosku o przyznanie stypendium szkolnego, l tak: do 15 września danego roku szkolnego składa się wniosek o przyznanie stypendium szkolne, a w przypadku słuchaczy kolegiów nauczycielskich, nauczycielskich kolegiów języków obcych i kolegiów pracowników służb społecznych - do 15 października danego roku szkolnego. W ust. 7 art. 90n ustawodawca zawarł klauzulę, w myśl której w uzasadnionych przypadkach, wniosek o przyznanie stypendium szkolne może być złożony po upływie terminu, o którym mowa w ust. 6. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że M.N., w imieniu którego wniosek o przyznanie stypendium szkolnego złożyła jego matka – E.N., spełnia warunki formalne wymienione w art. 90d ust. 1 w związku z art. 90d ust. 7 ustawy, kwalifikujące do otrzymania tej formy pomocy. Dochód na osobę w rodzinie ucznia wynosi 230, 50 zł miesięcznie, a zatem nie przekracza kwoty o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (351,00 zł). W rodzinie występuje bezrobocie, wielodzietność, a także rodzina jest niepełna. Poza sporem jest okoliczność, że wniosek o przyznanie stypendium szkolne złożony został w dniu [...] września 2009 r., a zatem z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 90n ust. 6 ustawy. Słuszne jest stanowisko organów obydwu instancji, zaprezentowane w wydanych decyzjach, iż termin wynikający z przepisu art. 90n ust. 6 ma charakter terminu materialnoprawnego. Takie określenie charakteru terminu prawnego pociąga określone skutki prawne. Terminem materialnoprawnym jest okres, w którym może nastąpić ukształtowanie praw lub obowiązków jednostki w ramach administracyjnoprawnego stosunku materialnego. Uchybienie terminu materialnego wywołuje skutek prawny wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym. W takim przypadku stosunek prawny nie może zostać nawiązany, nie ma zatem przedmiotu postępowania administracyjnego, postępowanie nie może być wszczęte, a wszczęte jako bezprzedmiotowe podlega umorzeniu (por. Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, B.Adamiak/J. Borkowski, Warszawa 2006, str. 327). Jednakże, mając na uwadze treść przytoczonego powyżej przepisu art. 90n ust. 7 ustawy, organ administracyjny ma obowiązek zbadania, czy pomimo złożenia wniosku po upływie terminu, wniosek ten nie powinien być rozpatrzony merytorycznie. Jedynie uzasadnione przypadki, wedle woli ustawodawcy, mogą skutkować rozpatrzeniem wniosku, który złożony został po terminie. Ocena czy w danej sprawie zachodzi uzasadniony przypadek, przemawiający za rozpatrzeniem wniosku, pomimo tego że został on złożony po terminie, należy do organu administracyjnego właściwego w danej sprawie. W analizowanej sprawie strona podała, iż cyt." pomyliła dni i z tego wynikło jednodniowe opóźnienie"(por. protokół przesłuchania strony). Okoliczność ta została przez stronę potwierdzona w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji oraz w skardze do Sądu. Wskazana przez skarżącą przyczyna uchybienia terminu, nie mogła być zakwalifikowana jako uzasadniony przypadek, o jakim mowa w art. 90n ust. 7. Przepis ten dotyczy sytuacji przez stronę niezawinionych, to jest takich, w których stronie nie można zarzucić niedbalstwa o własne sprawy lub lekceważenia obowiązujących przepisów. Jedynie sytuacje od strony niezależne, których skutkiem jest naruszenie normy wynikającej ze wskazanego powyżej przepisu art. 90n ust. 6, mogą uzasadniać wszczęcie i rozpatrzenie wniosku złożonego po terminie. Należy jednak zwrócić uwagę, że w myśl art. 90n ust. 3 świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym mogą być również przyznawane z urzędu. Podstawę faktyczną wszczęcia postępowania w tym trybie może stanowić informacja o sytuacji rodzinnej i materialnej danej osoby (por. również wyrok WSA w Olsztynie, II SA/Ol 440/08, Lex 504695). Organ administracyjny będąc w posiadaniu informacji o sytuacji danej osoby, która w świetle uregulowań ustawy o systemie oświaty, spełnia warunki do przyznania pomocy materialnej o charakterze socjalnym, winien każdorazowo rozważyć, celowość przyznania pomocy z urzędu. Istotne znaczenie w tym aspekcie sprawy, ma prawidłowe rozumienie instytucji świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym, która przewidziana jest w ustawie o systemie oświaty. W przepisie art. 90b ust. 1 ustawodawca zawarł uregulowanie, w myśl którego uczniowi przysługuje prawo do pomocy materialnej ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa lub budżecie właściwej jednostki samorządu terytorialnego. Celem pomocy materialnej jest zmniejszenie różnic w dostępie do edukacji, umożliwienia pokonywania barier dostępu do edukacji wynikających z trudnej sytuacji materialnej ucznia, a także wspierania edukacji uczniów zdolnych (ust.2). Stosownie do treści art. 90c ust. 1 pomoc materialna ma charakter socjalny albo motywacyjny. W myśl ust. 2 świadczeniami pomocy materialnej o charakterze socjalnym są: 1) stypendium szkolne; 2) zasiłek szkolny. W wypadku ustalenia, iż w konkretnym przypadku spełnione są ustawowe warunki kwalifikujące do przyznania pomocy, organ administracyjny, mając na uwadze przepis art. 90n ust. 3, winien rozważyć celowość przyznania pomocy z urzędu. Analizując sprawę we wskazanym zakresie, należy mieć na uwadze dyrektywy wypływające z art. 90b ust. 1 i ust. 2. Poczynione ustalenia i przyjęta w tym względzie argumentacja winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, tak aby z rozstrzygnięcia sprawy wynikało, iż organ rozważał możliwość przyznania pomocy z urzędu, a jego argumentacja nie jest dowolna. Organy administracji publicznej, ze względu na swoją służebną rolę wobec obywateli, powinny postępować tak, aby obywatel mógł skorzystać z przysługującego mu świetle prawa uprawnienia. Prowadząc postępowanie organ administracyjny winien podejmować działania zmierzające do pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli (art. 8 k.p.a.). W rozpatrywanej sprawie poza sporem pozostaje okoliczność, iż uczeń M.N. spełnia ustawowe warunki do przyznawania mu świadczenia. Należy też zwrócić uwagę, na nieznaczne przekroczenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie pomocy. Okoliczności tych organ nie może pominąć rozstrzygając sprawę. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej nie wynika, czy organ administracyjny w ogóle rozważał możliwość przyznania pomocy materialnej z urzędu. Należy zwrócić uwagę, że w myśl art. 90d ust. 2 stypendium szkolne może być uczniom przyznane w formie: 1) całkowitego lub częściowego pokrycia kosztów udziału w zajęciach edukacyjnych, w tym wyrównawczych, wykraczających poza zajęcia realizowane w szkole w ramach planu nauczania, a także udziału w zajęciach edukacyjnych realizowanych poza szkołą; 2) pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym, w tym w szczególności zakupu podręczników. Stypendium szkolne może być także udzielone w formie świadczenia pieniężnego, jeżeli organ przyznający stypendium uzna, że udzielenie stypendium w formach, o których mowa w ust. 2, a w przypadku uczniów szkół ponadgimnazjalnych także w formie, o której mowa w ust. 4, nie jest możliwe, natomiast w wypadku słuchaczy kolegiów, o których mowa w ust. 3, udzielenie stypendium w formach, o których mowa w ust. 2 i 4, nie jest celowe (art. 90d ust. 5). We wniosku o przyznanie pomocy skarżąca nie skonkretyzowała formy pomocy materialnej, twierdząc że każda pomoc jest jej potrzebna. Z powyższych względów zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca wydane zostały z naruszeniem art. 8 k.p.a. i art. 107 §1 i § 3 k.p.a., a stwierdzone uchybienia, w myśl art. 145 §1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ.U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.