II SA/Go 981/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Pauter (spr.) Asesor WSA Jarosław Piątek Protokolant st. sekr. sąd. Monika Walentynowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi R.Ż. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na rzecz adwokata P.B. wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększone o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu. Przedmiotem skargi wniesionej w niniejszej sprawie przez R.Ż. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2017, którą na podstawie na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 3a, ust. 4 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 963 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku skarżącego z dnia [...] września 2010 roku odmówiono umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od 10/1998-12/1998, na ubezpieczenie społeczne za okres 03/2007-06/2010, zdrowotne za okres 08/2007-06/2010 oraz Fundusz Pracy za okres 08-2008-06-2010 wraz z naliczonymi odsetkami. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne: W dniu 10 września 2010 roku R.Ż. złożył wniosek o umorzenie całości zadłużenia z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, na Fundusz Pracy oraz naliczonych z tego tytułu odsetek argumentując wniosek trudną sytuacją finansową i zdrowotną oraz koniecznością sprawowania opieki nad chorą matką. Po rozpoznaniu wniosku zobowiązanego Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wydał decyzję z dnia [...] stycznia 2011 roku w której odmówił umorzenia należności z tytułu składek. W wyniku ponownego rozpatrzenia wniosku decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 roku powyższa decyzja organu z dnia [...] stycznia 2011 roku została utrzymana w mocy. Wyrokiem z dnia 14 lipca 2011 roku sygn.. akt II SA/Go 430/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. uchylił powyższą decyzję z dnia [...] kwietnia 2011 roku o odmowie umorzenia należności. Skarga kasacyjna wniesiona od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrokiem z dnia 30 stycznia 2013 roku została oddalona. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. Zakład utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] stycznia 2011 r. o odmowie umorzenia składek. Od decyzji z dnia [...] czerwca 2013 r. skarżący wniósł skargę, w wyniku której wyrokiem z dnia 28 listopada 2013 r. sygn. akt II SA/Go 717/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. uchylił zaskarżoną decyzję. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia [...] maja 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję o odmowie umorzenia należności. Wyrokiem z dnia 18 września 2014 r. sygn. akt II SA/Go 481/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę od powyższej decyzji z dnia [...] maja 2014 r. Na skutek wniesionej skargi kasacyjnej wyrokiem z dnia 10 maja 2016 r. sygn. akt II GSK 2869/14 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzje z dnia [...] maja 2014 r. i z dnia [...] stycznia 2011 r. W uzasadnieniu tegoż wyroku Naczelny Sad Administracyjny stwierdził, że przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne określa generalną przesłankę umorzenia, która zawiera odwołanie do stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej zobowiązanego, ze względu na które zobowiązany nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągałoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Wynika z niego, że prawodawca, w szczególności w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia kładzie nacisk na ciężką sytuację majątkową i rodzinną zobowiązanego istniejącą w chwili decydowania o umorzeniu należności i wynikające z niej zagrożenia, jedynie przykładowo wiążąc ten stan z jego przyczynami (poniesione straty materialne w wyniku klęski żywiołowej, przewlekła choroba). Przepis ten nie daje podstaw do uzależnienia umorzenia zaległych należności od wykazania się przez zobowiązanego aktywnością i zaradnością w poszukiwaniu źródeł dochodu, w szczególności bez zbadania przyczyn braku takiej aktywności. Dalej Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że skarżący utrzymuje się z zasiłku stałego i zasiłku celowego i w świetle art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. i ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 roku o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy nie może uzyskać statusu bezrobotnego. Stawianie wymagania, aby skarżący wykazał się większą aktywnością w poszukiwaniu źródeł zarobkowania oznacza w istocie kwestionowanie decyzji przyznających mu świadczenie z pomocy społecznej. Pomocą społeczną są bowiem obejmowane osoby, które same, przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości nie są w stanie przezwyciężyć trudnej sytuacji życiowej ( art. 2 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej). Natomiast z art. 37 ust. 1 pkt 1 i 2 powołanej tej ustawy wynika, że jednym z warunków przyznawania zasiłku stałego z pomocy społecznej jest niezdolność do pracy z powodu wieku lub całkowitej niezdolności do pracy. Na dezaprobatę zasługuje stanowisko, że zobowiązanie osoby utrzymującej się wyłącznie ze środków pomocy społecznej do spłaty kwoty ponad 25.000 zł nie pozbawia jej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Oceniając zasadność umorzenia należności z tytułu ubezpieczeń społecznych należy ważyć zarówno interes zobowiązanego jak i stan finansów ubezpieczeń społecznych, co oznacza, że stan finansów ubezpieczeń społecznych nie może być reperowany kosztem ważnych interesów życiowych ubezpieczonych. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku skarżącego Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wydał w dniu [...] września 2016 roku decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. W dniu 12 października 2016 roku R.Ż. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W piśmie tym skarżący wskazał, że jego sytuacja finansowa była kilkanaście razy analizowana przez ZUS, co prowadziło do sytuacji stresujących i pogłębiania chorób oraz zmuszony został korzystania z pomocy psychiatry. W jego ocenie Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydając decyzję o odmowie umorzenia należności złamał prawo poprzez nierespektowanie orzeczeń sądów. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu 14 listopada 2016 roku wydał decyzję o utrzymaniu w mocy decyzji o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał miedzy innymi, że zaległości strony z tytułu nieopłaconych składek wynoszą 24.882,93 zł, a obowiązek ich uiszczenia był związany z prowadzeniem przez niego działalności gospodarczej, której prowadzenie zawiesił ze względu na stan zdrowia oraz konieczność opieki nad matką. Miesięczne wydatki skarżącego z tytułu utrzymania mieszkania wynoszą 576 zł. Wnioskodawca legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, że wskazaniem niezdolności do zatrudnienia oraz konieczności stałej długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Nadto organ podkreślił, że skarżący jest właścicielem nieruchomości o powierzchni 1,64 ha, która jest obciążona hipoteka na rzecz ZUS, Banku [...] oraz Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Skarżący utrzymuje się z zasiłku stałego w wysokości 481 zł, zasiłku celowego w wysokości 250 zł oraz zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 153 zł. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, mieszka z synem w domu jednorodzinnym. Skarżący jest osobą schorowaną. Analizują aktualną sytuację majątkowąskarżącego organ uznał, ze spłata należności może nastąpić z w drodze egzekucji z nieruchomości stanowiącej jego własność, a nadto spłata zadłużenia nie musi nastąpić jednorazowo, może zostać rozłożona na raty. Rozważając możliwość umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej - sus) organ stwierdził, że w sprawie nie zachodzą okoliczności dające podstawę do umorzenia należności jako całkowicie nieściągalnych. Dalej organ wskazał na możliwość umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 31 wskazanej ustawy oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Analizując możliwość zastosowania ulgi w oparciu o przepisy rozporządzenia organ wskazał, że skarżący jest właścicielem nieruchomości, która może stanowić źródło przymusowego dochodzenia należności. Organ wskazał na uznaniowy charakter decyzji w zakresie umarzania należności ZUS z tytułu składek. Umorzenie zaległości składkowych powinno być traktowane jako wyjątkowe uregulowanie, a rozstrzygnięcie w tym zakresie zależy od indywidualnych okoliczności danej sprawy. Umorzenie zaległych należności jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną w szczególnie uzasadnionych przypadkach i tylko w sytuacji zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności ZUS może skorzystać z danego uprawnienia. W ocenie organu w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały przesłanki do podjęcia decyzji o umorzeniu należności z tytułu nieopłaconych składek. Od powyższej decyzji R.Ż. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., który wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2017 roku uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] września 2016 roku. W uzasadnieniu wyroku Sąd na wstępie wskazał, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca zapadły w wyniku rozpoznania wniosku skarżącego z dnia [...] września 2010 r. W analizowanej sprawie wypowiadał się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. oraz Naczelny Sąd Administracyjny, który rozpoznawał skargi kasacyjne od wyroków, jakie zapadły po rozpoznaniu sprawy przez Sąd w pierwszej instancji. Z analizy powyższych orzeczeń wynika, że Sądy wskazywały na konieczność przeprowadzenia przez organ pogłębionej analizy sprawy pod kątem możliwości i perspektywy spłaty przez skarżącego należności wobec ZUS. W wyroku z dnia 10 maja 2016 r. sygn. Il GSK 2869/14 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że w analizowanej sprawie rozstrzygniecie zapadło w oparciu o przepis § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., który to przepis kładzie nacisk na ciężką sytuację majątkową i rodzinną zobowiązanego, istniejącą w chwili decydowania o umorzeniu należności i wynikające z niej zagrożenia. NSA wskazał, że skarżący jest sobą korzystająca ze wsparcia opieki społecznej, co oznacza że przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości nie jest w stanie przezwyciężyć trudnych sytuacji życiowych w jakich się znalazł (art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych, także inne osoby, istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu, o której mowa w art. 170 p.p.s.a., wyraża się w tym, że nie tylko sąd wydając rozstrzygniecie, ale także inne sądy i inne organy muszą brać pod uwagę fakt istnienia i treść prawomocnego orzeczenia sądu. Rozpatrując ponownie wniosek skarżącego z dnia [...] września 2010 r. o umorzenie należności wobec ZUS organ po raz kolejny odmówił jego uwzględniania i umorzenia należności. Zdaniem Sądu, stan faktyczny sprawy w jakim zapadły zaskarżone decyzje nie uległ zmianie, a w szczególności sytuacja materialna skarżącego jest w równym stopniu trudna jak była w sprawie rozpatrywanej przez NSA pod sygnaturą II GSK 2869/14. Skarżący nadal utrzymuje się ze wsparcia pomocy społecznej, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka z synem. Pogorszeniu uległ natomiast stan zdrowia skarżącego, gdyż na mocy orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] października 2014 r. skarżący został zaliczony znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem niezdolności do zatrudnienia oraz konieczności stałej długotrwałej pomocy i opieki innej osoby. Odmawiając umorzenia należności organ nie wskazał, jakie - w ustalonym stanie faktycznym sprawy - widzi możliwości i perspektywy spłaty, nawet przy założeniu, że spłata miałaby nastąpić w systemie ratalnym. Pomimo ciążącego obowiązku organ, nie przeprowadził analizy sprawy pod kątem § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zgodnie z którym zakład ubezpieczeń społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ wskazał, że skarżący jest właścicielem zabudowanej nieruchomości, na której ZUS ma ustanowioną hipotekę na zabezpieczenie swoich należności nie uwzględnił, że budynki te są w złym stanie technicznym, wymagającym remontu, nadto - na co trzeba zwrócić uwagę - przedmiotowa nieruchomość jest zamieszkała przez skarżącego i jego syna. W tej sytuacji należy rozważyć, czy zaspokojenie przez ZUS należności w drodze egzekucji z nieruchomości nie pozbawi skarżącego i jego syna możliwości zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej w postaci zapewnienia mieszkania. W uzasadnieniu decyzji brak jest rozważań we wskazanym zakresie. Zdaniem Sądu w toku postępowania organ nie uzasadnił rozstrzygnięcia w kontekście treści przytoczonego powyżej § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS z dnia 31 lipca 2003 roku, co naraziło zaskarżoną decyzję na zarzut dowolności. Powoływanie się na potrzebę ochrony środków publicznych jest słuszne i zasadne, jednak nie może doprowadzić do sytuacji, w której przepis prawa, który przewiduje możliwość umorzenia należności wobec ZUS nie znajdzie w żadnym przypadku zastosowania, a ustanowiona nim instytucja w praktyce orzeczniczej organu będzie instytucją martwą. Następnie Sąd wskazał, że organ rozpoznając sprawę ma obowiązek uwzględniania z urzędu nie tylko interesu społecznego, ale również słusznego interesu obywateli, a nie ulega wątpliwości, że prawo do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych podlega ochronie wprost na podstawie art. 7 kpa, jako słuszny interes obywatela. Rozpoznając ponownie sprawę organ winien dokonać ponownej analizy stanu faktycznego sprawy, na tle obowiązującego stanu prawnego, w tym art. 28 ust. 3a ustawy systemie ubezpieczeń społecznych oraz przepisów rozporządzenia z 31 lipca 2003 roku. Nadto ponownie przeprowadzana przez organ analiza nie może pominąć wytycznych oraz wykładni poczynionych w wyrokach WSA w Gorzowie Wlkp. oraz wyrokach NSA, które zapadły w niniejszej sprawie, w przeciwnym wypadku decyzje administracyjne naruszać będą art. 153 p.p.s.a. i art. 170 p.p.s.a. W związku z powyższym, Zakład UbezpieczeńSpołecznych Oddział ponownie przeprowadził postępowanie wyjaśniające i decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 roku odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od 10/1998-12/1998, na ubezpieczenie społeczne za okres 03/2007-06/2010, zdrowotne za okres 08/2007-06/2010 oraz Fundusz Pracy za okres 08-2008-06-2010 wraz z naliczonymi odsetkami. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zadłużenie skarżącego z tytułu należnych składek na dzień [...] września 20l0 roku wynosiło 24.882,93zł w tym: 1) należności z tytułu składek za okres do [...].12.1998r. – z tytułu nieopłaconych składek - 713,60zł, – z tytułu nieopłaconych odsetek — 1.593,00zł, 2) należności z tytułu składek za okres od [...].01.1999r. – z tytułu nieopłaconych składek — 19.790,3 8zł, – z tytułu odsetek od nieopłaconych składek - 2.672,OOzł, – z tytułu opłaty dodatkowej - 70,00zł – z tytułu kosztów upomnienia - 43,95zł. Organ stwierdził, że zgromadzony materiał dowodowy pozwala uznać, że z uwagi na schorzenie symbol 11-1 strona jest osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu oraz z uwagi na schorzenie symbol 05-R 07-S jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Strona choruje na schorzenia układu krążenia, serce, trzustkę, miażdżycę, schorzenia nefrologiczne, schorzenia kończyn dolnych oraz choroby narządów ruchu. Stwierdzono również u skarżącego zaburzenia depresyjne. Strona posiada zadłużenie w Banku [...] w kwocie 1.000 zł, [...] w kwocie 2.000 zł oraz u osób prywatnych w kwocie 6.000zł. Powyższe zobowiązania strona zaciągnęła na swoje utrzymanie. Jej dochód stanowią zasiłki z pomocy społecznej: 153,0zł - zasiłek pielęgnacyjny, 481zł - zasiłek stały, 200zł- dodatek na zakup żywności. Ponadto w zakresie zakupu żywności wspomaga stronę Caritas. Ponosi ona miesięczne koszty związane z wykupem leków w kwocie 270zł, opłatę za wodę w kwocie 100zł, energię elektryczną w kwocie 75zł, wywóz odpadów komunalnych w kwocie 15zł. Ponadto strona dokonuje zakupu opału w kwocie 800,00zł/sezon oraz opłaca podatek w kwocie 50zł. Pozostałe środki finansowe przeznacza na zakup środków czystości, żywność oraz koszt przejazdów komunikacyjnych. Nadto jest właścicielem nieruchomości gruntowej zabudowanej o powierzchni 1,6429 ha położoną w [...]. Nieruchomość obciążona jest hipoteką na rzecz ZUS w wysokości 9.001,42zł, Banku [...] w wysokości 1.830,12zł oraz Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w wysokości 482,70zł. Następnie organ podniósł, że w świetle art. 28 ust. 2, 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek, z zastrzeżeniem ust. 3a, mogą być umarzane tylko w przypadku całkowitej ich nieściągalności. Przesłanki całkowitej nieściągalności zostały enumeratywnie wymienione w ust. 3 powołanej ustawy, które w niniejszej sprawie nie zostały spełnione, a tym samym nie zachodzi całkowita nieściągalność należności składkowych. Zgodnie jednak z art. 28 ust. 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być również w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli wnioskodawca wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: – gdy opłacanie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, – poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, – przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Oceniając sprawę pod względem art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Zakład podkreślił, że również w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie powyższych przepisów mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym, co oznacza, że prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi. Ogólnie rzecz biorąc organ ma prawo odmówić umorzenia należności z tytułu składek nawet w sytuacji, jeśli prowadzone postępowanie dowodowe wskazałoby wystąpienie przesłanek uzasadniających umorzenie zadłużenia. Oceniając sprawę w punktu przesłanek określonych w § 3 rozporządzenia Zakład stwierdził, że należy mieć na uwadze nie tylko ważny interes osoby zobowiązanego, ale również stan finansów ubezpieczeń społecznych. Rozpatrując pierwszą przesłankę wymienioną w § 3 rozporządzenia Zakład, mając na uwadze ustalone dochody skarżącego wynoszące miesięcznie 641 zł oraz wykazane przez skarżącego wydatki w wysokości 530,83 zł uznał, że pozostałą do dyspozycji kwotę 100 zł skarżący mógłby przeznaczyć na spłatę zadłużenia zaznaczając, że z uwagi na trudną jego sytuację finansową jest możliwe rozłożenie spłaty zadłużenia na raty. Jednocześnie organ zaznaczył, że wielokrotnie proponował stronie rozłożenie zadłużenia na raty w oparciu o ustawę z dnia 9 listopada 2012 roku o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U. z 2010r., poz. 1551), z której to możliwości skarżący nie skorzystał. Następnie organ wskazał, że skarżący nie wykazał, aby poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności. Analizując trzecią przesłankę określona w § 3 powołanego rozporządzenia organ uznał, że z uwagi na stan zdrowia strony została ona spełniona. Jednak mając na uwadze, że decyzję w przedmiotowej sprawie mają charakter uznaniowy oraz, że umorzenie należności z tytułu składek winno mieć charakter wyjątkowy, albowiem co do zasady podstawową zasadą jest płacenie składek przez osoby prowadzące działalność gospodarczą organ uznał, że brak jest podstaw do umorzenia składek w oparciu o tą przesłankę. Nadto za takim stanowiskiem przemawia interes publiczny tj. stan finansów publicznych, obowiązek przestrzegania dyscypliny budżetowej państwa. Nadto organ wskazał, że płacenie składek jest obowiązkiem osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym umorzenie zaległych składek stanowiłoby niedopuszczalną akceptację zachowania osób, które mimo tego obowiązku należnych składek nie płaciły. W złożonej skardze R.Ż. wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie od organu na jego rzez zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, w tym w szczególności odnośnie okoliczności dotyczących jego sytuacji majątkowej. W uzasadnieniu skargi strona podniosła jego miesięczny dochód wynosi łącznie 634 zł oraz dodatek na zakup żywności w wysokości 200 zł. Prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i inne osoby nie partycypują w ponoszonych przez niego kosztach utrzymania tegoż gospodarstwa. Organ błędnie przyjął, że kwota 200 zł, jaką otrzymuje miesięcznie jako dodatek na zakup żywności jest kwotą wystarczającą na zaspokojenie jego potrzeb w tym zakresie. Organ nie uwzględnił innych wydatków np. na zakup środków czystości artykułów chemicznych, zakup odzieży, obuwia. Skarżący podkreślił, że nie ma jakiejkolwiek możliwości podjęcia zatrudnienia z uwagi stan zdrowia. Nie ma realnych możliwości uzyskania z innych źródeł środków na spłatę zadłużenia np. poprzez zaciągnięcie kredytu. Przeznaczenie jakiejkolwiek kwoty z osiąganych aktualnie dochodów na spłatę zaległych składek pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Jest to jednocześnie okoliczność przemawiająca za przyjęciem, że organ rozpatrując sprawę nie uwzględnił w należyty sposób indywidualnego interesu strony, o którym mowa w art. 7 k.p.a. nadto organ nie uwzględnił wskazań co do dalszego prowadzenia postepowania zawartych w uprzednio wydanych w niniejszej sprawie wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, co stanowi naruszenie art. 170 p.p.s.a. W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym badana jest co do zasady wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa, obowiązujących w dacie wydania zaskarżonego aktu, do zaistniałego stanu faktycznego, jak również trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość przyjętej procedury. Dokonując oceny we wskazanym zakresie sądy administracyjne nie mogą zatem brać pod uwagę argumentów natury słusznościowej, czy celowościowej. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.- określanej dalej jako p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W razie niewystąpienia wskazanych uchybień, na mocy art. 151 p.p.s.a. skarga podlega oddaleniu. Jednocześnie w niniejszej sprawie z uwagi, że sprawa była już przedmiotem postepowania zarówno przez Wojewódzkim Sadem Administracyjnym i Naczelnym Sądem Administracyjnym należy wskazać na treść art. 153 p.p.s.a zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postepowania było przedmiotem zaskarżenia oraz art. 190 p.p.s.a dotyczącego związania wykładnią dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak zakreślonych granicach kognicji, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja ZUS naruszała prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. W pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga, że zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawa z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej u.s.u.s.) należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS, z uwzględnieniem ust. 2-4. Przy czym pod pojęciem składek należy rozumieć składki na ubezpieczenie społeczne, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.) jak również składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.). Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Pojęcie "nieściągalności" zostało sprecyzowane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wedle jego zapisów zachodzi ona, gdy: 1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest enumeratywne, tzn. stanowi zamknięty katalog okoliczności stanowiących o całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z nich, daje możliwość umorzenia należności. Decyzja w tej sytuacji nie jest tzw. decyzją związaną. Rozstrzygnięcie zapada także wówczas w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość, a nie prawny obowiązek umorzenia należności z tytułu składek (por. wyrok NSA z dnia 17 marca 2016 r., sygn. II GSK 1694/14). Organ dokonując analizy sprawy pod kątem spełnienia przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 u.s.u.s. i prawidłowo ustaliły, iż w przypadku skarżącego nie zachodzi sytuacja całkowitej nieściągalności, która pozwalałby rozważać możliwość umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. Istotnie bowiem wobec skarżącego nie prowadzono postępowania upadłościowego, czyli brak było przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. Skarżący nie wykazał jednocześnie, by prowadzone przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne zostało umorzone wobec braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję (brak przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s). Jednocześnie - jak zasadnie ustalił ZUS - nie wykazano, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyskano by kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne (brak przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.). ZUS zasadnie ustalił również, że skarżący zakończył prowadzenie działalności gospodarczej, lecz pozostaje właścicielem zabudowanej nieruchomości o powierzchni 1,6 ha i dlatego nie zachodzi w jego przypadku również przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Brak było również okoliczności stanowiących przesłanki wynikające z art. 28 ust. 3 pkt 1 i pkt 4 - 4b u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał oceny wniosku skarżącego również z punktu widzenia dodatkowej możliwości umorzenia należności przewidzianej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., zgodnie z którym zaległe należności składkowe mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach mimo braku całkowitej nieściągalności w sytuacjach określonych w powołanym rozporządzeniu MGPiPS. Z art. 28 ust. 3b u.s.u.s dodatkowo wynika, że dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów publicznych. Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS, ZUS może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Prawodawca wymienia przy tym przykładowo sytuacje, które mogą uzasadniać umorzenie należności tej grupy płatników. Wśród nich jest: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Dokonując wykładni powyższych przepisów oraz odnosząc je do niniejszej sprawy organ winien jednak uwzględnić ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania zawarte w uprzednio wydanych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Z analizy powyższych orzeczeń wynika, że Sądy wskazały na konieczność przeprowadzenia przez organ pogłębionej analizy sprawy pod kątem możliwości i perspektywy spłaty przez skarżącego należności wobec ZUS. Decyzje w przedmiocie ulg, jako decyzje uznaniowe, podlegają kontroli sądu administracyjnego w ograniczonym zakresie. Sąd nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej; takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzja w przedmiocie umorzenia zaległych składek ubezpieczeniowych wydawana w oparciu o art. 28 u.s.u.s. jak już wspomniano jest decyzją uznaniową, co organ podkreślił w objętym skargą orzeczeniu. Wskazać jednak należy, że decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie, czy organ prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości składkowych mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz, czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne. Nie mogą zostać zaakceptowane w ramach kontroli przeprowadzanej przez sąd administracyjny wnioski, które tych kryteriów nie spełniają. Oceniając zaskarżone rozstrzygnięcie w tym zakresie, Sąd podziela stanowisko ZUS, iż w przypadku strony skarżącej nie można rozważać istnienia przesłanki wynikającej z § 3 ust. pkt 2 rozporządzenia MGPiPS, ponieważ skarżący nie wskazał na nadzwyczajne przeszkody w zapłacie zaległych składek. Zdaniem Sądu jednak organ niewystarczająco i arbitralnie ustalił okoliczności dotyczące przesłanek umorzenia należności wynikające z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia MGPiPS. Dokonana w tym zakresie przez organ analiza nie odpowiada wskazaniom co do dalszego postepowania zawartym, w szczególności w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2016 roku oraz wyrażonej tam ocenie prawnej. O ile nie ma podstaw do zakwestionowania ustaleń organu dotyczących wysokości zobowiązania skarżącego jak i jego sytuacji rodzinno- majątkowej oraz stanu zdrowia, o tyle wnioski wyciągnięte przez organ w oparciu o te ustalenie nie można uznać za logiczne i poprawne. W szczególności trudno uznać za poprawny wniosek zgodnie z którym skarżący przy dochodach miesięcznych wynoszących 641 zł i wydatkach stałych, które organ ustalił na kwotę 530 zł nie uwzględniające wydatków np. na żywność (skarżący otrzymuje dodatek na ten cel w wysokości 200 zł) mógł przeznaczyć miesięcznie 100 zł miesięcznie na spłatę zobowiązania. Mając na uwadze koszty utrzymania sama kwota 640 zł miesięcznie wydaje się być niewystarczająca na zaspokojenie bieżących, podstawowych potrzeb życiowych skarżącego, w szczególności przy uwzględnieniu jego stanu zdrowia i braku możliwości uzyskania jakichkolwiek innych dochodów niż te, które otrzymuje. Tym bardziej czysto teoretycznym nie mającym poparcia w jakichkolwiek przesłankach jest założenie o możliwości poczynienia przez skarżącego oszczędności i to w wysokości 100 zł miesięcznie. Organ całkowicie pominął w swoich rozważaniach art. 30 Konstytucji RP na który wskazał już Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 maja 2016 roku nakładający na władze publiczne obowiązek poszanowania i ochrony godności człowieka. Brak wykazania przez organ możliwości poczynienia przez skarżącego realnych oszczędności czyni jednocześnie pozbawionych podstaw rozważania dotyczące możliwości rozłożenia spłaty należności na raty. Wyrażając opinie, że fakt korzystania przez skarżącego z pomocy społecznej nie może świadczyć o braku możliwości opłacenia należności, a w szczególności, że zobowiązany przy wykazaniu dobrej woli i podjęciu odpowiednich działań może doprowadzić do polepszenia swojej sytuacji materialnej, organ nie wskazał jakie to mogą być działania przy uwzględnieniu jego stanu zdrowia. Posiada on nie tylko orzeczenie o uznaniu za osobę niepełnosprawną w znacznym stopniu, ale także wykazał inne poważne schorzenia wymienione przez organ na stronie 4 uzasadnienia decyzji, które czynią nierealnymi rozważania organu o możliwości podjęcia przez skarżącego działań poprawiających jego sytuację materialną w sposób umożliwiający spłatę zadłużenia. Wspominając, że strona jest właścicielem zabudowanej nieruchomości, organ nie poczynił ustaleń co do jej wartości, czy w przypadku jej sprzedaży (którą zdaje się sugerować), skarżący będzie miał możliwość w inny sposób zaspokoić swoje potrzeby mieszkaniowe zwłaszcza, że część środków pochodzących ze sprzedaży będzie musiał przeznaczyć na spłatę zadłużeń (czy pochodzące ze sprzedaży środki finansowe pozwolą na zaspokojenie wszystkich wierzycieli). Wspominając o konieczności przestrzegania przez organ dyscypliny budżetowej, organ powinien jednocześnie poczynić rozważania dotyczące sytuacji, w jakiej może znaleźć się skarżący pobawiony możliwości zaspokojenia swoich potrzeb mieszkaniowych i konieczność ponoszenia z budżetu państwa wydatków na ten cel (np. świadczeń z opieki społecznej). Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że podniesione przez organ okoliczności uzasadniające jego zdaniem odmowę umorzenia należności nie znajdują uzasadnienia w dokonanych w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał dowodowy ustaleniach. W niniejszej sprawie, w uzasadnieniu swej decyzji, ZUS ponownie nie sformułował dostatecznie wnikliwej analizy sytuacji ekonomicznej i rodzinnej skarżącej. W szczególności arbitralnie i bez wystarczającego uwzględnienia oraz oceny wszystkich okoliczności mogących rzutować na jej sytuację ekonomiczną uznał, że skarżący jest w stanie uiszczać zaległe składki. Nie dokonał wystarczających ustaleń w zakresie spełnienia przesłanek wymienionych w § 3 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki , Pracy i Pomocy Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Tym samym ustalenia dotyczące sytuacji majątkowej i osobistej skarżącej nie były pełne i naruszały art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Odmowa umorzenia należności z tytułu składek była w tej sytuacji przedwczesna. Końcowo Sąd pragnie podkreślić, iż przy ocenie wniosku o umorzenie należności, w szczególności istnienie "uzasadnionych przyczyn umorzenia", o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz wykładając § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS, czyli przepisów stosowanych przez organ w niniejszej sprawie, należy mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń (por. wyrok NSA z dnia 8 września 2015 r., sygn. akt. II GSK 1807/14). W orzecznictwie sądów podkreśla się również, że pozbawione racjonalności byłoby takie działanie organów państwa, które egzekwując powstałe zadłużenie z tytułu ubezpieczeń społecznych doprowadzi do konieczności korzystania z pomocy społecznej przez dłużnika czy też zmusi do korzystania z tej pomocy w szerszym zakresie (por. wyroki WSA w Poznaniu z dnia 27 lutego 2013, sygn. akt III SA/Po 1128/12, z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Po 1766/13). Rozpatrując ponownie sprawę ZUS winien dokonać wszechstronnej oceny sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego z uwzględnieniem uwag poczynionych przez Sąd w niniejszym uzasadnieniu. Powinien również swoje ponowne rozstrzygnięcie przekonująco i jasno uzasadnić, by móc stwierdzić, że ustalił stan faktyczny w stopniu wystarczającym do orzeczenia w ramach uznania administracyjnego oraz w stopniu pozwalającym na stwierdzenie, iż jego uznanie było swobodne nie zaś dowolne i arbitralne. Mając powyższe na względzie, Sąd orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Jednocześnie w punkcie II sentencji wyroku Sąd przyznał adwokatowi wynagrodzenie za pomoc prawną udzieloną skarżącej z urzędu w wysokości 240 zł, zgodnie z art. 250 p.p.s.a. i § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1714).