II SA/Go 984/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Asesor WSA Jarosław Piątek Protokolant referent stażysta Katarzyna Grycuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi B.M. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie powołania na ćwiczenia wojskowe oddala skargę. Decyzją - karta powołania - z dnia [...] lipca 2017 r. seria P Nr [...] Wojskowy Komendant Uzupełnień powołał B.M. do ćwiczeń wojskowych na okres od [...] września 2017 r. do [...] pażdziernika 2017 r. Decyzja wydana została na podstawie art. 60 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej ( DZ.U. z 2015 r. poz. 827 – zwana dalej ustawą). W uzasadnieniu organ wskazał, że powołany B.M. jest zdolny do czynnej` służby wojskowej i posiada kategorię A zdolności do czynnej służby wojskowej. Powołanie do czynnej służby wojskowej następuje ze względu na potrzeby Sił Zbrojnych Rzeczpospolitej Polskiej w celu spełnienia obowiązku służby wojskowej w ramach powszechnego obowiązku obrony, o którym mowa w art. 4 ust. 2 oraz art. 55 ust. 1 pkt 1 ustawy. Od powyższej decyzji B.M. wniósł odwołanie, w którym skarżący zwrócił się o zwolnienie go z ćwiczeń. Jako uzasadnienie wniosku skarżący wskazał, na konieczność opieki nad 11-letnim dzieckiem, którą musi sprawować ze względu na to, że małżonka skarżącego pracuje w systemie trzyzmianowym. Ponadto skarżący wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą w ramach, której powinien wywiązać się z podpisanych umów. Do odwołania skarżący załączył kserokopię umowy nr [...] z dnia [...] stycznia 2017 r., na podstawie której skarżący jako "Wykonawca" zobowiązał się do świadczenia usług utrzymania urządzeń i instalacji elektrycznych w obiektach Zamawiającego. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego utrzymał w mocy decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień – karta powołania seria P Nr [...] z dnia [...] lipca 2017 r. W uzasadnieniu organ II inst. wskazał na przepis § 15 ust. 6 pkt 2 rozporządzenia Ministra obrony Narodowej z dnia 15 czerwca 2015 r. w sprawie ćwiczeń wojskowych (DZ.U. z 2015 r. poz. 950 – zwane dalej rozporządzeniem), w myśl którego w razie śmierci najbliższego członka rodziny albo obłożnej choroby lub zaistnienia innych szczególnie uzasadnionych okoliczności wojskowy komendant uzupełnień może zwolnić żołnierza rezerwy albo osobę przeniesioną do rezerwy niebędącą żołnierzem rezerwy z ćwiczeń wojskowych przed ich odbyciem. Dalej organ wskazał, że karta powołania została skarżącemu doręczona z dużym wyprzedzeniem tj. w dniu 7 lipca 2017 r., co daje mu możliwość przygotowania się do odbycia czynnej służby wojskowej i tym samym uniknięcie dezorganizacji pracy zawodowej jak i życia rodzinnego. Organ podniósł, że sprawowanie opieki nad dzieckiem przez skarżącego nie stanowi podstawy do uchylenia karty powołania na ćwiczenia wojskowe, ponieważ zgodnie z art. 58 ust. 3 pkt 3a ustawy obowiązkowi służby wojskowej ( obowiązek służby wojskowej polega między innymi na odbywaniu przez żołnierzy rezerwy ćwiczeń wojskowych ) nie podlegają wyłącznie kobiety sprawujące opiekę nad dziećmi od lat ośmiu do szesnastu. Dalej organ wskazał, że oprócz uposażenia za okres odbytych ćwiczeń wojskowych przysługującego zgodnie z rozporządzeniem MON z dnia 13 stycznia 2017 r. w sprawie stawek uposażenia zasadniczego żołnierzy niezawodowych oraz dodatków do uposażenia zasadniczego żołnierzy niezawodowych (DZ.U. z 2017 r. poz. 171), skarżącemu przysługiwać będzie również świadczenie rekompensujące za okres odbytych ćwiczeń wojskowych, zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 25 sierpnia 2015 r. w sprawie sposobu ustalania i trybu wypłacania świadczenia pieniężnego żołnierzom rezerwy oraz osobom przeniesionym do rezerwy niebędącym żołnierzami rezerwy ( DZ.U. z 2015 r. poz. 1520 ). Ponadto na wniosek żołnierza dowódca jednostki wojskowej może udzielić skarżącemu urlopu zgodnie z rozporządzeniem Ministra Obrony Narodowej z dnia 30 marca 2010 r. w sprawie urlopów żołnierzy w czynnej służbie wojskowej (DZ.U. z 2010 r. Nr 64 poz. 397) lub zgodnie z § 15 ust. 6 pkt 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 czerwca 2015 r. w sprawie ćwiczeń wojskowych (DZ.U z 2015 r. poz. 950). Zdaniem organu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do zastosowania § 15 ust. 6 pkt 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 czerwca 2015 r. w sprawie ćwiczeń wojskowych, w zakresie uznania, że zaistniały szczególne okoliczności uzasadniające uchylenie decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień – karty powołania. Od powyższej decyzji B.M., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego poprzez uwzględnienie odwołania od decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień – karty powołania - i zwolnienie żołnierza rezerwy z ćwiczeń wojskowych przed ich odbyciem; ewentualnie - o uchylenie decyzji organu II instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu orzeczeniu skarżący zarzucił naruszenie § 15 ust. 6 pkt 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 czerwca 2015 r. w sprawie ćwiczeń wojskowych poprzez jego błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, że w realiach przedmiotowej sprawy nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności przemawiające za udzieleniem skarżącemu zwolnienia z ćwiczeń wojskowych, podczas gdy skarżący posiada małoletnie dziecko, którym na skutek charakteru pracy żony ( praca na trzy zmiany) musi się opiekować. Ponadto prowadzi jednoosobowa działalność gospodarczą, zawarł szereg umów o świadczenie usług, których przedmiotem są nagłe wyjazdy do awarii instalacji elektrycznych, a których niedochowanie spowoduje niepowetowaną stratę majątkową. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł argumentację prezentowaną w odwołaniu od decyzji I inst. Do skargi pełnomocnik skarżącego dołączył kserokopię umowy nr [...] z dnia [...] stycznia 2017r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2016 poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017r., poz. 1369 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Sądowa kontrola legalności zaskarżonych decyzji administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi orz powołana w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Wskazać przyjdzie, że w ramach tak określnej kognicji sądu administracyjnego, z wyjątkiem określonym w art. 145a p.p.s.a., nie jest on właściwy do merytorycznego rozstrzygania sprawy administracyjnej, której dotyczy skarga. Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest ocena legalności decyzji Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego z dnia [...] sierpnia 2017 r. utrzymującej w mocy decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień – karta powołania seria P Nr [...] z dnia [...] lipca 2017r., którą skarżący został powołany do odbycia ćwiczeń wojskowych w okresie od [...] września 2017r. do [...] pażdziernika 2017r. W analizowanej sprawie nie stwierdzono naruszeń prawa materialnego, bądź prawa procesowego, które prowadziłyby do konieczności eliminacji zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. W ocenie Sądu okoliczności, na które powołał się skarżący w odwołaniu tj. konieczność opieki nad 11 – letnim synem, w sytuacji gdy małżonka skarżącego pracuje w systemie trzyzmianowym oraz prowadzenie przez skarżącego indywidulanej, jednoosobowej działalności gospodarczej, zostały przez organ II inst. ocenione prawidłowo, jako tego rodzaju zdarzenia, które w świetle obowiązujących przepisów prawa, nie dają podstaw do zwolnienia z obowiązku odbycia ćwiczeń wojskowych. W pierwszym rzędzie zwrócić należy uwagę, że obowiązek służby wojskowej ma charakter powszechny i dotyczy wszystkich obywateli polskich. Obowiązek służby wojskowej żołnierzy rezerwy w czasie pokoju polega na odbywaniu ćwiczeń wojskowych oraz pełnieniu okresowej służby wojskowej (art. 100 ust. 1 ustawy). Ustawa zawiera regulacje o dotyczące zwolnienia określonych grup obywateli z obowiązku służby wojskowej, jednak zgromadzony materiał dowodowy sprawy zdaje się wskazywać, że skarżącego do żadnej z tych grup zaliczyć nie można. W myśl art. 58 ust. 1 ustawy obowiązkowi służby wojskowej, w zakresie określonym w niniejszej ustawie, podlegają obywatele polscy począwszy od dnia, w którym kończą osiemnaście lat życia, do końca roku kalendarzowego, w którym kończą pięćdziesiąt lat życia, a posiadający stopień podoficerski lub oficerski - sześćdziesiąt lat życia. Zgodnie z ust. 2 art. 58 obowiązkowi służby wojskowej nie podlegają jednak osoby wymienione w ust. 1, które zostały uznane ze względu na stan zdrowia za trwale niezdolne do tej służby. Ust. 3 art. 58 dotyczy zwolnienia z obowiązku wojskowego kobiet, które ze względu ciążę, konieczność opieki na dziećmi, opieki nad osobami obłożnie chorymi, osobami wobec których orzeczono stałą niezdolność do pracy, osobami zaliczonymi do znacznego stopnia niepełnosprawności - tegoż obowiązku spełnić nie mogą. W § 15 rozporządzenia Ministra obrony Narodowej z dnia 15 czerwca 2015 r. w sprawie ćwiczeń wojskowych uregulowano zagadnienie zwolnienia żołnierza z ćwiczeń wojskowych, przy czym zwolnienie takie może nastąpić w trakcie odbywania ćwiczeń, bądź przed ich odbyciem. W myśl wskazanego przepisu dowódca jednostki wojskowej zwalnia żołnierza z ćwiczeń wojskowych jednodniowych, krótkotrwałych i długotrwałych w ostatnim dniu ich odbywania, a z ćwiczeń wojskowych rotacyjnych - w danym dniu lub po okresie ich odbywania (§ 15 ust. 1). Zwolnienie żołnierza z ćwiczeń wojskowych dowódca jednostki wojskowej stwierdza w rozkazie (§ 15 ust. 2 ). Dowódca jednostki wojskowej po zakończeniu ćwiczeń wojskowych sporządza, dla celów ewidencyjnych, wykaz żołnierzy rezerwy, którzy odbyli ćwiczenia wojskowe, i w terminie nieprzekraczającym trzech dni po dniu zakończenia ćwiczeń przesyła ten wykaz do wojskowego komendanta uzupełnień (§ 15 ust. 3). Wykaz, o którym mowa w ust. 3, powinien w szczególności zawierać rodzaj odbytych ćwiczeń wojskowych, określonych w art. 101 ust. 1 ustawy, i czas ich trwania. ( § 15 ust. 4). W razie zmiany kategorii "A" zdolności do czynnej służby wojskowej na inną kategorię lub wystąpienia jednej z okoliczności, o których mowa w art. 58 ust. 3 oraz art. 100 ust. 3 i 4 ustawy: 1) dowódca jednostki wojskowej zwalnia żołnierza z ćwiczeń wojskowych przed ich zakończeniem; 2) wojskowy komendant uzupełnień zwalnia żołnierza rezerwy albo osobę przeniesioną do rezerwy niebędącą żołnierzem rezerwy z ćwiczeń wojskowych przed ich odbyciem. (§ 15 ust. 5). W razie śmierci najbliższego członka rodziny albo obłożnej choroby lub zaistnienia innych szczególnie uzasadnionych okoliczności: 1) dowódca jednostki wojskowej może zwolnić żołnierza z ćwiczeń wojskowych przed ich zakończeniem, jeżeli udzielenie urlopu jest niewystarczające; 2) wojskowy komendant uzupełnień może zwolnić żołnierza rezerwy albo osobę przeniesioną do rezerwy niebędącą żołnierzem rezerwy z ćwiczeń wojskowych przed ich odbyciem (§ 15 ust. 6). Na tle stanu faktycznego badanej sprawy należało rozważyć zastosowanie § 15 ust. 6 pkt 2 w.w. rozporządzenia. Trzeba zauważyć, że norma wynikająca ze wskazanego przepisu dotyczy wprost sytuacji szczególnych, są to zdarzenia o tak szczególnym charakterze jak przykładowo wymienione tu zdarzenie - śmierć najbliższego członka rodziny. Przykładowe wskazanie tak szczególnej sytuacji jako przyczyny uzasadniającej zwolnienie żołnierza z ćwiczeń wojskowych, świadczy o tym że użyty w tym przepisie zwrot: "inne szczególnie uzasadnione okoliczności" należy interpretować w sposób ścieśniający, czyli ograniczający katalog przyczyn do zdarzeń wyjątkowych, takich które nie mają miejsca na co dzień. Interpretując przepisy o zwolnieniu żołnierza z obowiązku ćwiczeń nie można tracić z pola widzenia, że obowiązek obrony ma charakter powszechny, a kwestia zwolnień podmiotowych z wykonania obowiązku została uregulowana ustawowo. Powyższe również przemawia za koniecznością ścieśniającej interpretacji przesłanek zwolnienia z obowiązku ćwiczeń wojskowych. Nie każda okoliczność może stanowić uzasadnienie do zwolnienia żołnierza z ćwiczeń wojskowych. Na tle powyższych uwag należy stwierdzić, że przesłanki na które powołał się skarżący nie mają takiego charakteru, o jakim mowa w § 15 ust. 6 pkt 2 rozporządzenia. Nie są to zdarzenia szczególne, nagłe i nieprzywidywalne, czyli takie którym nie można ani zapobiec, ani im przeciwdziałać. Okoliczności które wskazał skarżący w odwołaniu mają związek z organizacją jego życia zawodowego oraz rodzinnego, nie są to zatem zdarzenia o charakterze szczególnym, w rozumieniu omawianego przepisu rozporządzenia. Sąd podziela stanowisko organu prezentowane w zaskarżonej decyzji, że ze względu na doręczenie skarżącemu karty powołania ze sporym wyprzedzeniem tj. w dniu 7 lipca 2017 r., czyli prawie 2 miesiące przed rozpoczęciem ćwiczeń, skarżący miał możliwość podjęcia działań w celu takiej organizacji spraw osobistych i zawodowych, aby sprostać nałożonemu obowiązkowi. Przeciwna interpretacja wskazanego przepisu rozporządzenia pozostawałaby w kolizji z przytoczonym powyżej art. 58 ust. 1 ustawy, stanowiącym powszechnym obowiązku obrony. Z powyższych przyczyn, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga została oddalona.