II SA/Go 996/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Protokolant st. sekr. sąd. Monika Walentynowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 marca 2017 r. sprawy ze skargi D.I. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zobowiązuje Wojewodę do wydania decyzji utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza z dnia [...] r. [...], w terminie 14 dni od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi. Decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...] Burmistrz na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz. U.2016.722, dalej jako u.e.l.) orzekł o odmowie wymeldowania D.I. z lokalu mieszkalnego znajdującego się przy ul. [...]. Organ I instancji wskazał, że wnioskiem z dnia [...] marca 2016 r. D.I. wniósł o wymeldowanie byłej żony D.I. z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...], którego jest głównym najemcą. W uzasadnieniu wniosku podał, że była żona opuściła lokal około 3 lat temu i wyprowadziła się do wynajmowanego lokalu mieszkalnego przy ul. [...] zabierając ze sobą wszystkie swoje rzeczy osobiste. Aktualnie jego była żona najprawdopodobniej przebywa w Niemczech. Do wniosku dołączył wyrok rozwodowy, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności oraz umowę najmu spornego lokalu. W toku postępowania D.I. zeznała, że podczas przyjazdów do Polski mieszka w spornej nieruchomości. Wskazała, iż z powodu problemów małżeńskich i nadużywania alkoholu przez byłego męża wynajmowała lokal przy ul. [...]. Ponadto dodała, że kluczy do lokalu nie posiada, ale nie ma do niego utrudnionego dostępu. Oświadczyła, że koszty związane z utrzymaniem mieszkania ponosi w wysokości ¼ kosztów. Do protokołu przesłuchania dołączyła dowód opłaty czynszu za okres luty-maj 2016r. Przesłuchano również D.I., który zeznał, że była żona nie mieszka w spornym lokalu od ok. 2 lat. W lokalu znajdują się dwie walizki, w których prawdopodobnie są rzeczy osobiste D.I.. Ponadto wskazał, że koszty związane z utrzymaniem lokalu była żona zaczęła ponosić dopiero od czasu złożenia wniosku o jej wymeldowanie. Natomiast Ł.I. zeznał, że w lokalu przy ul [...] mieszka z ojcem i ze swoją partnerką – M.Ś.. Podał, że matka nie mieszka tam od ok. 2 lat, a obecnie przebywa na terenie Niemiec. Ponadto oświadczył, iż w trakcie pobytu matki D.I. w Polsce pozostawia ona w spornym lokalu torby i wychodzi. W tym czasie nie nocuje, nie spożywa posiłków w lokalu. Pozostali świadkowie zeznali, że sporadycznie widywali D.I. w spornym lokalu i nie byli w stanie podać czy w nim nocuje. W dniu [...] maja 2016 r. przeprowadzono oględziny spornego lokalu i ustalono, że mieszkanie składa się z dwóch pokoi, kuchni, łazienki i przedpokoju. Jeden z pokoi zajmuje Ł.I. z M.Ś., natomiast drugi pokój zajmuje D.I. i D.I., kiedy wraca z pracy w Niemczech. W mieszkaniu znajdują się rzeczy osobiste należące do D.l.. Jednocześnie D.I. złożyła dodatkowe wyjaśnienia i oświadczyła, że po rezygnacji z najmu mieszkania znajdującego się w [...] wyjechała do pracy w Niemczech. Do miejsca stałego zameldowania wprowadziła się w styczniu 2016 roku. Mieszkała przez dwa tygodnie, następnie przez tydzień przebywała u kolegi, od którego wróciła do przedmiotowego lokalu pod koniec stycznia 2016 roku. Dodała, że po pięciu tygodniach pobytu w miejscu stałego zameldowania ponownie wyjechała do pracy w Niemczech. Oświadczyła, że do lokalu mieszkalnego przy ul. [...] przyjeżdża co trzy tygodnie lub raz w miesiącu. Poinformowała, że przebywa wówczas w przedmiotowym lokalu mieszkalnym przez kilka dni, a następnie wyjeżdża do pracy w Niemczech. Powodem rezygnacji z wynajmowania mieszkania przy ul. [...] były wysokie koszty związane z utrzymaniem lokalu. Podała, że jej centrum życiowym jest lokal mieszkalny znajdujący się w [...]. Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. Burmistrz orzekł o odmowie wymeldowania D.I. z przedmiotowego lokalu. Organ wyjaśnił, że orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony został pogląd, iż przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest spełniona, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. O opuszczeniu miejsca stałego pobytu można mówić tylko wtedy, gdy dana osoba fizycznie nie przebywa w określonym lokalu i ma zamiar opuszczenia tego lokalu na stałe, a zamiar ten związany jest z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Na podstawie zebranych w sprawie dowodów organ I instancji przyjął, że D.I. nie opuściła na stałe dotychczasowego miejsca zameldowania. Ustalenie stanu przebywania na stałe w danym lokalu nie wyłącza możliwości przejściowej nieobecności czy też występowania nawet regularnych okresów fizycznej nieobecności w miejscu stałego zameldowania, co nie upoważnia jeszcze do automatycznego stwierdzenia, iż zameldowana opuściła je w rozumieniu, jakie nadaje temu terminowi art. 35 u.e.l. Organ podkreślił, że o stosownym opuszczeniu może być mowa dopiero wtedy, gdy całokształt zachowań zameldowanej będzie wskazywał na to, iż lokal, w którym była na stałe zameldowana, przestał być miejscem koncentracji jej interesów życiowych. Wymeldowanie z miejsca stałego pobytu winno być następstwem ustalenia definitywnego zerwania więzi z tym miejscem przez osobę zameldowaną, bez ujawnionej na zewnątrz woli powrotu. Zaniechanie wykonania obowiązku zgłoszenia wyjazdu za granicę, nałożonego art. 36 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, nie ma żadnego wpływu na ustalenie przesłanek z art. 35 tej ustawy do wymeldowania z pobytu stałego. Wyjazd za granicę nie jest bowiem równoznaczny z opuszczeniem dotychczasowego miejsca pobytu stałego, uzasadniającym wymeldowanie. W ocenie organu I instancji materiał dowodowy w sprawie nie przesądza jednoznacznie, iż D.I. opuściła sporny lokal trwale. Jak wynika z jej zeznań centrum życiowe stanowi dla niej lokal mieszkalny znajdujący się w [...], a o zamiarze wymeldowania została poinformowana przez byłego męża podczas dwutygodniowego pobytu w przedmiotowym lokalu, który miał miejsce w styczniu 2016 roku. Sam wyjazd za granicę ma charakter czasowy i spowodowany jest chęcią poprawysytuacji materialnej. Podczas oględzin lokalu stwierdzono, że znajduje się tam część rzeczy należących do D.l.. Zdaniem organu I instancji wymeldowanie z miejsca pobytu stałego nie może być wykorzystywane do wyprowadzenia osoby z lokalu mieszkalnego, gdyż nie jest środkiem eksmisyjnym. Osobę można wymeldować tylko wówczas, gdy sama dobrowolnie opuści zajmowany lokal mieszkalny i trwale skoncentruje swoje sprawy życiowe w innym miejscu. Ponieważ dotychczas zgromadzone dowody nie świadczyły jednoznacznie o tym, że D.I. w sposób trwały i definitywny opuściła miejsce stałego pobytu w spornym lokalu organ orzekł o odmowie jej wymeldowania. Odwołanie od powyższej decyzji złożył D.I., podnosząc, że organ I instancji błędnie zinterpretował przesłanki upoważniające do wydania decyzji. Po rozpatrzeniu odwołania, Wojewoda decyzją z dnia [...] września 2016r., znak [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł o wymeldowaniu D.I. z miejsca stałego pobytu przy ul. [...]. W ocenie Wojewody analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego z punktu widzenia zaistnienia przesłanek do wymeldowania D.I. prowadzi do wniosku, że opuszczenie przez nią miejsca zameldowania na pobyt stały nosi cechy dobrowolności i trwałości w rozumieniu u.e.l. Organ II instancji ustalił, że D.I. do Niemiec wyjechała w dniu [...] października 2015 r. Oświadczyła, że nie zamierza pracować na stałe w Niemczech, ponieważ stan zdrowia jej na to nie pozwala. Praca opiekunki jest uzależniona od stanu zdrowia podopiecznego i jest związana z zamieszkiwaniem u pacjenta tylko na czas opieki, więc po powrocie do Polski mieszka w lokalu przy ul. [...]. Organ odwoławczy zauważył, że wyraźna manifestacja woli powrotu D.I. do lokalu mieszkalnego przy ul. [...] pojawiła się dopiero po prośbie byłego męża o jej samodzielne wymeldowanie. Strona zanim wyjechała do pracy do Niemiec (tj. [...].10.2015r.), wynajmowała wraz z dwoma synami lokal mieszkalny przy ul. [...] od czerwca 2013r. W tym okresie nie wykazywała zainteresowania spornym lokalem, dopiero po podjęciu pracy w Niemczech zrezygnowała z wynajmowania lokalu i zaczęła sporadycznie pojawiać się w spornym lokalu. Według zeznań domowników spornego lokalu D.I. nie nocuje tam, a jedynie przychodzi, zostawia torby i wychodzi. Sąsiedzi również nie potrafili potwierdzić, czy strona nocuje w spornym lokalu, najczęściej widywali ją na korytarzu w nieruchomości przy ul. [...]. W ocenie organu odwoławczego oględziny spornego lokalu również nie udowodniły, aby D.I. skoncentrowała swoje sprawy życiowe w tym lokalu. Podczas oględzin organ I instancji stwierdził, że w szafie znajdują się rzeczy osobiste D.I.. Jednak nie wziął pod uwagę faktu, iż syn D.I. dołączył do akt sprawy zdjęcia, na których widać jak w dniu oględzin lokalu strona wypakowuje swoją walizkę i wkłada ubrania do szafy. Organ odwoławczy podkreślił, że u.e.l. wprowadza zasadę rzetelnego prowadzenia ewidencji ludności przez organy ewidencyjne, a w myśl tej zasady zameldowanie następuje pod oznaczonym adresem i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu danej osoby w określonym miejscu - oznaczonym domu czy lokalu. Ewidencja ludności jest instytucją służącą odzwierciedleniu stanu faktycznego. Ponadto ma ona dostarczać organom wiedzy o rzeczywistym miejscu pobytu obywatela i w żaden sposób nie wiąże się ze sferą praw do lokalu bądź zajmowanego pomieszczenia. Jest wręcz odwrotnie, gdyż zameldowanie jest wyłącznie skutkiem (następstwem) zamieszkiwania w lokalu. W przedmiotowej sprawie bezsprzecznie ustalono, że D.I. opuściła miejsce pobytu stałego trwale i dobrowolnie, natomiast podejmowane przez nią działania w lokalu były jedynie efektem toczącego się postępowania o wymeldowanie i nie potwierdzają, że jej obecność tam jest związana ze stałym zamieszkiwaniem. Dalsze zaś podtrzymywanie zameldowania wskazanej osoby w spornym lokalu prowadziłoby do utrzymywania fikcji meldunkowej. Wnosząc skargę D.I. potwierdziła fakt opuszczenia spornego lokalu wraz z synami z końcem czerwca 2013 r. w celu podreperowania zdrowia psychicznego i fizycznego. Podała, że w okresie gdy mieszkała przy ul. [...] sama ponosiła koszty utrzymania mieszkania. W Niemczech znalazła pracę opiekunki osób starszych, która polega na zajmowaniu się osobą chorą 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu przez okres określony w zleceniu. Podkreśliła, że nie ma stałej pracy ani stałego pobytu w Niemczech. Na przełomie października i listopada 2015 r. synowie strony przenieśli całe wyposażenie z wynajmowanego mieszkania do spornego lokalu przy ul. [...]. Były mąż nie protestował i korzystał z wyposażenia. Po powrocie skarżącej z pierwszego zlecenia w styczniu 2016 r. zażądał od niej opłacania czynszu, wszelkich świadczeń, plus 500 zł dla niego. Skarżąca nie wyraziła zgody i zaczęła od lutego 2016 r. opłacać ¼ czynszu. Skarżąca nie zgodziła się z twierdzeniem, że pojawiała się w kraju raz, dwa razy w miesiącu, albowiem było to niemożliwe z powodu charakteru jej pracy. Ponadto praca ta polega m.in. na życiu na walizkach. Zatem oczywistym jest, że gdy wraca z Niemiec to musi się wypakować. Odnosząc się do kwestii nocowania w spornym lokalu skarżąca zauważyła, że nikt poza domownikami nie może tego potwierdzić, a w ich interesie jest powiedzieć, że nie nocuje tam. Ponadto były mąż wystąpił o wymeldowanie skarżącej z lokalu przy ul [...] dopiero wtedy, gdy nie wyraziła zgody na zapłatę kwoty, której żądał. Końcowo skarżąca podkreśliła, że Wojewoda nie określił, gdzie znajduje się jej centrum życiowe. Wiele kobiet w Polsce wyjeżdża na kilka miesięcy z kraju, zarabia pieniądze, nie korzysta z pomocy społecznej, a Wojewoda w przedmiotowej sprawie skazuje skarżącą na bezdomność. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( t.j. Dz.U. 2016. 1066 ze zm. ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U 2016. 718 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Sądowa kontrola legalności zaskarżonych decyzji i postanowień sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem organ drugiej instancji dopuścił się naruszenia przepisów materialnego w stopniu mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowił przepis art. 35 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz. U.2016.722), zgodnie z którym organ gminy, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego lub czasowego jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (por. m.in. wyroki NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., V SA 3169/00, Lex nr 50123; z dnia 21 marca 2001 r., V SA 2950/00, Lex nr 80643; z dnia 7 grudnia 2005 r., II OSK 302/05, Lex nr 190969; z dnia 19 października 2010 r., II OSK 1577/09, Lex nr 746658; z dnia 18 kwietnia 2012 r., II OSK 223/12, Lex nr 1219098). Do orzeczenia o wymeldowaniu nie jest zatem wystarczające stwierdzenie, że zameldowana w danym miejscu osoba w nim nie przebywa, ale konieczne jest również stwierdzenie, że opuszczenie to miało charakter trwały. Stanowisko to ukształtowane na tle poprzednie obowiązującego przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. 2006.139.993. ze zm.) zachowuje nadal w pełni aktualność i jest całkowicie akceptowane przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie. Zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy pozwalał w ocenie Sądu na przyjęcie, że wbrew stanowisku organu drugiej instancji, nie doszło do opuszczenia przez skarżącą miejsca stałego pobytu, któremu można przypisać cechy trwałości, a co za tym idzie nie zachodziły ustawowe przesłanki do wymeldowania skarżącej. Z poczynionych ustaleń wynika jedynie, że skarżąca z różną częstotliwością przebywa na krótkie okresy czasu w przedmiotowym mieszkaniu. Większą część czasu spędza natomiast w Niemczech w związku z podejmowaną tam pracą. Należy zauważyć, że przebywanie danej osoby na stałe w konkretnym lokalu może mieć w poszczególnych przypadkach różną postać lub częstotliwość, co może wiązać się z sytuacją życiową danej osoby, np. z nauką, zdobywaniem kwalifikacji zawodowych, wyjazdem do pracy. Wieloaspektowość stanu przebywania na stałe w danym lokalu prowadzi do wniosku, że sam fakt przejściowej nieobecności, czy też występowanie dłuższego okresu fizycznej nieobecności w miejscu stałego zameldowania nie mogą stanowić podstawy do przyjęcia, że doszło do opuszczenia miejsca stałego pobytu w rozumieniu art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Zwłaszcza obecnie występują liczne sytuacje czasowych wyjazdów poza granice kraju (w celach zarobkowych, nauki, leczenia), które nie świadczą o tym, że osoby wyjeżdżające mają zamiar stałego skoncentrowania swojego życia poza miejscem stałego pobytu. Nawet fakt długotrwałego przebywania poza granicami RP nie jest przeszkodą prawną w posiadaniu miejsca stałego pobytu w Polsce. W niniejszej sprawie nie ma zatem znaczenia, jak często skarżąca korzysta z lokalu skoro posiada tam swoje rzeczy, ma do niego swobodny dostęp i ponosi część opłat. Skarżąca przy tym zdecydowanie i konsekwentnie deklaruje zamiar powrotu do przedmiotowego lokalu i brak jest podstaw do uznania jej oświadczeń za niewiarygodne, gdyż nic nie wskazuje by gdzie indziej znajdowało się centrum jej spraw życiowych. Skarżąca z uwagi na charakter wykonywanej pracy zmienia miejsca pobytu na terenie Niemiec, mieszkając u osób, którymi się opiekuje, a w Polsce nie ma żadnego innego lokalu, do którego przysługiwałby jej tytuł prawny. Znaczenie ma również kwestia obiektywnej możliwości realizacji woli przebywania w lokalu, którego dotyczy postępowanie. Skarżącej niewątpliwie przysługuje tytuł prawny do zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu, albowiem mimo podpisania umowy najmu wyłącznie przez jej byłego męża, zgodnie z art. 680 1k.c małżonkowie są najemcami lokalu bez względu na istniejące między nimi stosunki majątkowe, jeżeli nawiązanie stosunku najmu lokalu mającego służyć zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych założonej przez nich rodziny nastąpiło w czasie trwania małżeństwa. Natomiast po rozwiązaniu małżeństwa prawo najmu stanowi składnik majątku wspólnego małżonków i podlega rozliczeniu dopiero przy podziale tego majątku. Skarżąca przekonująco przy tym wyjaśniła, że nie musiała występować na drogę postępowania cywilnego, bo nie została przez byłego męża pozbawiona możliwości korzystania z lokalu. Powyższe okoliczności pozwalają stwierdzić, że w niniejszej sprawie nie ma mowy o definitywnym zerwaniu przez skarżącą wszelkich więzi z przedmiotowym lokalem, co oznaczałoby wolę rezygnacji z prawa do zamieszkiwania w nim. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że Wojewoda orzekając o wymeldowaniu skarżącej z miejsca pobytu stałego w lokalu znajdującym się przy ul. [...] dokonał niewłaściwej wykładni przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie, błędnie przyjmując, że zostały spełnione warunki ustawowo określone do wymeldowania skarżącej. W tej sytuacji Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c) p.p.s.a. Jednocześnie na podstawie art. 145a p.p.s.a. Sąd określił w wyroku sposób rozstrzygnięcia sprawy. Mianowicie z uwagi wskazaną wyżej ocenę niespełnienia przez skarżącą przesłanki trwałego opuszczenia miejsca stałego pobytu brak było podstaw do wydania w okolicznościach rozpoznawanej sprawy decyzji na podstawie art. 35 ustawy o ewidencji ludności o wymeldowaniu skarżącej, co oznacza że decyzja organu pierwszej instancji była prawidłowa i powinna zostać utrzymana w mocy przez organ drugiej instancji.