II SAB/Go 101/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J.L. od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 22 stycznia 2016 r. w sprawie ze skargi J.L. na bezczynność Rady Miejskiej w przedmiocie udzielenia odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. postanowieniem z dnia 21 grudnia 2015 r. odrzucił skargę J.L. na bezczynność Rady Miejskiej w przedmiocie udzielenia odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa oraz odmówił przyznania prawa pomocy z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi. 20 stycznia 2015 r. wpłynął do tut. Sądu kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu PPF w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku J.L. podał, że jest osobą niepełnosprawną i bezrobotną. Skarżący oświadczył, że jego miesięczny dochód z tytułu zasiłku stałego wynosi 481 zł. Postanowieniem z dnia 22 stycznia 2016 r. Referendarz sądowy oddalił wniosek, stwierdzając, że żądanie przyznania prawa pomocy przez J.L. stanowi nadużycie tego uprawnienia, bowiem prawo pomocy stanowiące formę realizacji prawa do sądu, nie może być przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek. Na tę okoliczność wskazano w uzasadnieniu, iż w prawie wszystkich przypadkach skarg złożonych przez J.L. nie doszło do ich merytorycznego rozpoznania: w 2013 r. skarżący złożył 5 skarg i wszystkie zostały odrzucone, w 2014 r. skarżący złożył 4 skargi z czego 2 zostały odrzucone, w 2015 r. zostało odrzuconych 9 skarg z uwagi na brak właściwości sądu administracyjnego do rozpoznania sprawy i we wszystkich tych sprawach odmówiono przyznania prawa pomocy z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi (art. 247 p.p.s.a.). Dodatkowo Referendarz zwrócił uwagę, że żadne z postanowień w przedmiocie odrzucenia skargi wydanych w wskazanym powyżej okresie nie zostało zaskarżone do Naczelnego Sądu Administracyjnego i to pomimo przyznania w niektórych sprawach (II SAB/Go 92/15, II SAB/Go 96/15) zawodowego pełnomocnika w ramach prawa pomocy. Nadto część wniosków o przyznanie prawa pomocy została pozostawiona bez rozpoznania. W uzasadnieniu postanowienia stwierdzono, iż skarżący inicjuje szereg postępowań sądowych nie w celu ochrony swoich realnych praw, ale dla którego inicjowanie tychże postępowań jest w istocie rzeczy celem samym w sobie. Ponadto Referendarz uznał, iż nie zachodzą w sprawie racjonalne przesłanki uzasadniające wniosek, że rzeczywiste prawo skarżącego do sądu doznało uszczerbku. Zdaniem Referendarza przyznanie prawa pomocy w sprawach skarg, w których nie dochodzi do ich merytorycznego rozstrzygnięcia z uwagi na ich oczywistą bezzasadność, naraziłoby Skarb Państwa na niecelowe poniesienie kosztów postępowania sądowego. Postanowienie doręczone zostało w dniu 28 stycznia 2016 r. Następnie w dniu 2 lutego 2016 r. do tutejszego Sądu wpłynęło pismo J.L., w którym zwrócił się on o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu, uzasadniając wniosek względami zdrowotnymi, ekonomicznymi i proceduralnymi i koniecznością zapewnienia mu prawa do sądu. Na podstawie zarządzenia z dnia 3 lutego 2016 r. skarżący wezwany został do sprecyzowania w terminie 7 dni czy w/w pismo procesowe stanowi nowy wniosek o przyznanie prawa pomocy czy też stanowi sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 22 stycznia 2016 r., pod rygorem przyjęcia, iż pismo to stanowi sprzeciw. Wezwanie doręczone zostało stronie w dniu 5 lutego 2016 r. Wobec pozostawienia wezwania bez odpowiedzi Sąd w zarządzeniu z dnia 8 marca 2016 r., zgodnie z wcześniejszym pouczeniem przyjął, iż pismo z dnia [...] lutego stanowi sprzeciw od postanowienia z dnia 22 stycznia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. zważył co następuje: W myśl art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej "p.p.s.a.") stronie postępowania sądowo-administracyjnego może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie natomiast do treści art. 259 § 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpoznając sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.). W ocenie Sądu zaskarżone sprzeciwem skarżącego postanowienie referendarza sądowego WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 22 stycznia 2016 r. wydane zostało prawidłowo. Wprawdzie przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy rola sądu ogranicza się jedynie do oceny materialnej sytuacji skarżącego, tj. czy jest on w stanie ponieść ciężar kosztów postępowania, zaś o przyznaniu prawa pomocy decyduje ocena możliwości finansowych wnioskodawcy i zakres wniosku. Natomiast Sąd nie ma podstaw do dokonywania jakiejkolwiek oceny zasadności udziału pełnomocnika z urzędu w sprawie. Jednakże tak szeroki dostęp do prawa pomocy w procedurze sądowo-administracyjnej wymaga szczególnie wnikliwej oceny pod kątem sposobu realizacji tego prawa przez skarżącego. Niewątpliwie prawo dostępu do sądu, będąc jednym z elementów konstytucyjnego prawa do sądu, stanowi podstawowe uprawnienie jednostki, konieczne dla funkcjonowania demokratycznego państwa prawa. Treść podmiotowego prawa do sądu obejmuje prawo dostępu do sądu, prawo do odpowiednio ukształtowanej procedury i prawo do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia sprawy. Funkcją prawa jest zapewnienie każdemu prawnie skutecznej możliwości zwrócenia się do organu sądowego o rozpoznanie sprawy i wydanie orzeczenia zgodnie z treścią prawa materialnego. Formą realizacji prawa do sądu jest analizowana instytucja prawa pomocy. Przykładem ograniczenia prawa dostępu do sądu są zbyt wysokie koszty opłat sądowych, nadmierny formalizm procesowy, trudności w dostępie do pomocy prawnej i dostępie niezamożnych obywateli do usług prawniczych. Należy jednak podkreślić, że prawo dostępu do sądu nie jest prawem absolutnym, które musi zostać w każdym jednostkowym przypadku zrealizowane za każdą cenę. Europejski Trybunał Praw Człowieka w orzecznictwie podkreślał, że podlega ono uprawnionym ograniczeniom: terminom ustawowym, okresom przedawnienia, zabezpieczeniom kosztów, regulacjom dotyczącym nieletnich (sprawa Związek Nauczycielstwa Polskiego przeciwko Polsce, wyrok ETPC z dnia 21 września 2004 r., skarga nr 42049/98). Również Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 10 maja 2000 r. stwierdził, że nie istnieje bezwzględne i absolutne prawo do sądu, które nie podlegałoby jakimkolwiek ograniczeniom i które w konsekwencji stwarzałoby uprawnionemu nieograniczoną możliwość ochrony praw na drodze sądowej. Ograniczenie prawa do sądu może być konieczne ze względu na inne wartości powszechnie szanowane w państwie prawnym, w szczególności bezpieczeństwo prawne, zasadę legalizmu bądź zaufanie do prawa (wyrok TK z dnia 10 maja 2000 r., K 21/99, OTK ZU 2000/4/109). Nie ulega przy tym wątpliwości, że prawo pomocy stanowiące formę realizacji prawa do sądu, nie może być przyznane podmiotowi, który czyni z niego nienależyty użytek. Niedopuszczalne jest bowiem używanie uprawnień procesowych do celów innych od tych, które odpowiadają ich przeznaczeniu (por. postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 18 lutego 2016 r.,IV SA/Wr 221/15). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, iż Referendarz sądowy dokonując oceny zasadności przyznania skarżącemu prawa pomocy słusznie pominął analizę sytuacji materialnej skarżącego, zwracając uwagę na okoliczności złożenia skargi przez J.L. i motywy nim kierujące. Mając bowiem na uwadze ilość i przedmiot skarg składanych do tutejszego Sądu przez J.L., które w przeważającej mierze zostały odrzucone z uwagi na ich niedopuszczalność, w tym w samym 2015 r. dotyczyło to 9 skarg, uznać należało, iż żądanie przyznania prawa pomocy przez J.L. stanowi nadużycie tego uprawnienia, bowiem prawo pomocy nie może być przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek. Konkluzja Referendarza sądowego wskazująca, iż przyznanie prawa pomocy w sprawach skarg, w których nie dochodzi do ich merytorycznego rozstrzygnięcia z uwagi na ich oczywistą bezzasadność, naraziłoby Skarb Państwa na niecelowe poniesienie kosztów postępowania sądowego, jest bezspornie prawidłowa i uzasadniona. Zauważyć ponadto należy, że skarżący także na etapie sprzeciwu nie przedstawił argumentacji, która mogłaby skutecznie podważyć ocenę wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, dokonaną w zaskarżonym postanowieniu z dnia 22 stycznia 2016 r. Sąd stwierdził brak usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia sprzeciwu. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 259 i art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.