II SAB/Go 121/17

Dnia 13 grudnia 2017 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2017 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku L.W.-S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi L.W.-S. na bezczynność Burmistrza w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego p o s t a n a w i a : 1. umorzyć postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, 2. oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. L.W.-S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na bezczynność Burmistrza w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego. W skardze oraz w formularzu PPF złożonym dnia 6 listopada 2017 r., skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Oświadczyła, iż znajduje się w trudnej sytuacji rodzinnej i finansowej, nie potrafi poradzić sobie ze sprawą z uwagi na nieznajomość prawa, jednakże nie stać jej na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika. Podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką i córką, przy czym rodzina utrzymuje się z emerytury matki skarżącej w kwocie 1530 zł netto miesięcznie, zaś wydatki na czynsz i media wynoszą miesięcznie ok. 500 zł. Według deklaracji zawartej w formularzu PPF skarżąca nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, pojazdu mechanicznego ani innych przedmiotów wartościowych. Zarządzeniem z dnia 8 listopada 2017 r., wydanym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., skarżąca została wezwana do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez przedłożenie w terminie 7 dni odpisów lub kserokopii: a) wyciągów wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą oraz matkę skarżącej za okres ostatnich trzech miesięcy, b) rachunków (dokumentów) potwierdzających ponoszone koszty związane z utrzymaniem mieszkania (energia elektryczna, woda, gaz itp.), c) ewentualnych rachunków dotyczących kosztów leczenia i leków, d) zaświadczenia o zarejestrowaniu skarżącej w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna lub poszukująca pracy – o ile skarżąca jest zarejestrowana w PUP, e) decyzji o przyznaniu matce skarżącej emerytury, ewentualnie odcinka (pokwitowania) potwierdzającego otrzymywanie emerytury w deklarowanej wysokości 1530 zł miesięcznie - w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w oparciu o okoliczności wynikające z akt sprawy. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, wezwanie powyższe doręczono skarżącej dnia 24 listopada 2017 r. (k. 48 akt sądowych). Skarżąca odebrała je osobiście, jednakże nie odpowiedziała na wezwanie. Postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych należało umorzyć, natomiast w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 243 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jeśli chodzi o wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych, to w myśl art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania m.in. w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej (a do takich właśnie spraw należy zaliczyć sprawę dotyczącą ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego), nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Niniejsza sprawa należy zatem do zakresu spraw, o których mowa w art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Merytoryczne rozpoznawanie wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należy zatem uznać za bezprzedmiotowe w sytuacji, gdy na skarżącej z mocy ustawy nie spoczywa obowiązek ponoszenia tych kosztów. Wobec powyższego, na podstawie art. 249a p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 1 postanowienia. Jeśli chodzi natomiast o wniosek skarżącej o przyznanie z urzędu profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego, należy zwrócić uwagę, że instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Oznacza to, że wnioskodawca ma obowiązek współdziałania w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. W niniejszej sprawie skarżąca nie uzupełniła złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie udzieliła odpowiedzi na wezwanie skierowane do niej na podstawie art. 255 p.p.s.a., w myśl którego jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Nie zostały dostarczone m.in. wyciągi z rachunków bankowych, dokumenty potwierdzające ponoszone koszty utrzymania mieszkania, koszty ewentualnego leczenia i leków, a także dokumenty potwierdzające otrzymywanie przez matkę skarżącej emerytury. W tej sytuacji nie jest możliwe dokonanie wszechstronnej analizy sytuacji majątkowej wnioskodawczyni. Samo twierdzenie skarżącej, że ciężar utrzymania rodziny spoczywa na jej matce, nie mogło zostać uznane za wystarczające do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Należy bowiem podkreślić, że wykazać oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., I FZ 189/11, LEX nr 948866) – czego skarżąca w niniejszej sprawie nie uczyniła. Jednocześnie w judykaturze powszechnie przyjmuje się, że niedopełnienie – nawet w części – obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia lub dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienia NSA z 29 stycznia 2015 r., II OZ 58/15, z 9 lipca 2014 r., I OZ 539/14). Okoliczności te uniemożliwiły ustalenie rzeczywistej i pełnej sytuacji majątkowej skarżącej, z racji nieprzedstawienia koniecznej dokumentacji źródłowej w tym zakresie. Z tego względu zawartych w formularzu PPF oświadczeń o braku jakichkolwiek oszczędności i dochodów nie można było uznać za w pełni wiarygodne i udokumentowane. W konsekwencji wynikająca z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przesłanka wykazania przez stronę niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania nie została spełniona, w związku z czym na podstawie powyższego przepisu orzeczono jak w pkt 2 postanowienia.