II SAB/Go 2/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Asesor WSA Kamila Karwatowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 31 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi R.S. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej I. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Prezesa Sądu Rejonowego do rozpoznania wniosku R.S. z dnia [...] r. o udostępnienie informacji publicznej, II. stwierdza, że Prezes Sądu Rejonowego dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, III. w pozostałym zakresie skargę oddala. Skarżący R.S. pismem z dnia [...] sierpnia 2020 r. wystąpił do Prezesa Sądu Rejonowego o udostępnienie informacji publicznej w postaci kopii wszystkich wyroków wraz z uzasadnieniami wydanych w roku 2016, zarejestrowanych w repertorium C pod symbolem 029. Wnioskodawca wskazał, że informacje mogą być zapisane na płycie CD/DVD. Pismem z dnia [...] września 2020 r. Prezes Sądu Rejonowego powiadomił R.S. o wysokości opłaty za udostępnienie informacji publicznej w określonej formie, a mianowicie wskazał, że w przypadku żądania nadesłania kopii wyroków i uzasadnień na płycie CD/DVD wnioskodawca jest zobowiązany do uiszczenia kwoty 6 zł, natomiast w przypadku żądania nadesłania kopii wyroków i uzasadnień w postaci wydruków wnioskodawca ma obowiązek uiszczenia opłaty w wysokości 105 zł. Jednocześnie organ pouczył wnioskodawcę, że w ciągu 14 dni powinien poinformować organ, czy zgadza się na pokrycie kosztów określonych w powiadomieniu, natomiast jeśli we wskazanym terminie wnioskodawca nie udzieli odpowiedzi, jego wniosek pozostanie bez rozpoznania. Organ dodał też, że wnioskodawca może odstąpić od wskazanego we wniosku sposobu i formy udostępnienia informacji i wnieść o nadesłanie ich na wskazany przez niego adres mailowy. W takim przypadku wnioskodawca nie będzie zobowiązany do uiszczenia żadnych opłat. W odpowiedzi z dnia [...] września 2020 r. R.S. wniósł o przesłanie informacji na płycie CD/DVD, wobec czego pismem z dnia [...] października 2020 r. Prezes Sądu Rejonowego wezwał go do uiszczenia kwoty 6 zł w terminie 14 dni. Organ poinformował też, że w przypadku braku odpowiedzi, żądana informacja zostanie wnioskodawcy udostępniona i jednocześnie zostanie on obciążony w/w opłatą. Pismem z dnia [...] listopada 2020 r. (data wpływu do organu – 7 grudnia 2020 r.) R.S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. W skardze domagał się również zasądzenie od organu na jego rzecz kwoty 2000 zł zgodnie z art. 149 § 2 p.p.s.a. W odpowiedzi na skargę organ podkreślił, że żądana informacja została udostępniona skarżącemu w dniu 11 grudnia 2020 r., wobec czego od tego dnia organ nie pozostaje już w bezczynności. Ponadto podał, że nieudostępnienie w terminie informacji publicznej nie było zamierzonym zaniechaniem organu, a wynikało z przeoczenia terminu i istniejącej sytuacji epidemiologicznej. Ponadto wskazał, że po skierowaniu do wnioskodawcy powiadomienia z dnia [...] października 2020 r. oczekiwał bądź na informację od skarżącego co do zmiany formy udzielenia informacji, bądź na informację o uiszczeniu opłaty. Organ podkreślił też, że na dzień wpływu do organu wniosku skarżącego nie istniały dokumenty w formie, w której mogły być udostępnione wnioskodawcy. Aby je przygotować, organ musiał podjąć szereg praco – i czasochłonnych czynności. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśli art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola ta obejmuje m.in. bezczynność organów lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w ustawie. Bezczynność ma miejsce w sytuacji, w której dany podmiot mimo ciążącego na nim obowiązku, w terminie ustalonym przez przepisy prawa nie podjął jakichkolwiek czynności w sprawie lub gdy wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, lecz nie zakończył go wydaniem w terminie stosownego aktu lub nie podjął właściwej czynności. Wniesienie skargi na tak rozumianą bezczynność jest uzasadnione nie tylko w razie niedotrzymania terminu załatwienia sprawy, ale również w przypadku odmowy wydania aktu mimo istnienia w tym względzie ustawowego obowiązku, choćby organ mylnie ocenił, że załatwienie sprawy nie wymaga wydania aktu. Przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Zasady i tryb udzielenia informacji publicznej regulują przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej. Zgodnie z art. 13 ust. 1 u.d.i.p., udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku. Pozostawanie w bezczynności przez podmiot obowiązany do udostępnienia informacji publicznej w rozumieniu ustawy oznacza niepodjęcie przez ten podmiot, w terminie wskazanym w wyżej przytoczonym przepisie, stosownych czynności, tj. albo udostępnienia informacji w drodze czynności materialno-technicznej, albo też wydania decyzji o odmowie jej udzielenia lub decyzji o umorzeniu postępowania. W sprawie ze skargi na bezczynność w przedmiocie udzielenia informacji publicznej sąd administracyjny bada, czy żądanie zostało skierowane do podmiotu zobowiązanego w ustawie do udostępnienia informacji publicznych, a także czy informacja wskazana we wniosku o jej udostępnienie jest informacją publiczną w rozumieniu ustawy. Poza tym sąd administracyjny musi ocenić, jakie działania podjęto w celu załatwienia wniosku, czy zostały dokonane w wymaganej formie, a jeśli udzielono żądanej informacji, czy została ona udzielona w pełni, a więc czy podmiot zobowiązany wywiązał się ze wszystkich obowiązków nałożonych ustawą (wyrok NSA z 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 3109/12). W niniejszej sprawie R.S. zwrócił się do Prezesa Sądu Rejonowego z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej w postaci kopii wszystkich wyroków wraz z uzasadnieniami wydanych w roku 2016, zarejestrowanych w repertorium C pod symbolem 029. Bezsporne jest, że Prezes Sądu Rejonowego należy do podmiotów, na których ciąży ustawowy obowiązek udostępniania informacji publicznych. Stosownie bowiem do treści art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p., obowiązane do udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności organy władzy publicznej. Z mocy art. 10 i art. 173 Konstytucji RP sądom przyznano natomiast przymiot władzy publicznej, zaś w świetle art. 21 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 2072 ze zm.) organem sądu rejonowego jest prezes tego sądu. Prezes sądu rejonowego należy zatem do organów władzy publicznej, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. i z tego względu jest obowiązany do udostępniania informacji publicznych będących w jego posiadaniu (por. wyroki NSA: z dnia 8 lutego 2011 r., I OSK 1938/10, z dnia 11 sierpnia 2011 r., I OSK 933/11). Nie ulega również wątpliwości, że żądana przez skarżącego informacja ma charakter informacji publicznej i podlega udostępnieniu w trybie u.d.i.p. Pojęcie informacji publicznej ustawodawca określił w art. 1 ust. 1 i art. 6 u.d.i.p. W myśl tych przepisów informację publiczną stanowi każda informacja o sprawach publicznych, a w szczególności o sprawach wymienionych w art. 6 u.d.i.p. Informacją publiczną jest każda informacja dotycząca sfery faktów i danych publicznych, a więc każda wiadomość wytworzona lub odnoszona do władz publicznych, a także wytworzona lub odnoszona do innych podmiotów realizujących funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań publicznych i gospodarowania mieniem komunalnym lub mieniem Skarbu Państwa. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że wyroki sądowe są jawne i wraz z uzasadnieniami (jako integralną ich częścią) stanowią informację publiczną. Treść orzeczenia sądu stanowi przy tym nie tylko informację o sprawach publicznych w rozumieniu art. 1 ust. 1 u.d.i.p., ale stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a u.d.i.p. jest także rodzajem informacji dotyczącej treści i postaci dokumentu urzędowego. Orzeczenia sądowe z uzasadnieniami, jako wydane w sprawie przez sąd, w ramach jego działalności orzeczniczej opartej na przepisach prawa powszechnie obowiązującego, są zatem danymi publicznymi i podlegają udostępnieniu w trybie i na zasadach określonych w u.d.i.p. (por. wyroki NSA: z dnia 25 listopada 2016 r., I OSK 2782/15; z dnia 16 stycznia 2018 r., I OSK 784/16). W przedmiotowej sprawie, działając na podstawie art. 15 ust. 1 i 2 u.d.i.p., Prezes Sądu Rejonowego pismem z dnia [...] września 2020 r. powiadomił R.S. o konieczności uiszczenia stosownej opłaty za udostępnienie informacji publicznej we wskazanej we wniosku formie, podkreślając jednocześnie, że w ciągu 14 dni skarżący powinien poinformować organ, czy zgadza się na pokrycie kosztów określonych w powiadomieniu. Zaznaczył też, że jeżeli w tym terminie odpowiedź do organu nie wpłynie, sprawa zostanie pozostawione bez rozpoznania. W tym miejscu wskazać trzeba, że przywołany przez organ w zawiadomieniu przepis art. 15 u.d.i.p. nie zawiera uregulowania dotyczącego sposobu postępowania organu w razie braku udzielenia przez wnioskodawcę we wskazanym terminie odpowiedzi na powiadomienie oraz w razie nieuiszczenia przez niego stosownej opłaty. Zgodnie z ustępem 1 tego przepisu, jeżeli w wyniku udostępnienia informacji publicznej na wniosek, o którym mowa w art. 10 ust. 1, podmiot obowiązany do udostępnienia ma ponieść dodatkowe koszty związane ze wskazanym we wniosku sposobem udostępnienia lub koniecznością przekształcenia informacji w formę wskazaną we wniosku, podmiot ten może pobrać od wnioskodawcy opłatę w wysokości odpowiadającej tym kosztom. W myśl natomiast ustępu drugiego podmiot, o którym mowa w ust. 1, w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, powiadomi wnioskodawcę o wysokości opłaty. Udostępnienie informacji zgodnie z wnioskiem następuje po upływie 14 dni od dnia powiadomienia wnioskodawcy, chyba że wnioskodawca dokona w tym terminie zmiany wniosku w zakresie sposobu lub formy udostępnienia informacji albo wycofa wniosek. Celem powyższej regulacji jest umożliwienie wnioskodawcy podjęcie decyzji o pokryciu kosztów związanych z udostępnieniem żądanej przez niego informacji, gdyż ze względu na wysokość opłaty może on zrezygnować ze wskazanego we wniosku sposobu lub formy udostępnienia informacji, poprzestając na sposobie, z którym nie wiążą się żadne opłaty lub opłata jest znacznie niższa. Takie rozwiązanie gwarantuje prawidłową realizację prawa do informacji publicznej, bowiem nie dopuszcza do sytuacji, w której wysokość kosztów udostępnienia informacji stanowiłaby wyłączną i bezpośrednią przeszkodę w dostępie do informacji publicznych. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że art. 15 ust. 2 u.d.i.p. przewiduje realizację obowiązku udostępnienia informacji zgodnie z pierwotnym wnioskiem także w przypadku braku odpowiedzi ze strony wnioskodawcy na zawiadomienie podmiotu zobowiązanego o wysokości opłaty związanej z udostępnieniem żądanej informacji, czyli bez wniesienia opłaty. Powstanie obowiązku uiszczenia opłaty w wysokości odpowiadającej kosztom związanym ze wskazanym we wniosku sposobem udostępnia informacji i wezwanie strony do uiszczenia tej opłaty, powoduje jedynie przesunięcie terminu udostępnienia tej informacji w zakresie określonym w przepisie art. 15 ust. 2 u.d.i.p. Organ administracji publicznej nie może więc uzależnić udostępnienia informacji publicznej od uiszczenia opłaty. Rozwiązanie przyjęte w art. 15 ust. 2 u.d.i.p. gwarantuje pewność działania podmiotu zobowiązanego, nie pozostawia go w niepewności co do konieczności i zakresu realizacji ciążącego na nim obowiązku udostępnienia informacji w sposób wskazany we wniosku, a także nie wyłącza możliwości zmiany lub wycofania wniosku przez zainteresowany podmiot (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 2 grudnia 2020 r., sygn. akt II SAB/Gd 53/20, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 19 września 2017 r., sygn. akt II SAB/Ol 58/17). Zatem w przypadku braku reakcji wnioskodawcy na otrzymane powiadomienie o wysokości opłaty podmiot zobowiązany do udostępnienia informacji nie może odmówić realizacji wniosku, tj. wydać decyzji o odmowie udostępnienia informacji, ani też skorzystać z możliwości wydania decyzji o umorzeniu postępowania, gdyż skorzystanie z w/w sposobów zakończenia postępowania może nastąpić jedynie w ściśle określonych przepisami u.d.i.p. przypadkach; podmiot zobowiązany nie będzie mógł również w omawianej sytuacji pozostawić wniosku bez rozpoznania (postanowienie NSA z dnia 1 października 2013 r., sygn. akt I OSK 2139/13; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 26 maja 2021 r., sygn. akt IV SAB/Po 24/21). Mając na względzie powyższe rozważania należy stwierdzić, że Prezes Sądu Rejonowego zobowiązany był do załatwienia wniosku R.S. z dnia [...] sierpnia 2020 r. o udostępnienie informacji publicznej pomimo nieuiszczenia przez skarżącego wymaganej opłaty, w wysokości określonej w powiadomieniu z dnia [...] października 2020 r. Pomimo ustawowego obowiązku, organ nie udostępnił skarżącemu informacji publicznej w żądanym zakresie. Uczynił to dopiero w dniu [...] grudnia 2020 r., tj. już po wniesieniu przez R.S. skargi do Sądu (data wpływu skargi do organu – 4 grudnia 2020 r.). Okoliczność, że w dacie orzekania przez Sąd wniosek skarżącego o udostępnienie informacji publicznej został przez organ rozpoznany i załatwiony spowodowała, że postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania organu do załatwienia wniosku o udostępnienie informacji publicznej (art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) stało się bezprzedmiotowe. Wobec powyższego postępowanie w tym zakresie należało umorzyć na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (punkt I wyroku). Mając na względzie treść udzielonej przez organ odpowiedzi na skargę, w której organ sam przyznał, iż nie udzielił skarżącemu informacji publicznej w przewidzianym przez ustawę terminie z powodu błędnej interpretacji art. 15 u.d.i.p. oraz biorąc pod uwagę okoliczność, iż organ udostępnił skarżącemu informację niezwłocznie po wniesieniu skargi, na podstawie art. 149 § 1 a p.p.s.a. Sąd stwierdził, że bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w niniejszej sprawie nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (punkt II wyroku). W ocenie Sądu przyczyną zaistnienia stanu bezczynności nie było nieuzasadnione zaniechanie organu, lekceważenie przepisów prawa bądź zła wola organu, ale jego omyłka wynikająca z niewłaściwej interpretacji przepisów u.d.i.p. Z tych samych względów Sąd oddalił skargę w zakresie przyznania skarżącemu sumy pieniężnej. Skarżący nie uzasadnił w żaden sposób żądania przyznania mu sumy pieniężnej w wysokości 2000 zł. Nie wskazał, że z uwagi na postępowanie organu poniósł jakąkolwiek stratę, w tym majątkową, czy też doznał szkody z uwagi na opóźnienie w uzyskaniu informacji. W świetle orzecznictwa sądowoadministracyjnego, wniosek o przyznanie sumy pieniężnej winien zawierać uzasadnienie, w którym skarżący powinien nawiązać do uszczerbku wywołanego bezczynnością lub przewlekłością postępowania. Ponadto środki wskazane w art. 149 § 2 p.p.s.a. są środkami dyscyplinująco-represyjnymi o charakterze dodatkowym, które powinny być stosowane z rozwagą, a więc w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy. Odnosić je należy do sytuacji, gdy oceniając całokształt działań organu, można dojść do przekonania, że działania te noszą znamiona celowego unikania podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tej dodatkowej sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa (wyrok NSA z dnia 28 lipca 2020 r., sygn. akt II GSK 127/20; wyrok NSA z dnia 14 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 3271/19). Okoliczności te w niniejszej sprawie nie miały miejsca, wobec czego na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. Sąd, w pozostałej części, skargę oddalił.