II SAB/Go 240/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Pauter Asesor WSA Jarosław Piątek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi R.S. na przewlekłość postępowania prowadzonego przez Prezesa Sądu Okręgowego w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej I. umarza postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania Prezesa Sądu Okręgowego do załatwienia wniosku skarżącego z dnia [...] stycznia 2020 r. o udostępnienie informacji publicznej, II. stwierdza, że Prezes Sądu Okręgowego dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania, które miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, III. w pozostałym zakresie skargę oddala, IV. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na rzecz radcy prawnego L.R. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2020 r. (data wpływu do organu - 21 stycznia 2020 r.) R.S. zwrócił się do Prezesa Sądu Okręgowego o udostępnienie informacji publicznej w postaci kopii wszystkich wyroków wraz z uzasadnieniami wydanych w roku 2017 zarejestrowanych w repertorium C oraz Co pod symbolem [...]. Pismem z dnia [...] stycznia 2020 r. Prezes Sądu Okręgowego poinformował wnioskodawcę, że zakres żądanej informacji obejmuje obowiązek przetworzenia, o którym mowa w art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Udzielenie informacji w postaci odpisów orzeczeń wymaga analizy repertoriów C i Co, a jednocześnie konieczność przeprowadzenia ich anonimizacji. W związku z powyższym Prezes Sądu Okręgowego wezwał wnioskodawcę do wykazania w terminie 7 dni, iż udzielenie informacji jest szczególnie istotne dla interesu publicznego. W odpowiedzi na wezwanie w piśmie z dnia [...] lutego 2020 r. R.S. oświadczył, że nie zgadza się z zakwalifikowaniem żądanej informacji publicznej do kategorii informacji publicznej przetworzonej oraz podtrzymał wniosek o udostępnienie informacji publicznej. Decyzją z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...], na podstawie art. 14 ust. 2 w zw. z art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (DZ.U. z 2016 r. poz. 1764, zwana dalej w skrócie – u.d.i.p.) Prezes Sądu Okręgowego orzekł o umorzeniu postępowania w przedmiocie udzielenia informacji publicznej z wniosku R.S. z dnia [...] stycznia 2020 r. W uzasadnieniu organ wskazał, iż pomimo wezwania wnioskodawca nie wykazał, że udzielenie informacji publicznej jest szczególnie istotne dla interesu publicznego. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 nr [...], na podstawie art. 16 ust. 2 u.d.i.p. oraz art. 138 § 2 kpa, Prezes Sądu Apelacyjnego uchylił w.w. decyzję Prezesa Sądu Okręgowego i sprawę przekazał organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że w sprawie pozostaje bezspornym, iż treść żądanej informacji stanowi informację publiczną oraz, że Prezes Sądu Okręgowego jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej w rozumieniu art. 4 ust. 1 u.d.i.p. W ocenie organu odwoławczego, błędnie organ I instancji uznał, że brak szczególnego interesu publicznego skutkuje umorzeniem postępowania. Zgodnie z art. 14 u.d.i.p. umorzenie postępowania może nastąpić w ściśle określonej sytuacji, natomiast umorzenie postępowania w niniejszej sprawie nie odnosi się do sytuacji określonej w art. 14 u.d.i.p. Organ wskazał, że jeżeli rzeczywistym powodem wydania decyzji o umorzeniu postępowania było przetworzenie informacji publicznej i brak szczególnego interesu publicznego, to organ I instancji winien wydać decyzję o odmowie udzielenia informacji publicznej na podstawie art. 16 ust. 1 u.d.i.p. w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. Organ II instancji zauważył, że w zaskarżonej decyzji nie podano ilości orzeczeń, które miały podlegać anonimizowaniu, nadto również w aktach sprawy brak jest dokumentu wskazującego, że w sprawie przeprowadzone zostało postępowanie wyjaśniające. Powyższa decyzja Prezesa Sądu Apelacyjnego wpłynęła do Sądu Okręgowego w dniu 23 kwietnia 2020 r. Decyzją z dnia [...] maja 2020 r. nr [...], na podstawie art. 105 § 1 kpa w zw. z art. 16 ust. 1 u.d.i.p. Prezes Sądu Okręgowego odmówił udzielenia informacji publicznej z wniosku R.S. z dnia [...] stycznia 2020 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że żądana informacja ma charakter informacji publicznej przetworzonej, bowiem Sąd Okręgowy nie gromadzi tego typu informacji w żadnym odrębnym zbiorze danych, które byłyby oznaczone symbolem [...]. Stąd też, aby uzyskać powyższe informacje konieczne jest ich wyodrębnienie z poszczególnych zbiorów elektronicznych lub akt sprawy. W związku z powyższym udzielenie takich informacji jest uzależnione od wykazania przez wnioskodawcę, że jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego. Na wezwanie organu wnioskodawca nie wykazał, aby udzielenie informacji przetworzonej było szczególnie istotne dla interesu publicznego. Decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...], na podstawie art. 16 ust. 2 u.d.i.p. oraz art. 138 § 2 kpa oraz 104 kpa, Prezes Sądu Apelacyjnego uchylił w.w. decyzję Prezesa Sądu Okręgowego z dnia [...] maja 2020 r. i sprawę przekazał organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że pomimo wskazań wynikających z decyzji kasacyjnej z dnia [...] kwietnia 2020 r. organ I instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego, nie udokumentował go i nie zawarł w decyzji wszystkich istotnych elementów, organ nie uprawdopodobnił dużego nakładu pracy (nie wskazał ilości wyroków podlegających udostępnieniu). Ponadto organ odwoławczy wskazał, że ze względu na swoją lakoniczność, zaskarżona decyzja nie odpowiada przepisom kpa. Dalej organ podniósł, że niezasadnie Prezes Sądu Okręgowego wskazał, iż Sąd Okręgowy nie gromadzi żądanych informacji w żadnym odrębnym zbiorze danych, które byłyby oznaczone symbolem [...]. Zgodnie z 96 ust. 1 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 czerwca 2019 r. w sprawie organizacji i zakresu działania sekretariatów sądowych oraz innych działów administracji sądowej (DZ.Urz. MS z 2019 r. poz. 138 ze zm.) sprawy cywilne wpisywane do repertoriów oznacza się symbolami przewidzianymi w wykazie, który stanowi załącznik nr 2 do zarządzenia. We wskazanym załączniku symbolem [...] oznacza się sprawy o odszkodowania z tytułu odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszy zakładów karnych podległych Ministrowi Sprawiedliwości. W 2017 r. Sąd Okręgowy korzystał z systemu komputerowego SA WA firmy C. System ten umożliwia wyszukiwanie spraw według określonych symboli spraw. Oznacza to, że istnieje możliwość zidentyfikowania zbioru danych. Reasumując organ II instancji stwierdził, że Prezes Sądu Okręgowego nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego, czym uniemożliwił merytoryczną ocenę trafności rozstrzygnięcia. Powyższa decyzja Prezesa Sądu Apelacyjnego wpłynęła do Sądu Okręgowego w dniu 17 lipca 2020 r. Pismem z dnia [...] lipca 2020 r. Prezes Sądu Okręgowego zwrócił się do Przewodniczącego Wydziału Cywilnego Sądu Okręgowego o udzielenie informacji na temat ilości spraw, o których mowa o wniosku R.S. z dnia [...] stycznia 2020 r., czasu potrzebnego na ustalenie i wykonanie przedmiotowych orzeczeń oraz ich anonimizacji, nadto o wskazanie ilu pracowników należy w tę pracę zaangażować. W odpowiedzi na powyższe zapytanie pismem z dnia [...] lica 2020 r. Przewodniczący Wydziału Cywilnego Sądu Okręgowego poinformował Prezesa Sądu Okręgowego, że w 2017 r. nie wydano orzeczeń o symbolu [...]. Pismem z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...], w odpowiedzi na wniosek R.S. z dnia [...] stycznia 2020 r. o udostępnienie informacji publicznej, Prezes Sądu Okręgowego poinformował wnioskodawcę, że w 2017 r. nie wydano orzeczeń o symbolu [...]. W dniu 10 sierpnia 2020 r. (data wpływu do Sądu Okręgowego) R.S. wniósł skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Sądu Okręgowego w sprawie o udzielenie informacji publicznej na jego wniosek z dnia [...] stycznia 2020 r. Skarżący wniósł o stwierdzenie przewlekłości postępowania, nakazanie organowi niezwłoczne rozpoznanie wniosku, zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kwoty 2000 zł oraz o przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie. W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Okręgowego wniósł o jej oddalenie. Organ wskazał, że po wniesieniu skargi podjął czynności w celu załatwieniu wniosku skarżącego. Wnioskowaną informację publiczną skarżący otrzymał w piśmie z dnia [...] sierpnia 2020 r. Po otrzymaniu decyzji Prezesa Sądu Apelacyjnego z dnia [...] lipca 2020 r. organ podjął czynności w celu wyjaśnienia sprawy, a następnie przesłał odpowiedż na wniosek skarżącego. Z uwagi na fakt, że w 2017 r. Sąd Okręgowy korzystał z systemu komputerowego SA WA firmy C. oraz aktualnie z systemu tego nie korzysta, ustalenie tej okoliczności wymagało więcej czasu. W ocenie organu żądanie zapłaty na rzecz skarżącego kwoty 2000 zł nie znajduje uzasadnienia w okolicznościach sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ.U. z 2019 r. poz. 2325, zwana dalej w skrócie – p.p.s.a.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany wskazanymi przez stronę skarżącą zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Pojęcie przewlekłości postępowania zostało zdefiniowane w art. 37 § 1 k.p.a., który określa je jako stan, w którym postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. Sięgnąć zatem należy do ogólnych zasad postępowania administracyjnego i regulacji dotyczących terminów zakreślanych organom do załatwienia sprawy. Ocenie podlega zachowanie terminów określonych w art. 35 k.p.a. i wymóg prowadzenia sprawy z poszanowaniem zasad postępowania administracyjnego. Należy więc mieć na uwadze, że w myśl art. 12 k.p.a. organy administracji mają działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami do jej załatwienia. W orzecznictwie przyjmuje się, że przewlekłość postępowania należy traktować jako stan sprawy, którego zaistnienie sąd ocenia bez względu na to, czy organ wydał finalną decyzję, gdyż jest ona zjawiskiem (sytuacją) niezmiennym, co najwyżej stopniowalnym. Stąd z przewlekłością postępowania mamy do czynienia, gdy organ nie załatwia sprawy w terminie a podejmowane przez niego działania nie charakteryzują się koncentracją, względnie mają charakter czynności pozornych, nieistotnych dla merytorycznego załatwienia sprawy. O przewlekłym prowadzeniu postępowania można mówić wówczas, gdy organowi będzie można skutecznie przedstawić zarzut niedochowania należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego, aby zakończyło się ono w rozsądnym terminie, względnie zarzut przeprowadzania czynności (w tym dowodowych) pozbawionych dla sprawy jakiegokolwiek znaczenia. Przewlekłość postępowania zachodzi zatem, gdy jest ono długotrwałe, prowadzone rozwlekle i trwa ponad konieczność wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych niezbędnych do finalnego rozstrzygnięcia. Ocena, czy postępowanie trwa dłużej niż to konieczne, dokonywana musi być przy tym jednak na podstawie zarówno analizy charakteru podejmowanych czynności, jak i stanu faktycznego sprawy. Pojęcie przewlekłości postępowania obejmować będzie więc opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu, w sytuacji, gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy. W judykaturze wskazuje się, że oceniając zwłokę organu w załatwieniu konkretnej sprawy administracyjnej nie można abstrahować od jej indywidualnego charakteru. Zatem, rozsądny termin postępowania musi zostać określony w świetle wszystkich okoliczności danej sprawy oraz w oparciu o takie kryteria jak: złożoność sprawy, postawę samego skarżącego i właściwych organów, znaczenie przedmiotu postępowania dla skarżącego. W efekcie, w sprawach o skomplikowanym stanie faktycznym, w których zachodzi konieczność przeprowadzenia wielu dowodów, obowiązkiem organu jest sprawne, co nie oznacza, że zawsze szybkie, prowadzenie postępowania dowodowego, zmierzające do ustalenia stanu faktycznego pozwalającego na prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 marca 2013 r. (II OSK 34/13), stwierdził, że pojęcie "przewlekłość postępowania" obejmuje opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu, w sytuacji, gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy. Można zatem stwierdzić, że z przewlekłym prowadzeniem postępowania mamy do czynienia nie tylko wtedy, gdy organ nie podejmuje żadnych czynności, ale również wówczas, gdy podejmuje nieefektywne działania, które nie zmierzają do zebrania niezbędnego materiału dowodowego, nie wyjaśniają istotnych okoliczności i nie prowadzą do zakończenia postępowania. Ponadto wtedy, gdy między poszczególnymi czynnościami organu występują nieusprawiedliwione okresy przerw, które w sumie prowadzą do znaczącego i nieakceptowalnego z punktu widzenia zasad ekonomiki procesowej wydłużenia czasu trwania postępowania. O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie, określonym w art. 35 k.p.a. lub w przepisach szczególnych, organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia (art. 36 § 1 kpa k.p.a.). Ten sam obowiązek ciąży na organie również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 k.p.a.). W ocenie Sądu, w realiach rozpoznawanej sprawy, mamy do czynienia z tak rozumianą przewlekłością. Analizowana sprawa dotyczy wniosku skarżącego z dnia [...] stycznia 2020 r. (data wpływu do organu – 21 stycznia 2020 r.) skierowanego do Prezesa Sądu Okręgowego o udzielenie informacji publicznej w postaci kopii wyroków Sądu Okręgowego wraz z uzasadnieniami wydanych w 2017 r. – repertorium C i Co, podsymbol [...]. W sprawie nie budzi wątpliwości, że wnioskowana informacja ma charakter informacji publicznej oraz, że organ do którego wniosek został skierowany jest zobowiązany do udzielenia informacji publicznej - stosownie do przepisów u.d.i.p. Z analizy akt administracyjnych sprawy wynika, że wniosek skarżącego był załatwiany zbyt długo. Analiza akt potwierdza, że już w decyzji kasacyjnej Prezesa Sądu Apelacyjnego z dnia [...] kwietnia 2020 r. wskazano na potrzebę przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, które powinno być odpowiednio udokumentowane. Podnieść należy, że ocena czy dana informacja ma charakter informacji publicznej przetworzonej winna być poparta ustaleniami dotyczącymi zakresu żądanej informacji oraz zakresu koniecznych czynności bez których przeprowadzenia jej udostępnienie nie jest możliwe. Ustalenia w powyższym zakresie winny być udokumentowane, a ich wyniki zawarte w uzasadnieniu decyzji odmawiającej udostępnienia informacji publicznej ze względu na jej przetworzony charakter. Braki we wskazanym zakresie powodują, że merytoryczna kontrola legalności decyzji nie jest możliwa. W analizowanej sprawie decyzja organu I instancji z dnia [...] maja 2020 r. o odmowie udostępnienia żądanej informacji publicznej wydana została bez przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, skutkiem czego na mocy decyzji organu II instancji z dnia [...] lipca 2020 r. została ona uchylona. Wskazać należy, że przyjęty w sprawie sposób procedowania przez skarżony organ wpłynął na tok postępowania, a w efekcie na termin załatwienia sprawy. Zauważyć również należy, że dopiero pismem z dnia [...] sierpnia 2020 r., a zatem już po wniesieniu skargi na przewlekłość postępowania, organ załatwił wniosek skarżącego o udostepnienie informacji publicznej. Okoliczność, że w dacie orzekania przez Sąd wniosek skarżącego o udostępnienie informacji publicznej został przez organ rozpoznany i załatwiony poprzez skierowanie w.w. pisma z dnia [...] sierpnia 2020 r. powodowała, że postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania organu do załatwienia wniosku o udostępnienie informacji publicznej (art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) stało się bezprzedmiotowe. Wobec powyższego postępowanie w tym zakresie należało umorzyć. W ocenie Sądu przewlekłość w załatwieniu wniosku miała charakter rażący. Na dokonaną ocenę miała wpływ okoliczność stosunkowo znacznego okresu załatwienia wniosku, przy jednocześnie nieznacznie skomplikowanym charakterze sprawy. Wniosek złożony został bowiem w dniu 21 stycznia 2020 r., natomiast jego załatwienie nastąpiło w dniu [...] sierpnia 2020 r., co oznacza, że postępowanie w danej sprawie trwało niespełna 7 miesięcy. Przypomnieć należy, że zasadą jest iż załatwienie sprawy wymagającej przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego winno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu 2 miesięcy (art. 35 § 3 kpa). Oceniając stopień skomplikowania sprawy należało uwzględnić okoliczność, że - jak ustalono w postępowaniu wyjaśniającym - w 2017 r. nie zapadły orzeczenia we wskazanym we wniosku przedmiocie. Ponadto zwrócić trzeba uwagę, że załatwienie wniosku o udostępnienie informacji publicznej nastąpiło dopiero po wniesieniu skargi na przewlekłość postępowania w tej sprawie, co również rzutuje na ocenę charakteru stwierdzonej przewlekłości. Sąd oddalił skargę w zakresie przyznania skarżącemu sumy pieniężnej. Wskazać należy, że w skardze skarżący nie uzasadnił w żaden sposób żądania przyznania mu sumy pieniężnej w wysokości 2000 zł., tym samym skarżący nie twierdził, że z uwagi na postępowanie organu poniósł jakąkolwiek stratę w tym majątkową czy też doznał szkody z uwagi na opóźnienie w uzyskaniu informacji. "Wniosek o przyznanie sumy pieniężnej winien zawierać uzasadnienie, w którym skarżący powinien nawiązać do uszczerbku wywołanego bezczynnością lub przewlekłością postępowania" (wyrok NSA z dnia 14 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 3271/19). Należy przy tym zauważyć, że "Środki wskazane w art. 149 § 2 p.p.s.a. są środkami dyscyplinująco-represyjnymi o charakterze dodatkowym, które powinny być stosowane z rozwagą, a więc w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy. Odnosić je należy do sytuacji, gdy oceniając całokształt działań organu, można dojść do przekonania, że działania te noszą znamiona celowego unikania podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tej dodatkowej sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa" (wyrok NSA z dnia 28 lipca 2020 r. sygn. akt II GSK 127/20). W niniejszej sprawie okoliczności te nie miały miejsca, zaś organ pismem z dnia [...] sierpnia 2020 r. załatwił wniosek skarżącego o udostępnienie informacji publicznej. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 149 § 1 i §1a i, art. 161 § 1 pkt 3 oraz art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w punktach I, II i III wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. w punkcie IV wyroku. [pic]