II SAB/Go 32/17

Dnia 14 czerwca 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2017 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E.U. na bezczynność Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w przedmiocie choroby zawodowej na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata p o s t a n a w i a : 1. ustanowić adwokata, 2. umorzyć postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. E.U. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na bezczynność Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w przedmiocie choroby zawodowej. Pismem z dnia [...] maja 2017 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy, który został uzupełniony poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF w dniu 1 czerwca 2017 r. (data stempla pocztowego na kopercie). W treści formularza oraz w odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia wyciągów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy, rachunków potwierdzających ponoszone przez skarżącego koszty utrzymania mieszkania (domu), dotyczących ewentualnych kosztów zakupu leków (leczenia), ewentualnych decyzji o przyznaniu płatności do gruntów rolnych za ostatni rok kalendarzowy, skarżący podał, iż prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, otrzymuje rentę rolniczą w wysokości 528,27 zł miesięcznie, jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 1,43 ha, koszt energii elektrycznej wynosi 62 zł miesięcznie, zakupu leków kilkadziesiąt złotych miesięcznie, prócz tego skarżący ponosi inne wydatki, takie jak zakup opału, ubezpieczenie nieruchomości itp., nadto korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej w postaci zasiłków celowych na zakup żywności. Skarżący jest osobą niepełnosprawną, cierpi na liczne schorzenia, ponadto jest osobą nieporadną, co w połączeniu z jego stanem psychicznym powoduje, że skarżący nie ma rozeznania w sprawie i nie rozumie pism i druków urzędowych. Do wniosku załączył m.in. kopię decyzji o ustaleniu wysokości renty rolniczej, orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o całkowitej niezdolności do pracy oraz opinię psychologiczną wskazująca na jego zły stan psychiczny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata należało uznać za uzasadniony. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu. Chodzi tu przede wszystkim o osoby bezrobotne, samotne, korzystające z pomocy społecznej, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, pozbawione (obiektywnie) możliwości uzyskania środków finansowych z jakichkolwiek źródeł czy otrzymujące bardzo niskie świadczenia emerytalno-rentowe (H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007 nr 4, s. 36-39; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). Wprawdzie skarżący pomimo wezwania nie przedstawił wszystkich dokumentów dotyczących swojej sytuacji majątkowej i ponoszonych wydatków, jednakże w świetle zasad doświadczenia życiowego oczywistym jest, iż osoba samotnie gospodarująca, osiągająca miesięczny dochód w wysokości 528 zł (co zostało udokumentowane), nawet jeśli jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni nieco ponad 1 ha, ma trudności z pokryciem wszystkich wydatków koniecznych dla swojego utrzymania. Stanowi to okoliczność niewątpliwie przemawiającą za uwzględnieniem wniosku o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu w postępowaniu sądowym, bowiem z dochodu w takiej kwocie bardzo trudno jest poczynić oszczędności pozwalające na pokrycie kosztu fachowej pomocy prawnej. Dodatkowym argumentem przemawiającym za uwzględnieniem wniosku w tym zakresie jest wynik badania psychologicznego skarżącego, którego kopia została załączona do akt sprawy. W świetle powyższych okoliczności, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 1 postanowienia. Z kolei postępowanie w przedmiocie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należało umorzyć. Stosownie do treści art. 239 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania m.in. w sprawach dotyczących chorób zawodowych, świadczeń leczniczych oraz świadczeń rehabilitacyjnych, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Merytoryczne rozpoznawanie wniosku skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należy zatem uznać za bezprzedmiotowe w sytuacji, gdy na skarżącym z mocy ustawy nie spoczywa obowiązek ponoszenia tych kosztów. Wobec powyższego, na podstawie art. 249a p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 2 postanowienia.