II SAB/Go 49/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędziowie Sędzia WSA Marek Szumilas Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic (spr.) Protokolant sekr. sąd. Stanisława Maciejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2015 r. sprawy ze skargi E.Ł. na bezczynność Wójta Gminy w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej I. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania organu do dokonania czynności – udostępnienia informacji publicznej, II. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności z rażącym naruszeniem prawa, III. wymierza Wójtowi Gminy grzywnę w wysokości 100 (sto) złotych, IV. zasądza od Wójta Gminy na rzecz skarżącej kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. E.Ł. drogą poczty elektronicznej zwróciła się w dniu 22 maja 2013 r. do Wójta Gminy o pisemne udostępnienie informacji publicznej dotyczącej tego jakie konkretnie Wójt i Rada Gminy prowadzą (należące do zadań własnych gminy) polityki: związane z profilaktyką rozwiązywaniem problemów alkoholowych, wzmocnienia bezpieczeństwa obywateli i porządku publicznego w zakresie zabezpieczenia mieszkańców Gminy przed ułatwionym dostępem do nielegalnych wyrobów alkoholowych, przeciwdziałania narkomanii, przeciwdziałania nikotynizmowi. Skarżąca wniosła o pisemne udzielenie informacji na wskazany przez nią adres. W dniu 28 sierpnia 2015r. do Wójta Gminy wpłynęła skarga E.Ł. na bezczynność tego organu wraz z wnioskiem o wymierzenie grzywny. W uzasadnieniu strona podała, że złożyła w dniu 22 maja 2013r. wniosek o udostępnienie przez Wójta informacji publicznej i do chwili wniesienia przedmiotowej skargi nie otrzymała na niego odpowiedzi. Skarżąca wniosła o: - zobowiązanie organu do rozpoznania wniosku skarżącej z dnia [...] maja 2013 r. o udostępnienie informacji publicznej w terminie 14 dni od dnia doręczenia prawomocnego wyroku; - uznanie na podstawie art 149 § 1 zd. 2 p.p.s.a., że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa i wymierzenie organowi grzywny na postawie art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a.; - wymierzenie na podstawie art. 55 § 1 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a. organowi grzywny, jeśli organ nie przekaże Sądowi niniejszej skargi, odpowiedzi na tę skargę oraz akt sprawy w terminie 15 dni od otrzymania niniejszej skargi; - zasądzenie skarżącej od organu zwrotu kosztów' postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcowskiego wg norm przepisanych, wpisu od skargi, opłaty skarbowej, kosztów korespondencji pocztowej i stawiennictwa w sądzie. Pismem z dnia [...] września 2015r. ([...]) Wójt Gminy udostępnił stronie wnioskowaną informację. W odpowiedzi na skargę organ stwierdził, iż nie jest ona zasadna. Zdaniem organu strona nie dołączyła do skargi dowodu potwierdzającego doręczenie organowi spornego wniosku. Organ stwierdził, iż wniosek został wysłany na serwer zbiorowy i co najmniej kilkadziesiąt komputerów współpracujących z tym serwerem. Ponadto organ wskazał, iż wiadomość po drodze mogła napotkać wiele czynników, które mogły ją zatrzymać, uniemożliwić jej doręczenie lub odczytanie przez adresata, takie jak programy antywirusowe czy zapory sieciowe. Wójt podniósł też, iż odpowiedzi na wniosek o udostępnienie informacji publicznej udzielił po upływie zaledwie 5 dni, uznając tym samym, iż wniosek stanowiła skarga złożona do Sądu na bezczynność organu. Pismem z dnia [...] października 2015r., skarżąca na wezwanie Sądu o podanie swojego aktualnego stanowiska podała, iż podtrzymuje skargę oraz wniosek o wymierzenie organowi grzywny i wnosi o uznanie na podstawie art. 149 § 1 zd. 2 p.p.s.a, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 i 9 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r.), dalej p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej sprawowana przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W przypadku skarg na bezczynność kontroli sądu poddawany jest brak aktu lub czynności w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie. Dla dopuszczalności skargi na bezczynność nie mają znaczenia powody, dla jakich akt nie został podjęty lub czynność nie została dokonana, jak również to, czy bezczynność organu była zawiniona czy też niezawiniona. W rozpoznawanej sprawie skarga E.Ł. dotyczyła bezczynności Wójta Gminy w zakresie rozpoznania wniosku skarżącej z dnia [...] maja 2013 r. o udostępnienie informacji publicznej złożonego na podstawie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz.U. z 2014r., poz. 782 ze zm. ), dalej u.d.ip. Wójt gminy – jako organ władzy publicznej – jest zgodnie art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.ip. podmiotem obowiązanym do udostępniania informacji publicznej. Nie budzi też wątpliwości, że informacje objęte wnioskiem skarżącej z dnia [...] maja 2013r. mają charakter informacji publicznej w rozumieniu art. 1 ust. 1 u.d.ip., jako informacje o wykonywanych przez gminę zadaniach publicznych z zakresu przeciwdziałania alkoholizmowi i narkomanii. W sprawie sporna była jedynie kwestia skuteczności złożenia przez E.Ł. wniosku z dnia [...] maja 2013 r. Jak wynika z wydruków złożonych przez skarżącą wysłała ona przedmiotowy wniosek w dniu 22 maja 2013r. o godz. 22:23 za pośrednictwem poczty elektronicznej na podany na o stronie internetowej BIP adres poczty elektronicznej Wójta Gminy. Wniosek ten został wyświetlony na komputerze odbiorcy w dniu 23 maja 2013r. o godz. 7:53. Co istotne w odpowiedzi na skargę organ nie zaprzeczył, że wniosek został wyświetlony na komputerze organu w dniu 23 maja 2013r. Organ podniósł jedynie, że nie ma żadnego potwierdzenia, iż przedmiotowy wniosek został przeczytany lub zrozumiany, albowiem wniosek został wysłany na serwer zbiorowy i co najmniej kilkadziesiąt komputerów współpracujących z tym serwerem. W związku z tym wskazać należy, posiłkując się analogią z przepisu art.61 § 2 k.c., że istotnym dla skuteczności złożenia wniosku wyrażonego w postaci elektronicznej jest jego wprowadzenie do środka komunikacji elektronicznej w taki sposób, żeby adresat mógł on zapoznać się z jego treścią. Nie jest natomiast istotne to, czy i kiedy adresat zapoznał się z jego treścią. Wystarczające jest, że wniosek doszedł do niego w sposób stwarzający mu realną możliwość zapoznania się z jego treścią. Wbrew zatem stanowisku organu, nie jest konieczne ustalenie, czy organ rzeczywiście zapoznał się z wnioskiem, a jedynie czy istniała taka możliwość. Podkreślić należy, że to adresata wiadomości obciążają negatywne konsekwencje niezapoznania się z otrzymaną drogą elektroniczną informacją. Co do zasady dowód wprowadzenia wniosku do środka komunikacji elektronicznej pociąga za sobą domniemanie faktyczne, że adresat mógł zapoznać się z jego treścią, zaś ciężar dowodu, że adresat z uzasadnionych względów nie mógł zapoznać się z oświadczeniem spoczywa na odbiorcy wiadomości. Przy tym obowiązek zapewnienia drożności samego urządzenia, które służy do obsługi elektronicznego kanału komunikacji, właściwej konfiguracji skrzynki pocztowej, jej regularnego opróżniania obciąża odbiorcę, a nie nadawcę wiadomości (por. Kodeks Cywilny. Komentarz, red. E. Gniewek, Wydawnictwo C. H. Beck wyd. 4, Warszawa 2011, s. 154). Organ, który wskazał możliwy do wykorzystania środek komunikacji elektronicznej podając na stronie BIP adres poczty elektronicznej, był zobowiązany zapewnić prawidłowe funkcjonowanie urządzenia umożliwiającego odbiór wiadomości. W ocenie Sądu takie okoliczności jak przepełnienie konta poczty elektronicznej, czy przypadkowe usunięcie z serwera pocztowego wiadomości, obciążają organ, a nie nadawcę wiadomości. To samo dotyczy automatycznego umieszczenia wiadomości elektronicznej w folderze spam, a następnie jej usunięcia. Nawet gdyby przyjąć, że przedmiotowa wiadomość została automatycznie zakwalifikowana, jako spam, to nie zasługuje na aprobatę stanowisko organu, że nie miał rzeczywistej możliwości zapoznania się z jej treścią. Zawsze bowiem, istnieje realna możliwość zapoznania się z treścią wiadomości umieszczonej w folderze spam i nie wymaga to podjęcia jakiś nadzwyczajnych, niestandardowych czynności. Skoro zatem skarżąca przedstawiła dowód, z którego wynika, że wprowadziła do środka komunikacji elektronicznej i przekazała skutecznie na adres e-mail organu wniosek, a organ nie zaprzeczył, że wniosek dotarł na jego serwer, to należało przyjąć, że wniosek skarżącej z [...] maja 2013 r. został złożony skutecznie. Jako chwilę złożenia oświadczenia w postaci elektronicznej przyjmuje się moment przejścia komunikatu do systemu informatycznego prowadzonego i kontrolowanego przez odbiorcę, a konkretnie chwilę przyjęcia oświadczenia przez serwer odbiorcy i zarejestrowania na nim odpowiednich danych (por.: postanowienie SN z dnia 10 grudnia 2003 r., V CZ 127/03, OSNC 2005, Nr 1, poz. 12, z aprobującą glosą A. Koniewicza, OSP 2005, z.6, poz. 76). W związku z tym jako datę złożenia wniosku należało przyjąć 23 maja 2013r. Zgodnie z art. 13 ust. 1 u.d.ip., udostępnianie informacji publicznej na wniosek winno nastąpić bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z wyjątkiem sytuacji przewidzianej w art. 13 ust. 2 i art. 15 ust. 2. Ustawa nie przewiduje żadnej szczególnej formy udzielenia informacji publicznej i dlatego jej udostępnienie następuje w drodze czynności materialno-technicznej. Forma decyzji zastrzeżona została przez ustawodawcę w art. 16 ust. 1 u.d.i.p. i dotyczy odmowy udostępnienia informacji publicznej oraz umorzenia postępowania o udostępnienie informacji w przypadku określonym w art. 14 ust. 2 u.d.i.p. W związku z powyższym przyjąć należy, że bezczynność organu w udostępnieniu informacji publicznej występuje wtedy, gdy zobowiązany do udzielenia tej informacji organ nie podejmuje w terminie - wskazanym w art. 13 ustawy - odpowiednich czynności, tj. nie udostępnia informacji w formie czynności materialno- technicznej lub nie wydaje decyzji o odmowie jej udzielenia. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy organ wystosował do skarżącej odpowiedź na wniosek złożony 23 maja 2013r. dopiero w dniu 2 września 2015 r. , a więc po ponad 2 latach od upływu czternastodniowego terminu do udzielenia żądanej informacji (art. 13 ust. 1 u.d.i.p.). Oznacza to, że w dniu wniesienia skargi na bezczynność, tj. 27 sierpnia 2015r. (data nadania przesyłki ze skargą, k. 6 akt sądowych), organ pozostawał w zarzucanej bezczynności – rozumianej ogólnie jako niezałatwienie sprawy w przepisanym terminie – w załatwieniu wniosku skarżącej o udostępnienie informacji publicznej, Ponieważ postępowanie sądowoadministracyjne zostało wszczęte po 15 sierpnia 2015r., gdyż nastąpiło to wraz z wniesieniem skargi, czyli 27 sierpnia 2015r., to podstawę orzeczenia stanowią przepisy p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym po dokonanej nowelizacji ustawą z dnia z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658). Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r.) sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1 art.149, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 p.p.s.a.). W sytuacji, gdy – tak jak w niniejszej sprawie – zarzucany stan bezczynności ustał po dniu wniesienia skargi, ale przed jej rozpoznaniem i rozstrzygnięciem przez Sąd, to postępowanie sądowoadministracyjne, w części obejmującej zobowiązanie organu do dokonania czynności (udzielenia informacji publicznej), o jakim mowa w art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., podlegało umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (por. uchwała NSA z 26.11.2008 r., I OPS 6/08, ONSAiWSA 2009, nr 4, poz. 63). Na podstawie natomiast art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. należało stwierdzić, że organ dopuścił się bezczynności. Jednocześnie na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. Sąd stwierdził, że nastąpiło to z rażącym naruszeniem prawa. Rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niepozwalające na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne (por. B. Adamiak i J. Borkowski, Komentarz do kodeksu postępowania administracyjnego, Warszawa 1998 r., s. 808-812). W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie taka sytuacja rażącej bezczynności zaistniała, albowiem ponad dwuletnie opóźnienie w udostępnieniu informacji publicznej stanowiło oczywiste i niedające się zaakceptować naruszenie prawa, przewidującego 14-dniowy termin wynikający z przepisu art. 13 ust. 1 u.d.i.p. W związku z powyższym uzasadniony był również wniosek skarżącej o wymierzenie grzywny organowi - art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a. Określając wysokość tej grzywny Sąd miał na uwadze , iż rażąca bezczynność organu nie wynikała ze złej woli, lecz była wynikiem zaniedbań organizacyjnych na skutek których prawidłowo wniesionemu wnioskowi o udostępnienie informacji publicznej nie został nadany stosowny bieg. O braku złej woli organu świadczy fakt, iż niezwłocznie po wpłynięciu skargi informacja została udzielana. Te okoliczności przemawiały za wymierzeniem na podstawie art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a. stosunkowo niewysokiej grzywny w kwocie 100 zł. Wobec uwzględnienia skargi na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Sąd zasądził od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania, na które złożyły się: 1) opłata w wysokości 100, zł ustalona zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 221, poz. 2193 ze zm.); 2) wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego, ustalone zgodnie § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490). 3) opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.