II SAB/Go 5/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Piątek Asesor WSA Kamila Karwatowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 marca 2022 r. sprawy ze skargi F. na bezczynność Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej I. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy do załatwienia wniosku skarżącej F. z dnia [...] r. o udostępnienie informacji publicznej, II. stwierdza, że Dyrektor Powiatowego Urzędu Pracy dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, III. zasądza od Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy na rzecz skarżącej F. kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. 1. Pismem z dnia [...] stycznia 2021 r. F., reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na bezczynność Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy, domagając się zobowiązania organu do rozpoznania jej wniosku z dnia [...] maja 2021 r. o udostępnienie informacji publicznej oraz zwrotu kosztów postępowania. W skardze wskazała, że jest fundacją, której jednym z głównych celów statutowych jest pomoc przedsiębiorcom oraz osobom ubiegającym się o taki status. Z tych względów buduje bazę danych mającą służyć analizie dotychczasowych rozwiązań związanych z pomocą tymże podmiotom. Wnioskiem z dnia [...] maja 2021 r., przesłanym do organu drogą elektroniczną (e-mailem), Fundacja zwróciła się do Dyrektora PUP o udzielenie następujących informacji: 1) ile było prowadzonych naborów na wnioski o udzielenie dotacji na rozpoczęcie działalności gospodarczej w latach 2019 i 2020 z podziałem na poszczególne kwartały; 2) ile w każdym z tych kwartałów (każdym kwartale 2019 r. i 2020 r.) było do wykorzystania środków finansowych dla potencjalnych składających wnioski o udzielenie dotacji na rozpoczęcie działalności gospodarczej. Wniosek został złożony drogą elektroniczną na dwa adresy mailowe organu: [...]". W przewidzianym ustawą terminie, mimo że wniosek dotyczył bez wątpienia informacji publicznej, którą dysponuje organ, Fundacja nie otrzymała informacji ani żadnej odpowiedzi w sprawie, co uzasadniało wniesienie skargi. 2. W odpowiedzi na skargę Dyrektor PUP wniósł o umorzenie postępowania podając, że informacja została już skarżącej Fundacji udzielona w dniu 12 stycznia 2022 r. Wskazał, że nie otrzymał maila z dnia [...] maja 2021 r., a o wniosku dowiedział się dopiero ze skargi i niezwłocznie po jej otrzymaniu udzielił informacji objętej wnioskiem. Organ podał, że zwrócił się do Fundacji o podanie logów serwera nadawczego, ale ich nie uzyskał. Z kolei operator poczty elektronicznej organu w odpowiedzi na zapytanie podał, że ze względu na upływ jednomiesięcznego terminu do przechowywania danych ich podanie nie jest już możliwe. 3. Pismem procesowym z dnia [...] marca 2022 r. pełnomocnik skarżącej Fundacji wniósł o umorzenie postępowania w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania jej wniosku z dnia [...] maja 2021 r., z uwagi na udostępnienie objętej wnioskiem informacji publicznej po wniesieniu skargi, stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności, a także zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Odnosząc się do wyjaśnień organu wskazał, że strona skarżąca wykazała, że wniosek został wysłany na prawidłowy, dostępny i oficjalny adres mailowy urzędu organu (mail nie został odrzucony). Konfiguracja poczty, w tym filtru antyspamowego należy do organu i on odpowiada za jej prawidłowe funkcjonowanie. 4. W piśmie procesowym z dnia [...] marca 2022 r. (które wpłynęło do Sądu po wydaniu orzeczenia w sprawie) Dyrektor PUP wniósł o oddalenie skargi podnosząc, że organ nie dopuścił się w sprawie bezczynności, gdyż nie otrzymał maila z [...] maja 2021 r., mimo prośby nie otrzymał logów z serwera nadawczego Fundacji dotyczących nadanej wiadomości, a ustawienia serwera pocztowego organu odpowiadają "dobrym praktykom" i są zgodne z wytycznymi dotyczącymi tzw. spamu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. 5. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki przewidziane w ustawie, przy czym kontrola ta, zgodnie z § 2 pkt 8 tego artykułu, obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia w sytuacji, gdy w prawnie określonym terminie organ nie podejmuje żadnych czynności w sprawie i mimo istnienia ustawowego obowiązku nie zakończył postępowania wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności. Przy badaniu zasadności skargi na bezczynność organu administracji publicznej sąd bierze pod uwagę stan sprawy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy. Skarga ta ma bowiem na celu przede wszystkim wymuszenie na organie administracji załatwienie sprawy. W niniejszej sprawie Sąd orzekał w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a. 6. Przedmiotem sprawy jest zarzut bezczynności dotyczący załatwienia wniosku strony z dnia [...] maja 2021 r. o udostępnienie informacji w trybie ustawy z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 2176, ze zm.; dalej u.d.i.p.). Ustawa ta reguluje zakres podmiotowy, przedmiotowy oraz procedurę i tryb udostępniania informacji publicznej. Jednym z nich jest udostępnianie informacji publicznej na wniosek (art. 10 u.d.i.p.). W sprawie nie budzi wątpliwości, że organ - Dyrektor PUP jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej, zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 4 u.d.i.p. Nie budzi również wątpliwości i nie jest też kwestionowane, że informacje, o udostępnienie których wnioskowała strona skarżąca, stanowią informację publiczną w rozumieniu przepisów u.d.i.p., zgodnie z 1 ust. 1 oraz 6 u.d.i.p. 7. Udostępnienie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie 14 dni (art. 13 ust. 1 u.d.i.p.), za wyjątkiem sytuacji przewidzianych w art. 31 ust. 2 i art. 15 ust. 2 u.d.i.p., w sposób i w formie zgodnych z wnioskiem, chyba że środki techniczne, którymi dysponuje podmiot obowiązany do udostępnienia, nie umożliwiają udostępnienia informacji w sposób w formie określonych we wniosku. Jeżeli zaś informacja publiczna nie może być udostępniona w sposób lub w formie określonych we wniosku, podmiot obowiązany do udostępnienia powiadamia pisemnie wnioskodawcę o przyczynach braku możliwości udostępnienia informacji zgodnie z wnioskiem i wskazuje w jaki sposób lub w jakiej formie informacja może być udostępniona niezwłocznie. Zgodnie natomiast z art. 16 ust. 1 i art. 17 ust. 1 u.d.i.p. odmowa udostępnienia informacji publicznej oraz umorzenie postępowania o udostępnienie informacji w przypadku określonym w art. 14 ust. 2 następuje w drodze decyzji administracyjnej. Organ może też poprzestać na pisemnym zawiadomieniu wnioskodawcy, gdy nie jest podmiotem zobowiązanym w świetle art. 4 u.d.i.p., gdy żądana informacja nie stanowi informacji publicznej, gdy nie dysponuje on przedmiotową informacją albo wnioskowane dane są dostępne w publikatorze oraz gdy w zakresie żądanej informacji publicznej przepisy prawa wprowadzają odrębny tryb dostępu. 8. W sprawie ocena prawidłowości zrealizowania trybu i zarazem zachowania ustawowego terminu do załatwienia wniosku (udostępnienia informacji) zależy od stanu faktycznego, co do którego strony wiodą spór, bowiem organ twierdzi, że nie otrzymał od skarżącej Fundacji wniosku z dnia [...] maja 2021 r. i że dowiedział się o sprawie dopiero ze skargi – terminowo udzielając żądanej informacji. Mając na uwadze te twierdzenia i podawane przez strony okoliczności sprawy należy wskazać, że w orzecznictwie ugruntowane jest, że za wniosek pisemny należy uznać również przesłanie zapytania pocztą elektroniczną (e-mail) – i to nawet, gdy do jego autoryzacji nie zostanie użyty podpis elektroniczny (por. wyrok NSA z 16 marca 2009 r., I OSK 1277/08, CBOSA). Przyjmuje się również, że to do obowiązków organu administracji publicznej należy taka konfiguracja poczty elektronicznej, w tym filtrów antyspamowych, oraz takie zorganizowanie obsługi technicznej poczty elektronicznej organu - aby zapewnić bezproblemowy i niezwłoczny odbiór przesyłanych na ten adres podań, wobec prawnej dopuszczalności ich wnoszenia także drogą elektroniczną (zob. postanowienie NSA z dnia 10 września 2015 r., I OSK 1968/15; postanowienie NSA z dnia 3 listopada 2015 r., I OSK 1940/15, CBOSA). Skutki trudności, błędów czy nieprawidłowości w zakresie kształtowania i obsługiwania przez organy administracji publicznej oficjalnych systemów służących do komunikacji z tymi organami (w tym poczty elektronicznej,) nie mogą być przerzucane na korzystających z tych systemów (zob. postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2015 r., I OZ 1414/15; wyrok NSA z dnia 16 lutego 2016 r., I OSK 2186/14, CBOSA). Dlatego ryzyko nieodebrania czy też nieodczytania przez organ wysłanego do niego przy użyciu poczty elektronicznej wniosku, skierowanego na oficjalnie podany adres poczty elektronicznej organu, obciążało ten organ, a nie skarżącego (por. postanowienie NSA z dnia 18 listopada 2015 r., I OSK 2897/15, CBOSA). Z orzecznictwa odnoszącego się do stanów faktycznych podobnych do niniejszego wynika zatem rodzaj domniemania faktycznego, w którym przyjmuje się, że jeżeli wiadomość została prawidłowo nadana na oficjalny adres poczty elektronicznej organu, to znaczy, że ona do niego dotarła. Przyjęcie innego podejścia sprawiłoby, że prawo do wnioskowania o informację publiczną za pomocą poczty elektronicznej (e-mail) byłoby ograniczone iluzoryczne, a jego skuteczność zależna od twierdzenia organu. Godziłoby to w konsekwencji w regulacje konstytucyjne, wymagające zapewnienia sprawności działania władz publicznych (preambuła Konstytucji), jak też gwarantujące dostępność informacji publicznej - art. 61 ust. 1 Konstytucji RP. 9. Jak wynika jednak z orzecznictwa do przyjęcia domniemania kluczowe jest ustalenie, czy wniosek został w ogóle wysłany drogą elektroniczną na właściwy adres organu. Dopiero potwierdzenie tego faktu pozwala przenieść ciężar dowodu, że wniosek nie został doręczony, na organ administracji, na którego adres poczty elektronicznej skierowany został wniosek. W sprawie Fundacja wykazała, że przesłała w dniu [...] maja 2021 r. wniosek drogą elektroniczną na adresy "[...]" oraz "[...]". Oba adresy znajdują się na oficjalnej stronie Urzędu w zakładce "Dane kontaktowe" ([...]). Co do faktu niedoręczenia organ nie wykazał żadnymi dowodami, że nie doszło do doręczenia tych e-maili na oba adresy, to zaś, że operator poczty organu nie przechowuje dłużej danych, niż jeden miesiąc nie jest przesłanką, która znosi obowiązek wykazania twierdzenia, że poczta mimo jej wysłania przez nadawcę, nie została dostarczona. Nie ma również podstaw do domagania się tylko na podstawie samych twierdzeń tzw. "logów" od wnioskującego, gdyż prowadziłoby to do przerzucania ciężaru dowodzenia, a w konsekwencji prowadziło do istotnego ograniczenia dostępu do informacji publicznej, obarczając wnioskujących koniecznością "profesjonalnego" wglądu w ich serwery nadawcze w celu wykazywania nadawania maili. Jak wskazano wyżej to jednak rzeczą administracji, dysponującej środkami i możliwościami technicznymi, jest taka organizacja oficjalnych systemów służących do komunikacji z tymi organami, by organ, w razie potrzeby mógł mieć pełen wgląd w ten system i mógł sprawdzić dany przypadek. Jeśli nie może już tego zrobić, bo tak ma skonfigurowany własny system, to nie jest dopuszczalne wywodzenie z tego twierdzeń niekorzystnych dla wnioskującego, korzystającego z konstytucyjnej ochrony swego prawa. 10. Mając na uwadze powyższe należało uznać, że organ z upływem 14 dnia od dnia [...] maja 2021 r. pozostawał w bezczynności w zakresie udostępnienia objętej wnioskiem informacji publicznej, który to stan ustąpił w dniu 12 stycznia 2022 r., kiedy informacja została w całości skarżącej Fundacji udzielona. W takiej sytuacji zachodziła zatem podstawa do umorzenia postępowania w zakresie zobowiązania do wydania aktu lub dokonania czynności, gdyż brak było podstaw do formułowania rozstrzygnięcia zobowiązującego organ do jej udzielenia, o czym orzeczono w punkcie I wyroku, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Podjęcie przez organ stosownego działania w toku postępowania sądowego po wniesieniu skargi na bezczynność nie zwalniało jednak sądu z obowiązku rozpoznania skargi w zakresie stwierdzenia, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). W ocenie Sądu w niniejszej sprawie bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, o czym orzeczono w punkcie II wyroku, co nie wymaga szerszego komentarza, gdyż rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach musi być w oczywisty sposób pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi przypadek oczywistego lekceważenia wniosku strony skarżącej i braku woli załatwienia sprawy, które można byłoby rozpatrywać w kategoriach rażącego naruszenia prawa, oznaczającego wadliwość kwalifikowaną, o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym. 11. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów w kwocie 357 zł, na którą to kwotę składa się uiszczony wpis sądowy od skargi w wysokości 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 535) opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł) oraz połowa wynagrodzenia pełnomocnika strony będącego adwokatem w wysokości 240 zł, ustalona na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800). Przyznanie połowy wynagrodzenia adwokackiego, zdaniem Sądu, znajduje oparcie w okolicznościach niniejszej sprawy oraz tym, że nakład pracy pełnomocnika w niniejszej sprawie nie był jednorazowy, gdyż ten sam pełnomocnik występował w podobnych sprawach ze skargami na bezczynność organów PUP stosując ten sam "wzorzec" skargi. Z tych względów, traktując niniejszą sprawę jako "uzasadniony przypadek", na podstawie art. 206 p.p.s.a. Sąd zmiarkował wysokość przyznanego wynagrodzenia adwokackiego do połowy jego standardowej stawki.