I SA/Ke 102/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Rojek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska,, Sędzia WSA Mirosław Surma, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Adamczyk, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2009r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności na ubezpieczenie społeczne rolników. oddala skargę. I SA/Ke 102/09 U Z A S A D N I E N I E Zaskarżoną decyzją z dnia [...]. znak: [...]08 Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nie umorzył M. Z. należności za 4 kwartał 2008r. w kwocie 269 zł. i utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]. znak: [...]. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ wskazał, iż M. Z. wniosek o umorzenie należności za 4 kwartał 2008r. umotywował trudną sytuacją materialną spowodowaną dużymi kosztami ponoszonymi od 2006r. na leczenie swoje oraz żony. Wnioskodawca dołączył dowód wpłaty na kwotę 1.190,00 zł dokonanej w dniu 29 lipca 2008r. na konto E. T. w W. Jak wskazał organ, koszty te niewątpliwie wpłynęły na pogorszenie sytuacji materialnej wnioskodawcy, jednak nie na tyle, aby uniemożliwić mu opłacenie składki za 4 kwartał 2008r. Organ podniósł nadto, że przeprowadzone w sprawie umorzenia należności za 4 kwartał 2008r. postępowanie wyjaśniające nie ujawniło żadnych innych zdarzeń losowych, które miałyby wpływ na pogorszenie sytuacji materialnej M. Z., uniemożliwiając opłacenie składki za wskazany okres. Jak wyjaśnił nadto organ, wniosek z dnia 24 grudnia 2008r. o ponowne rozpatrzenie podania o umorzenie należności za 4 kwartał 2008r. zobowiązany umotywował złym stanem zdrowia oraz dużymi kosztami poniesionymi na leczenie żony w 2008r. Z uwagi na rozmiar kosztów ponoszonych przez M. Z. na leczenie swoje oraz żony decyzją z dnia [...]. umorzona została mu składka za 2 kwartał 2008r., natomiast decyzją z dnia [...]. składka za 3 kwartał 2008r. W dokumentacji zgromadzonej w sprawie oraz w ponownie przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym nie ujawniono, jak ustalił organ, żadnych innych zdarzeń losowych, które miałyby wpływ na zmianę decyzji w sprawie umorzenia należności za 4 kwartał 2008r. Ponadto poza dochodami uzyskiwanymi z prowadzonego gospodarstwa rolnego M. Z. wraz z żoną posiada dodatkowe źródło utrzymania z tytułu zatrudnienia żony. Nadto z tytułu wypadku przy pracy w gospodarstwie rolnym w 2007r. wypłacone zostało mu jednorazowe odszkodowanie. Na podstawie przedłożonych zaświadczeń lekarskich przyznany został wnioskodawcy zasiłek chorobowy za okres od dnia 1 sierpnia 2006r. do dnia 30 czerwca 2007r. oraz od dnia 25 stycznia 2008r. do dnia 31 grudnia 2008r. w łącznej kwocie 5.289,00 zł. W związku z powyższym organ zważył, iż przesłanki z art. 41 a ust. 1 pkt. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008r., nr 50, poz. 291 ze zm.) wskazują, że Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik podejmując decyzję w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego i na jego wniosek, może między innymi umorzyć należność w całości lub w części, odroczyć termin płatności należności lub rozłożyć spłatę należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na raty. Biorąc jednak pod uwagę powyższe okoliczności sprawy oraz to, że przy podejmowaniu decyzji uwzględniony musi być również stan funduszów Kasy, organ nie znalazł podstaw, by umorzyć wnioskodawcy należności za 4 kwartał 2008r. w kwocie 269 zł. i dlatego utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]. M. Z. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę na powyższą decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, nie precyzując zakresu żądania. W uzasadnieniu skargi jej autor podniósł, iż zaskarżona decyzja jest dla niego krzywdząca, gdyż ze względu na przewlekły ból kręgosłupa przebywał w szpitalu w okresie od dnia 29 maja 2008r. do dnia 9 czerwca 2008r. Natomiast od chwili wypadku w gospodarstwie rolnym w 2006r. w dalszym ciągu nie może pracować w tym gospodarstwie, a tym samym nie jest w stanie osiągać dostatecznych dochodów z gospodarstwa. Podniósł nadto, że organ wyliczył kwotę otrzymanego przez stronę zasiłku chorobowego na kwotę 5289 zł, podczas gdy kwota wydatkowana na leczenie żony w ciągu jednego roku to 19 507 zł, nadto koszty przejazdu do Warszawy. W chwili wydawania zaskarżonej decyzji organ rentowy był w posiadaniu rachunków na leczenie żony na kwotę 19 507 zł. Stąd skarżący zarzucił, iż organ nie uwzględnił wydatków z całego roku 2008, a tylko jeden rachunek na kwotę 1190 zł. W związku z powyższym, zdaniem skarżącego, biorąc pod uwagę jego trudną sytuację zdrowotną i materialną skarga jest zasadna. W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o oddalenie skargi. W uzasadnieniu swojego wniosku organ przedstawił szczegółowo sytuację majątkową skarżącego i źródła dochodów uzyskiwanych przez małżonków Z.. Podkreślił nadto, iż należności z tytułu składek mogą być umarzane przez Prezesa KRUS w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, iż w przypadku stwierdzenia przesłanek do umorzenia w przypadkach wymienionych w ustawie może, ale nie musi umorzyć należności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Sąd administracyjny został wyposażony w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji, sąd bada jej zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., określanej dalej jako p.p.s.a.). Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest więc eliminowanie z obrotu aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści. Sąd rozpoznając sprawę bada zatem, czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeśli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy, nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 §1 p.p.s.a.) W zakresie kontroli zakreślonej powyższymi przepisami prawa stwierdzić należy, że skarga M. Z. nie zasługuje na uwzględnienie. Prawidłowo w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wskazał ustawę z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t. j. Dz. U. z 2008r., Nr 50 poz. 291 ze zm.) i powołał się na art. 41a ust. 1 tej ustawy, zgodnie z którym organ rentowy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego może w całości lub w części umorzyć należności z tytułu składek. Oznacza to, iż organ przy rozpatrywaniu takiej sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. W przypadku stwierdzenia przesłanek z przepisu art. 41a ust. 1 cyt. ustawy może on zatem uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia, gdy wykaże ich brak. Rozstrzygnięcie takie nie może mieć jednak charakteru dowolnego. Z mocy art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008r. Nr 50, poz. 291 tekst jednolity, dalej jako "ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników") bowiem, co do zasady, w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007r., nr 11 poz. 74 ze zm., dalej jako "ustawa o s.u.s."). Przepis art. 123 ustawy o s.u.s. wprowadza regulację, zgodnie z którą w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ta stanowi inaczej. Wynika stąd, iż organy rentowe w postępowaniu w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, w sytuacji braku stosownych regulacji w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników i w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, stosują przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000r. nr 98 poz. 1071 ze zm., dalej jako "k.p.a."). W świetle przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w toku postępowania organy rentowe winny zaś podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), a następnie obowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 k.p.a.), wydając zaś decyzję winny zastosować wymogi określone w art. 107 §1 k.p.a. Dlatego też, decyzja organu rentowego w przedmiocie umorzenia zaległości składkowych nie może być dowolna, gdyż powinna spełniać wskazane wyżej wymogi określone przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Sądowej kontroli legalności decyzji podlega natomiast jedynie prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie decyzji pod względem formalnym. Sąd nie kontroluje skarżonego aktu pod kątem zasadności jego wydania. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają bowiem organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie co do umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji organu rentowego. Analizując zaskarżoną decyzję w powyższych granicach, stwierdzić należy, iż decyzja nie narusza przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, bowiem organ drugiej instancji przeprowadził postępowanie zgodnie z przepisami prawa, dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w oparciu o cały, zebrany w sprawie i wyczerpująco rozpatrzony materiał dowodowy. Nie naruszył przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Przesłanką uzasadniającą umorzenie należności z tytułu niezapłaconych składek jest ustalenie, że zachodzi w sprawie ważny interes zainteresowanego. Względy uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego, o którym mowa w art. 41a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, wymagają ustalenia sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej wnioskodawcy i skutków ekonomicznych, jakie wystąpią dla niego na skutek uiszczenia zaległości składkowych. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wyjaśnił, iż w dokumentacji zgromadzonej w sprawie oraz w wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego nie ujawniono takich zdarzeń losowych, które miałyby wpływ na zmianę decyzji z dnia [...] w sprawie umorzenia należności za 4 kwartał 2008r. Organ rozważył przy rozpoznawaniu przedmiotowego wniosku argumenty skarżącego odnośnie jego złego stanu zdrowia oraz dużych kosztów ponoszonych w 2008r. na leczenie swoje i żony i nie zanegował faktu pogorszenia się sytuacji materialnej strony z tych przyczyn. Jednakże uznał, iż w obliczu dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych dotyczących sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego brak jest podstaw do umorzenia należności za 4 kwartał 2008r. Organ wyjaśnił bowiem, że M. Z. uzyskuje dochody z prowadzonego gospodarstwa rolnego. Ponadto wraz z żoną posiada dodatkowe źródło utrzymania z tytułu zatrudnienia żony. Nadto w związku z wypadkiem przy pracy w gospodarstwie rolnym w 2007r. wypłacone zostało mu jednorazowe odszkodowanie. Na podstawie przedłożonych zaświadczeń lekarskich przyznany został też wnioskodawcy zasiłek chorobowy za okres od dnia 1 sierpnia 2006r. do dnia 30 czerwca 2007r. oraz od dnia 25 stycznia 2008r. do dnia 31 grudnia 2008r. w łącznej kwocie 5.289,00 zł. Taka sytuacja materialna skarżącego doprowadziła organ do przekonania, iż jest on w stanie uiścić należność w kwocie 269 zł. Wyciągnięte wnioski, w ocenie Sądu, nie wychodzą poza granice zakreślone w art. 80 k.p.a. Ponadto nie można odmówić racji organowi, iż rozpoznając przedmiotowy wniosek, zobowiązany był treścią przepisu art. 7 k.p.a. rozważyć obok ważnego interesu zainteresowanego również to, czy umorzeniu powyższej należności nie sprzeciwia się interes społeczny. W niniejszej sprawie organ wskazał, iż także ze względu na stan funduszów Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nie znalazł uzasadnienia dla pozytywnego dla skarżącego rozpoznania jego wniosku. W skardze M. Z. zarzucił, iż przy wydawaniu decyzji organ nie uwzględnił wydatków z całego roku 2008, a tylko jeden rachunek na kwotę 1190 zł. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika jednak, iż z uwagi na rozmiar kosztów ponoszonych przez M. Z. na leczenie swoje oraz żony umorzone zostały mu składki za 2 i 3 kwartał 2008r., natomiast do wniosku o umorzenie należności za 4 kwartał 2008r. dołączył on jedynie dowód wpłaty na kwotę 1.190,00 zł dokonanej w dniu 29 lipca 2008r. na konto E. T. w W., który to wydatek, jak wyjaśnił organ, nie pogorszył jego sytuacji materialnej na tyle, by nie mógł uiścić należności w kwocie 269 zł. Nie ujawniono jednocześnie żadnych innych zdarzeń losowych, które przemawiały za rozstrzygnięciem zgodnym z wnioskiem. Odnosząc się do pozostałych twierdzeń skargi, podnieść należy, iż dotyczą one kwestii zasadności wydania przez Prezesa KRUS zaskarżonej decyzji, podczas gdy, jak już wyżej wyjaśniono, skarżący nie może domagać się merytorycznej oceny zasadności decyzji. Sąd zauważa, iż przywołany w rozstrzygnięciu przepis art. 138 k.p.a., zawiera zamknięty katalog rozstrzygnięć organu odwoławczego. Zgodnie z § 1 pkt. 2 tego przepisu jeżeli rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jest prawidłowe organ utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję, nie rozstrzygając merytorycznie o żądaniu strony. Organ, naruszając przepis art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a., wydał rozstrzygnięcie nie przewidziane w tym przepisie - utrzymał w mocy decyzję oraz jednocześnie orzekł merytorycznie o wniosku nie umarzając należności za 4 kwartał 2008r. Niemniej jednak wskazane naruszenie prawa nie miało wpływu na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.