I SA/Ke 106/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grabowska, Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Jarmasz (spr.), Asesor WSA Mirosław Surma, Protokolant Referent stażysta Łukasz Pastuszko, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 3 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi Z. i H. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości - III i IV raty za 2003 rok, za 2004 rok oraz I raty za 2005 rok uchyla zaskarżoną decyzję Wnioskiem z dnia 12 maja 2005 r. H. i Z. L. zwrócili się do Prezydenta Miasta o umorzenie zaległego podatku od nieruchomości za okres od września 2003 r. do chwili składania wniosku oraz wnieśli o całkowite zwolnienie z płatności podatku od nieruchomości w dalszym okresie. Uzasadniając swój wniosek powołali się na niskie uzyskiwane dochody, które nie pozwalają na utrzymanie się przy życiu czteroosobowej rodziny i na prowadzenie gospodarstwa domowego, zwłaszcza w sytuacji ciężkiej choroby oczu Z. L. H. L. pozostaje osoba bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Z. L. uzyskuje rentę w wysokości [...] zł, oraz dochody z działalności gospodarczej w wysokości około [...] zł. miesięcznie. Na utrzymaniu mają dwoje uczących się dzieci. Lokal mieszkalny, który zajmują jest zadłużony w spółdzielni mieszkaniowej. Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] znak: [...] odmówił umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości - III i IV raty za rok 2003, za rok 2004 oraz I raty za 2005 r. w łącznej kwocie [...] zł. oraz odsetek za zwłokę naliczonych na dzień wpływu podania w kwocie [...] zł. uznając, że w sprawie nie wystąpił ważny interes strony, który warunkuje uwzględnienie wniosku. Od decyzji tej Z. L. w dniu 11 lipca 2005 r. złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w którym powtórzył argumentację zawartą w odwołaniu, dotyczącą trudnej finansowej sytuacji rodziny. Decyzją z dnia [...] znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, zwane dalej SKO, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W jej uzasadnieniu podkreślono znaczenie art. 67 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa ( Dz.U. Nr 137 poz. 926 ), który stanowi, iż w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę. Do oceny, czy zaszedł ważny interes społeczny uprawnione są organy podatkowe, a o treści podejmowanego rozstrzygnięcia decydują okoliczności konkretnego przypadku, przy czym, jeżeli nawet zajdą okoliczności uzasadniające umorzenie podatku, organ podatkowy może, ale nie musi dokonać umorzenia. To do niego należy wybór rozstrzygnięcia, dokonany po przeanalizowaniu materiału zgromadzonego w wyniku prowadzonego postępowania podatkowego, jeżeli uznał, że powyższe przesłanki nie wystąpiły. SKO podkreśliło, iż zauważa w niniejszej sprawie wystąpienie przesłanki ważnego interesu podatnika, jednakże kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach tzw. uznania administracyjnego przez organ, który ze względu na zapis art. 233 § 3 ustawy Ordynacja podatkowa nie ma możliwości orzekania reformatoryjnego, sprowadza się do stwierdzenia, czy organ podatkowy I instancji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes podatnika oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów . Zatem kontrola dokonana przez SKO ogranicza się do zbadania, czy postępowanie podatkowe organu podatkowego I instancji przeprowadzone zostało zgodnie z przepisami proceduralnymi i czy rozważono w sposób przekonywujący wszystkie zgłoszone przez podatnika okoliczności. W przedmiotowej sprawie, zdaniem SKO, organ podatkowy wziął pod uwagę wszystkie wskazane przez podatnika okoliczności faktyczne przemawiające, jego zdaniem, za przyznaniem mu ulgi w zapłacie podatku, a ocena tych okoliczności nie wykraczała poza ramy swobodnej oceny dowodów. Na decyzję SKO w dniu 15 marca 2006 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wnieśli H. i Z. L., ponawiając prośbę o uchylenie decyzji Prezydenta Miasta, przytaczając argumenty zawarte w odwołaniu, dotyczące trudnej sytuacji finansowej rodziny. Skarżący podnieśli, iż trudna sytuacja życiowa nastąpiła w 2003 r., i związana było z pogorszeniem się stanu zdrowia, które to doprowadziło do orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy Z. L. Od wtedy też skarżący zaczęli zalegać z wieloma opłatami. Na trudną sytuację rodziny nałożyły się też choroby H. L., która jest osoba bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Skarżący podnieśli, iż organ I instancji przy podejmowaniu decyzji przyjął wyłącznie skutki losowe jakim jest pożar i powódź, pomijając inne okoliczności. W odpowiedzi na skargę z dnia 11 kwietnia 2006 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W przypadku stwierdzenia przez Sąd, iż decyzja lub postanowienie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego lub procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź stanowi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, podlegają one uchyleniu ( art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) określanej dalej jako ustawa P.p.s.a. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie zaś z art. 134. § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W niniejszej sprawie należy rozstrzygnięciu organu odwoławczego postawić zarzut naruszenia przepisu art. 233 § 3 ustawy Ordynacja podatkowa, który nie tylko uprawnia, ale i zobowiązuje do uchylenia decyzji organu I instancji w przypadku naruszenia przez nią prawa procesowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach w udzielonej odpowiedzi na skargę stwierdziło, że jego kontrola ograniczała się do zbadania, czy postępowanie podatkowe toczące się przed organem I instancji przeprowadzone zostało zgodnie z przepisami proceduralnymi i czy rozważono w sposób przekonujący wszystkie zgłoszone przez podatnika okoliczności. Wobec tego należy dojść do wniosku, że kontrola ta nie została przeprowadzona należycie, skoro doszło do utrzymania w mocy decyzji wydanej z naruszeniem prawa procesowego. Bowiem pogląd, prezentowany zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie, że nieprawidłowe wykonanie przez organ obowiązku wynikającego z art. 200 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa w istocie pozbawia podatnika czynnego udziału w postępowaniu, jest poglądem już ugruntowanym. I z taką sytuacją mamy do czynienia w postępowaniu organu I instancji. Przepis art. 200 § 1 nakłada na organ podatkowy, przed wydaniem decyzji, obowiązek wyznaczenia stronie siedmiodniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego . Wprawdzie organ uczynił to wezwaniem, które jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, podatnicy otrzymali w dniu 30 września 2005 r., jednakże nie dało to możliwości zaznajomienia się podatnikom z całym materiałem dowodowym, gdyż ten był gromadzony w sprawie także po upływie tego siedmiodniowego terminu, o czym świadczą dokumenty takie jak: notatki służbowe z 29 września i 2 października 2005r z przeprowadzonych rozmów telefonicznych, pismo Spółdzielni Mieszkaniowej wniesione do organu w dniu 13 października 2005, czy w końcu dokumenty przekazywane przez skarżącego organowi na jego wezwanie. Z treści art. 200 § 1 wynika, że strona ma prawo wypowiedzieć się w sprawie całego materiału dowodowego zgromadzonego w określonej sprawie podatkowej. Wyznaczenie tego terminu stanowi dla strony funkcję ochronną jej interesu, przez stworzenie możliwości i oceny całego materiał dowodowego zebranego w sprawie. Jest też dla strony sygnałem o zakończeniu postępowania. Z założenia więc wyznaczenie tego terminu powinno nastąpić po zakończeniu postępowania dowodowego, a bezpośrednio przed wydaniem decyzji. Za takim znaczeniem art. 200 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa przemawia także umiejscowienie tego przepisu w końcu rozdziału poświęconego dowodom. Przewidziane tym przepisem uprawnienie skarżącego, a zarazem obowiązek organu, nie zostały zrealizowane. Skoro doszło więc do pozbawienia podatnika czynnego udziału w postępowaniu podatkowym, to tym samym uprawnione jest stwierdzenie, że doszło do naruszenia prawa mogącego mieć wpływ na wynik sprawy (tak m.in. wyrok NSA z dnia 27 września 2000 r., SA/Sz 1553/99,). I takie też naruszenie wystąpiło w przedmiotowej sprawie. Zauważyć także należy, że w uzasadnieniu decyzji Prezydenta Miasta zawarto stwierdzenie, że m.in. umarzanie zaległości podatkowych na wniosek podatnika będącego beneficjentem pomocy następuje z uwzględnieniem przepisów ustawy z 30 kwietnia 2004r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej, jak również stwierdzono, że skarżący złożył oświadczenie w zakresie korzystania z ulg w okresie trzech lat poprzedzających złożenie wniosku, jednakże nie wskazano jakie to przepisy znajdują zastosowanie w sytuacji skarżącego i jaki mają one wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. W związku z tym należy uznać, że decyzja organu I instancji wydana została z naruszeniem przepisu art. 210 § 1 pkt 6 ustawy Ordynacja podatkowa, gdyż nie zawiera wymaganego, niezbędnego elementu decyzji tj. uzasadnienia faktycznego i prawnego w zakresie mającym zastosowanie w sprawie, czyli pomocy publicznej dla przedsiębiorcy. W związku z przystąpieniem do Unii Europejskiej weszło w życie prawodawstwo wspólnotowe regulujące i tę materię, a stosowanie tych przepisów stanowi obowiązek organów. A więc w ramach rozpatrywania sprawy przez organ odwoławczy także i to uchybienie winno znaleźć odzwierciedlenie w rozstrzygnięciu organu. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.