I SA/Ke 107/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Rojek, Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska (spr.), Sędzia WSA Danuta Kuchta, Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Szyszka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 marca 2017 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z [...] r. znak [...]. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) decyzją z [...] r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję z [...]. nr [..] odmawiającą S.B.umorzenia należności składkowych na ubezpieczenie społeczne rolników za okres 2004.2 – 2005.3 w kwocie 2064,51 zł. W uzasadnieniu wskazano na podstawę prawną rozstrzygnięcia, tj. art. 41a ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (j.t. Dz.U.2016.277) dalej "u.u.s.r." Organ ustalił, że S.B.współdziałał w prowadzeniu gospodarstwa rolnego wraz z bratem i podlegał z tego tytułu ubezpieczeniu społecznemu rolników. W myśl art. 4 i 40 u.u.s.r. podleganie ubezpieczeniu z mocy ustawy nakłada na każdego rolnika, obowiązek regulowania składek ubezpieczeniowych. Z obowiązku tego zarówno brat J. jak i wnioskodawca nie wywiązywali się, co doprowadziło do powstania znacznych zaległości. Organ wskazał, że wnosząc kolejny raz 15 grudnia 2016 r. wniosek o umorzenie należności składkowych na ubezpieczenie społeczne rolników S.B. nie przedstawił i nie udokumentował zdarzeń losowych, ani okoliczności uniemożliwiających regulowanie zobowiązań. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało, że nie zachodzą okoliczności pozwalające orzec o całkowitej nieściągalności zadłużenia, dające podstawę do umorzenia wnioskowanych należności. Organ wyszczególnił ponoszone przez wnioskodawcę miesięczne wydatki oraz źródła utrzymania (świadczenie emerytalne, czynsz z tytułu wydzierżawienia gruntów). Wskazał, że w 2016 r. z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. otrzymał pomoc finansową w kwocie 600 zł. Ustalił, że miesięczne stałe wydatki wnioskodawcy wynoszą około 719 zł i nieznacznie przewyższają miesięczne dochody, które wynoszą ok. 709 zł. W ocenie organu zobowiązany nie przedstawił rzetelnie źródeł finansowania swoich wydatków lub wysokości uzyskiwanych dochodów. Podniósł, że KRUS nie ma umocowania prawnego do dokonania szczegółowej kontroli stanu majątkowego i finansowego wnioskodawcy. Zdaniem organu ocena zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie pozwala stwierdzić, że sytuacja materialno-bytowa wnioskodawcy jakkolwiek nigdy nie należała do dobrych, nie była na tyle trudna, aby uniemożliwiała regulowanie zobowiązań. Problemy zdrowotne, niewątpliwie mogą mieć wpływ na osłabienie budżetu domowego, jednak nie są one zbyt dotkliwe. Pobierając świadczenie emerytalne wnioskodawca ma zagwarantowaną bezpłatną opiekę medyczną. Nie można zatem sądzić, że została zachwiana egzystencja zobowiązanego. Zaległości, które stanowią obecnie 2064,54 zł. są spłacane przez wnioskodawcę w układzie ratalnym w dłuższym okresie czasu i brak jest podstaw do stwierdzenia, że wnioskodawca nie będzie mógł ich spłacać w przyszłości z uwagi na pobieranie świadczenia emerytalnego, posiadanie znacznego majątku w postaci gruntów rolnych oraz lasów o pow. 3.01 ha. Wartość gruntów rolnych według cen GUS w województwie przyjęta dla średniej klasy gruntów wynosi około 177690 zł. W ocenie organu w świetle powyższego nie zachodzą przesłanki do umorzenia zadłużenia w myśl art. 41 a ust. 1 i ust. 2 u.u.s.r. Przy podejmowaniu decyzji o udzieleniu takiej pomocy Kasa zobowiązana jest uwzględniać nie tylko możliwości płatnicze wnioskodawcy, lecz również stan funduszy Kasy. Umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników skutkuje natomiast obniżeniem środków finansowych tych funduszy. Na powyższą decyzję S.B. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia polegający na błędnym ustaleniu, "że nie ma przesłanek do odmowy jego zaległości składkowych na ubezpieczenie społeczne rolników". Wskazał, że zaskarżona decyzja jest dla niego krzywdząca i wniósł o jej zmianę poprzez umorzenie należności. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Dodatkowo wskazał, że S.B. podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy od 1 stycznia 1991 r. do 11 listopada 2009 r. jako domownik w gospodarstwie rolnym brata J.B.. S.B. i J.B. nabyli spadek po rodzicach i stali się właścicielami gospodarstwa rolnego. Od daty nabycia spadku do 8 lutego 2010 r. skarżący podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy jako rolnik na koncie składkowym NKP-36464/1. Na skutek nieterminowego opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników na koncie składkowym S.B. i J.B. nr NKP-16894/6 powstało zadłużenie z tytułu składek za okres od 1 kwietnia 1996 r. do 30 listopada 2009 r. O istniejącym na koncie zadłużeniu wielokrotnie informowano dłużnika. Podejmowano również próby egzekucji należności w drodze tytułów wykonawczych. Od 19 października 2005 r. realizowany jest układ ratalny. Decyzją z [..] r. orzeczono odpowiedzialność S.B. za należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 1 kwietnia 1996 r. do 30 listopada 2009 r. w łącznej kwocie 27.031,26 zł, figurującą na koncie składkowym nr NKP-16894/6. Decyzja ta nie została zaskarżona i jest prawomocna. W dniu 1 marca 2017 r. na potrzeby niniejszego postępowania skarżący złożył kartę informacyjną leczenia szpitalnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U.2014.1647) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz.U.2016.718), określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym – co do zasady - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Analiza procesu decyzyjnego organów podatkowych wskazuje, że narusza on przepisy postępowania (art. 7, art. 77 i art. 107 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego – K.p.a.) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, co uzasadnia wyeliminowanie zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji z obrotu prawnego. Skarga okazała się tym samym skuteczna, ale nie z przyczyn w niej wskazanych. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Prezesa KRUS odmawiająca skarżącemu umorzenia należności składkowych za okres od 2 kwartału 2004 r. do 3 kwartału 2005 r. Istotne przy tym jest, że obowiązek uiszczenia ww. należności został nałożony na skarżącego, na podstawie art. 52 ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. oraz art. 91 Ordynacji podatkowej, ostateczną decyzją z [...] r. znak [...] Zobowiązanym do opłacania składek, w tym obejmujących składki z tytułu ubezpieczenia S.B. jak domownika był J.B.. Decyzją z [...] r. [...] stwierdzono ustanie ubezpieczenia społecznego rolników w zakresie ubezpieczenia S.B. oraz ustanie obowiązku opłacania składek przez J.B. za S.B. w związku z zaistnieniem przesłanki objęcia S.B. ubezpieczeniem jako rolnika. Z kolei decyzją z [...] r. znak [...], orzeczono o odpowiedzialności S.B. za zaległości J.B. z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 1 kwietnia 1996 r. do 30 listopada 2009 r. w łącznej kwocie 27.031,26 zł, figurującą na koncie składkowym NKP-16894/6. Decyzja ta została doręczona zobowiązanemu w dniu 8 marca 2010 r. (potwierdzenie odbioru k. 168 akt administracyjnych). Przedmiot postępowania w niniejszej sprawie związany jest z wnioskiem zobowiązanego o umorzenie składek z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników za okres od 2 kwartału 2004 r. do 3 kwartału 2005 r. Skarżący wnioskując o umorzenie należności powoływał się na ważny interes zobowiązanego, wynikający ze złego stanu zdrowia, trudnej sytuacji materialnej determinującej brak możliwości płatniczych. Wskazywał zatem na przesłankę umorzenia określoną w przepisie art. 41 a ust 1 pkt 1 u.u.s.r., zgodnie z którym organ może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na wniosek zainteresowanego, w przypadkach uzasadnionych jego ważnym interesem, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno rentowego i składkowego. Instytucja umorzenia ma zastosowanie jedynie wtedy, gdy istnieje należność, znana jest jej wysokość i ta wysokość nie jest sporna. Wysokość należności z tytułu składek może mieć znaczenie dla oceny przesłanek umorzenia, może bowiem rzutować na ewentualne rozstrzygnięcie w przedmiocie zastosowania ulgi. Nie ulega bowiem wątpliwości, że na ocenę okoliczności faktycznych konkretnej sprawy w aspekcie przesłanek ważnego interesu zainteresowanego oraz stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego tj. ocenę możliwości płatniczych strony i w konsekwencji ewentualnej zapłaty należności, istotny wpływ ma m.in. wysokość ustalonych i dochodzonych od niego należności. W postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności organ jest zobligowany z urzędu wykazać prawidłowo kwotę należności z tytułu składek, której dotyczy wniosek, bowiem umorzenie tej właśnie konkretnej kwoty stanowi przedmiot postępowania, a przedmiot taki musi być jednoznacznie i prawidłowo określony. Nie jest bowiem możliwe umorzenie należności, które nie istnieją. Ustalenia w zakresie istnienia i wysokości należności dochodzonych od dłużnika stanowią więc istotny element stanu faktycznego sprawy. Wymaga podkreślenia, że rozstrzygnięcie organu nie może mieć charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 K.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. Jak wyżej wskazano w niniejszej sprawie wniosek skarżącego dotyczył należności wynikających z decyzji Prezesa KRUS z [...] r., doręczonej skarżącemu 8 marca 2010 r., wydanej na podstawie art. 52 ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. oraz art. 91 Ordynacji podatkowej. Stosownie zaś do art. 41 b ust 7 u.u.s.r., przedawnienie należności z tytułu odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana. Pięcioletni termin przedawnienia upływa zatem z dniem 31 grudnia 2015 r., o ile nie zachodzą okoliczności rzutujące na przedłużenie terminu (zawieszenie, przerwanie biegu terminu przedawnienia). Przedawnienie jako instytucja prawa materialnego musi być bezwzględnie respektowane w toku postępowania. Wymaga od organu oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy nastąpił upływ czasu skutkujący przedawnieniem oraz czy nie wystąpiły okoliczności powodujące przerwanie lub zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Upływ terminu przedawnienia winien być uwzględniony z urzędu. Zaskarżona decyzja została wydana 31 stycznia 2017 r., zaś decyzje organu pierwszej instancji 31 grudnia 2016 r. Organy wydając decyzje nie odniosły się do upływu terminu przedawnienia, nie badając i nie wykazując w uzasadnieniu decyzji okoliczności mających wpływ na przedłużenie terminu, które pozwalały przyjąć, że mimo upływu 5 letniego terminu, będące przedmiotem wniosku, należności składkowe za okres od 2 kwartału 2004 r. do 3 kwartału 2005 r. (wynikające z decyzji z [...] r.) nie uległy przedawnieniu. Wprawdzie w odpowiedzi na skargę organ wskazał, że były podejmowane próby egzekucji należności (k. 138, 153 akt) i od 19 października 2005 r. realizowany jest układ ratalny (k. 114 akt) jednak informacja ta nie może konwalidować braku ustaleń w zakresie przedawnienia należności. Po pierwsze, jak wskazano wyżej organ winien z urzędu badać i wykazać w uzasadnieniu decyzji czy i jaki wpływ miały wskazane zdarzenia na bieg terminu przedawnienia, o którym mowa w art. 41 b ust 7 u.u.s.r. Po drugie, odpowiedź na skargę jest pismem procesowym w rozumieniu art. 45 ustawy p.p.s.a., które z istoty swojej powinno zawierać stanowisko organu wobec zarzutów i wniosków skargi i nie może uzupełniać treści zaskarżonej decyzji. Prezes KRUS rozważając zatem problematykę umorzenia należności na podstawie art. 41 a ust. 1 pkt. 1 u.u.s.r. winien w pierwszej kolejności rozważyć kwestię ich istnienia w kontekście instytucji przedawnienia. Nie jest bowiem dopuszczalne, aby rozważać kwestię umorzenia należności, które uprzednio już wygasły, w tym gdy uległy przedawnieniu. W szczególności winien ustalić czy i jaki wpływ na bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek, których źródłem jest decyzja z [...] r. znak [...], ma realizowany od 19 października 2005 r. układ ratalny wynikający z decyzji z [...] r. skierowanej w stosunku do J.B., jak również czy wystawienie tytułów wykonawczych stanowi przesłankę określoną w art. 41 b ust. 5 u.u.s.r. Brak ustaleń w zakresie wysokości należności składkowych, o których umorzenie wnioskował skarżący uzasadnia stwierdzenie o błędnym ustaleniu przez organ stanu faktycznego sprawy. W tych okolicznościach odniesienie się do meritum sprawy Sąd uznał za przedwczesne. W ponownym postępowaniu organ podatkowy, mając na uwadze powyższe wywody, zrealizuje swe obowiązki procesowe, w tym związany wyrażoną wyżej oceną prawną, ustali determinujący przedmiot postępowania stan wymagalnych zaległości składkowych objętych wnioskiem, a następnie dokona oceny zaistnienia przesłanek z art. 41 a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. w kontekście wniosku o umorzenie zaległości, czemu da wyraz w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy p.p.s.a. uwzględnił skargę i uchylił zaskarżoną oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.