I SA/Ke 126/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec, Sędziowie Sędzia SO (del.) Janusz Bociąga (spr.), Sędzia WSA Renata Detka, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Celestyna Niedziela, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2012r. sprawy ze skargi J B na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych oddala skargę. Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]nr [...]odmawiającą J. B. umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego i Fundusz Pracy. Organ wyjaśnił, że J. B. prowadziła od 2 sierpnia 1993r. działalność gospodarczą pod nazwą "A" sprzedaż zapasów (resztkowych ilości) nietypowych chemikaliów niezbędnych przy wytopie i produkcji artykułów ze szkła. Działalność jest nadal zarejestrowana w ewidencji działalności gospodarczej i w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, ale nie jest obecnie prowadzona. Z uwagi na niedopełnienie obowiązku opłacania składek, na koncie rozliczeniowym powstało zadłużenie. Wnioskiem z dnia 9 lipca 2010r. J. B. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...]odmówił umorzenia należności składkowych, a rozstrzygnięcie to utrzymał w mocy organ decyzją z dnia [...].. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2011r. I SA/Ke 196/11 uchylił decyzję z dnia 30 grudnia 2010r. i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. W toku ponownie prowadzonego postępowania organ ustalił, że w przypadku zobowiązanej brak jest przesłanki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009r. Nr 205 poz. 1585 ze zm.)- dalej: u.s.u.s., bowiem J. B. pobiera świadczenie emerytalne, z którego organ prowadzi skuteczną egzekucję swoich należności. Wobec braku całkowitej nieściągalności, postępowanie prowadzone było na podstawie art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Organ podniósł, że prowadzona przez skarżącą działalność nie przynosiła dochodów. Z małżonkiem wnioskodawczyni posiada rozdzielność majątkową małżeńską od 16 września 2003r. Do momentu uzyskania prawa do świadczenia emerytalnego pozostawała na utrzymaniu męża i ojca. Posiada prawo do świadczenia emerytalnego w wysokości 1000 zł brutto, z którego prowadzona jest przez organ egzekucja. Do wypłaty pozostaje kwota 603,82 zł. Od lutego do grudnia 2011r. wyegzekwowano kwotę 2.733,60 zł. Organ ustalił że wnioskodawczyni nie mieszka pod adresem wskazanym we wniosku , tj. ul. S. 27 we Włoszczowej, gdzie znajduje się dom w dobrym stanie technicznym. Mieszka u córki w Krakowie lub u ojca w Warce. Nie posiada nieruchomości ani środków transportu. Małżonek wnioskodawczyni S. B. prowadzi własną działalność gospodarczą pod adresem zamieszkania tj. ul. S. 27 W., w zakresie garncarstwa-ceramiki. Dochody z tej działalności za 2009r. wyniosły około 5.000 zł, nadto uzyskuje on dochód z tytułu emerytury w wysokości 1.089,06 zł brutto. Ojciec wnioskodawczyni D. W. uzyskuje dochody ze świadczenia emerytalnego. Do lutego 2010r. prowadził działalność gospodarczą- Prywatny Gabinet Lekarski. Jest on obłożnie chory i wymaga stałej opieki osoby trzeciej. W lipcu 2010r. wnioskodawczyni przeszła operację palca stopy - koszt wyniósł 2.000 zł. Leczy się przewlekle z powodu stanów depresyjnych i nerwicy ogólnej. Organ podniósł, że stan zdrowia nie uniemożliwia wnioskodawczyni opieki nad chorym ojcem. Poza zadłużeniem wobec ZUS J. B. posiada zobowiązanie w kwocie ok. 4.600 zł wobec Jednostki Ratownictwa Chemicznego w . Zadłużenie powstało w czerwcu 2008r. z tytułu nieuregulowanych faktur za wykonanie usługi na rzecz prowadzonej przez stronę działalności. Zobowiązanie dochodzone jest w postępowaniu egzekucyjnym przez komornika, które reguluje S. B.. Organ wskazał, że w sprawie nie zaszła żadna z przesłanek, o których mowa w § 3 cyt. wyżej rozporządzenia. J. B., mimo, że opiekuje się chorym ojcem, posiada stałe źródło dochodu. Ponadto nie jest ona pozbawiona możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Po potrąceniach pozostaje jej kwota 603,82 zł, a w utrzymaniu pomagają jej ojciec i mąż. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach J. B. zarzuciła: - pominięcie art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a i ust. 3b u.s.u.s., a także § 3 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 cyt. wyżej rozporządzenia 31 lipca 2003r.; - nieuwzględnienie faktu umorzenia postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Jędrzejowie postanowieniem z dnia 24 listopada 2011r.; - błędną ocenę własnych ustaleń i zlekceważenie zasad współżycia społecznego. W uzasadnieniu skargi J. B. zarzuciła organowi, że wyciągnięte z poprawnych ustaleń faktycznych wnioski są całkowicie nietrafne. W jej ocenie, spełniła przesłanki z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. i § 3 pkt 1, 2, i 3 rozporządzenia. Wskazała, że opiekuje się chorym ojcem. Dochód z wysokości 603 zł nie pozwala na utrzymanie się bez konieczności korzystania z pomocy rodziny czy też pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje. Sądy administracyjne zostały wyposażone w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji lub postanowienia, sąd bada ich zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 270, określanej dalej jako ustawa P.p.s.a.). Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest więc eliminowanie z obrotu aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści. Dokonując kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, sąd bada, czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz, czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeśli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie zaskarżonej decyzji następuje bowiem m.in. wówczas, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź, gdy dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie jest zasadna. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że zgodnie z treścią art. 153 ustawy P.p.s.a ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienie istotniej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej i dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy. Mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (tak również A. Kabat [w] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M.Niezgódka-Medek Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 345). Prawomocnym wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2011r. sygn. akt I SA/Ke 196/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. nr [...]i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...]. nr [...], odmawiającą J. B. umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego i Fundusz Pracy. W uzasadnieniu wyroku Sąd podniósł, że organ wprawdzie przytoczył podstawę prawną rozstrzygnięcia, tj. § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, jednakże nie wskazał, dlaczego jego zdaniem nie zaistniały przesłanki powyższego przepisu. Jako jedyne uzasadnienie rozstrzygnięcia przywołał stan faktyczny, nie dokonując jednocześnie jego oceny. Na tle treści niniejszego przepisu Sąd podniósł również, że bezprzedmiotowym są rozważania organu o uznaniu administracyjnym w sytuacji, gdy ustalono, że po stronie skarżącej nie zachodzą przesłanki o których mowa w § 3 rozporządzenia. Należy ocenić, że rozpoznając sprawę ponownie organ uwzględnił powyższe stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy dokonując wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Organ wnikliwie i rzetelnie dokonał analizy aktualnej sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej. Przytoczył przepisy prawa stanowiące podstawę prawną rozstrzygnięcia a następnie dokonał wszechstronnej analizy stanu faktycznego sprawy pod kątem przesłanek w tych przepisach wymienionych. Organ wypełnił tym samym obowiązki wynikające z art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, który nakazuje organowi administracji nie tylko zebranie ale i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. W pierwszej kolejności organ ustalił stan majątkowy strony. W tym zakresie wskazał, że J. B. uzyskuje świadczenie emerytalne w wysokości 1.000 zł brutto, z którego prowadzona jest egzekucja należności składkowych. Nie posiada wartościowych ruchomości, nie jest właścicielką nieruchomości. Po potrąceniu egzekucyjnym otrzymuje kwotę 603,82 zł. W utrzymaniu pomagają jej małżonek oraz ojciec, z którym mieszka i który wymaga stałej opieki wnioskodawczyni. Dokonując dalszych ustaleń organ uwzględnił zobowiązania wnioskodawczyni, w tym wobec Jednostki Ratownictwa Chemicznego w T. w wysokości 4.600 zł, które spłaca jej małżonek. Organ nie pominął również wydatków związanych z leczeniem wnioskodawczyni (2000 zł w lipcu 2010r.) i wskazał na jej problemy zdrowotne. W tak ustalonym stanie faktycznym organ wskazał, że w sprawie J. B. brak jest przesłanki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ze zm - dalej u.s.u.s.). Przepis art. 28 ust.1, 2, i 3 u.s.u.s. stanowi, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek, w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z tym, nieściągalność ta zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Należy stwierdzić, że stanowisko organu co do braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest w pełni prawidłowe. W sytuacji gdy z świadczenia emerytalnego skarżącej w okresie od lutego 2011r. do grudnia 2011r. wyegzekwowano kwotę 2.733,61 zł oznacza to, że prowadzona egzekucja jest skuteczna. To prowadzi do uprawnionego wniosku, że w przypadku J. B. nie zachodzi sytuacja całkowitej nieściągalności, a zatem brak jest podstaw do umorzenia należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. W tym miejscu należy wyjaśnić, że wydanie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. postanowienia z dnia 24 listopada 2011r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego pozostaje bez znaczenia dla dokonywanej przez organ oceny przesłanek opisanych w ww. art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. Skoro Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że prowadzona jest skuteczna egzekucja ze świadczenia emerytalnego, to okoliczności tej nie może dezawuować niniejsze postanowienie, umarzające egzekucję w stosunku tylko do części zadłużenia skarżącej. Wobec powyższych ustaleń organu co do braku możliwości zastosowania treści art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s., prawidłowym było podjęcie przez organ rozważań w oparciu o treść art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Przepis ten stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Treść tego artykułu została uszczegółowiona w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365). Przepis ten stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Analizując zawarte w tym przepisie przesłanki organ podniósł, że w przypadku J. B. żadna z nich nie zaszła. W ocenie Sądu, twierdzenie to jest w pełni uprawnione w ustalonym przez organ stanie faktycznym sprawy. Po pierwsze, słusznym jest twierdzenie, że J. B. nie jest pozbawiona możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Mimo, że z jej świadczenia emerytalnego prowadzona jest egzekucja, to jednak część tego świadczenia podlega ochronie, właśnie ze względu na konieczność zabezpieczenia niezbędnych środków na utrzymanie skarżącej. Nie bez wpływu na brak spełnia przesłanki opisanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia pozostaje też niekwestionowany przez skarżącą fakt, że mieszka ona u ojca, który również uzyskuje świadczenie emerytalne. Ponadto trafnie organ wskazał na brak spełnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, skoro skarżąca nie poniosła strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Odnosząc się do § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia należy stwierdzić, że właściwa jest interpretacja tego przepisu dokonana przez organ, że choroba, o jakiej w nim mowa, musi wykluczać możliwość zarobkowania. Skoro bezspornie ustalono, że J. B., mimo, że opiekuje się swoim ojcem, uzyskuje stałe źródło dochodu, to w istocie brak jest podstaw do stwierdzenia, że spełnia ona przesłankę opisaną w tym przepisie. Reasumując należało zatem uznać, że organ wypełnił zalecenia zawarte w uzasadnieniu wyroku I SA/Ke 196/11. Wskazując podstawy prawne rozstrzygnięcia, szczegółowo wyjaśnił przyczyny dla których uznał, że w przypadku J. B. nie zaszły przesłanki opisane w art. 28 ust. 2, ust. 3 i ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia. Swoje stanowisko organ uzasadnił stosownie do wymogów zawartych w art. 107 § 1 i 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Z tych wszystkich względów skarga jako bezzasadna, stosownie do art. 151 ustawy P.p.s.a. podlegała oddaleniu.