I SA/Ke 128/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grabowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Danuta Kuchta,, Asesor WSA Mirosław Surma, Protokolant Sekretarz sądowy Celestyna Niedziela, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 5 czerwca 2008r. sprawy ze skargi Spółki A. w K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ponaglenia na niezałatwienie sprawy w terminie I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. określa, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości. ISA/Ke 128/08 Uzasadnienie Postanowieniem z dnia [...] w sprawie SKO [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., po rozpatrzeniu ponaglenia złożonego przez "M." spółka z o.o. w K. stwierdziło niedopuszczalność ponaglenia. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 228 § 1 pkt. 1 Ordynacji podatkowej. Podniósł, że ponaglenie wniesione pismem z dnia 13 listopada 2008r. dotyczy prowadzonego postępowania w sprawie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe podatnika w podatku od nieruchomości. Z art. 133 § 1 Ordynacji podatkowej wynika, że istotnym elementem definicji strony jest interes prawny, który każdorazowo winien wynikać z konkretnej normy prawa materialnego i odnosić się do określonego stanu faktycznego. W sprawie Kolegium stwierdziło brak interesu prawnego spółki do wniesienia ponaglenia na niezałatwienie sprawy w sprawie odpowiedzialności osób trzecich w terminie. Postępowanie dotyczące odpowiedzialności osób trzecich dotyczy bowiem wyłącznie stosunku prawno podatkowego łączącego osoby trzecie i organ podatkowy. Stronami postępowania w sprawie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatnika są zatem wyłącznie osoby trzecie w stosunku do których postępowanie jest prowadzone. Wobec braku przymiotu strony należało stwierdzić niedopuszczalność ponaglenia na niezałatwienie w terminie sprawy. Kolegium podkreśliło, że postępowanie w sprawie odpowiedzialności osób trzecich nie jest postępowaniem wszczynanym na wniosek i może być wykorzystywane w sytuacji, gdy zabraknie podatnika lub gdy podatnik nie wykonuje ciążącego na nim zobowiązania we właściwy sposób i we właściwym terminie, a także gdy majątek podatnika w wyniku wszczętej egzekucji okazuje się być niewystarczającym. Ma zatem solidarny, akcesoryjny, posiłkowy i osobisty charakter. Odpowiedzialność osób trzecich nie może powstać bez uprzedniego powstania obowiązku wobec pierwotnego dłużnika. Możliwość orzekania o odpowiedzialności osób trzecich warunkowana jest wcześniejszym niewykonaniem zobowiązania przez podatnika, a prowadzenie wobec niej egzekucji dopuszczalne jest jedynie w przypadku, gdy egzekucja z majątku podatnika okazała się w całości lub w części bezskuteczna. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach złożyła "M." spółka z o.o. w K.. Wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia, wyznaczenie dodatkowego terminu załatwienia sprawy na podstawie art. 37§2 k.p.a zarzuciła naruszenie art. 133 § 1 Ordynacji podatkowej, przez uznanie, że spółka nie jest stroną postępowania oraz art. 28 k.p.a. przez przyjęcie, że postępowanie nie dotyczy obowiązku podatkowego spółki. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), określanej dalej jako ustawa p.p.s.a., sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W niniejszej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie jakkolwiek nie z przyczyn w niej podniesionych. Istota sprawy sprowadza się do oceny prawidłowości postanowienia w którym Kolegium uznało za niedopuszczalne ponaglenie wniesione przez "M." sp .z o.o a dotyczące prowadzonego przez Wójta Gminy P. postępowania w sprawie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe podatnika w podatku od nieruchomości. Ponaglenie uregulowane w art. 141 Ordynacji podatkowej stanowi środek procesowy służący zwalczaniu bezczynności organu lub jego opieszałości. Pojecie bezczynności organu oznacza niepodjęcie przez organ działań pomimo prawnego obowiązku lub podjęcie takich czynności, lecz niezakończonych wydaniem stosownego aktu. Ponaglenie nie jest skierowane przeciwko konkretnej czynności procesowej, nie służy kontroli rozstrzygnięć podjętych w postępowaniu podatkowym, lecz ma na celu spowodowanie by rozstrzygnięcie zostało podjęte. Załatwienie ponaglenia polega na wyznaczeniu dodatkowego terminu załatwienia sprawy oraz wyjaśnienia przyczyn jej nie załatwienia . Podstawą uznania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. ponaglenia wniesionego przez "M." sp. z o.o za niedopuszczalne było stwierdzenie, że spółka nie posiada przymiotu strony w postępowaniu dotyczącym odpowiedzialności osób trzecich. Przepis art. 165§1 Ordynacji podatkowej ustanawia generalną zasadę, iż postępowanie podatkowe może być wszczęte na żądanie strony lub z urzędu. Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi podatkowemu, z zastrzeżeniem art. 165 a. Zgodnie z przepisem art. 165 a § 1 Ordynacji podatkowej organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w przypadku gdy żądanie zostało wniesione przez osobę nie będącą stroną lub z innych przyczyn nie może być wszczęte. Przepis ten stanowi wyjątek od przewidzianej w art. 165 § 3 Ordynacji podatkowej zasady, że postępowanie na żądanie strony zostaje wszczęte z datą doręczenia organowi żądania. Brak postanowienia o którym mowa w art. 165 a Ordynacji podatkowej i wszczęcie postępowania na wniosek występującego z żądaniem nie zwalnia organu od badania przymiotu strony w toku postępowania. Musi istnieć podmiot mający prawną pozycję strony postępowania, legitymowany do udziału w nim. Legitymację strony wyznacza interes prawny wynikający z konkretnej normy prawa materialnego. Brak lub utrata przymiotu strony postępowania skutkuje jego bezprzedmiotowością i koniecznością umorzenia postępowania. Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy należy stwierdzić, że wydając zaskarżone postanowienie organ naruszył prawo. Należy podkreślić, że przedmiotem rozpoznania Kolegium nie była kontrola merytorycznego rozstrzygnięcia, które nie zostało przez organ pierwszej instancji wydane, lecz spowodowanie by takie rozstrzygnięcie zostało wydane, a tym samym został zakończony stan zawisłości sprawy. Postępowanie zostało wszczęte na wniosek spółki z dniem 12 września 2007r. Stosowne żądanie wszczęcia postępowania w sprawie odpowiedzialności osób trzecich - dzierżawców za zaległości podatkowe podatnika w podatku od nieruchomości, zgłosiła spółka w piśmie z dnia 11 września 2007r doręczonym organowi w dniu 12 września 2007r. przy czym nie zostało wydane postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania przewidziane w art. 165 a Ordynacji podatkowej. O tym, że skarżąca była uznana za stronę postępowania świadczy postanowienie z dnia 5 października 2007r. którym organ pierwszej instancji powiadomił spółkę o wyznaczeniu nowego terminu załatwienia sprawy z uwagi na skomplikowany jej charakter. W wyznaczonym terminie organ nie wydał rozstrzygnięcia sprawie, przedstawiając skarżącej swoje stanowisko w piśmie z dnia 15 października 2007r. doręczonym w dniu 29 października 2007r., mimo że zgodnie z art. 108§1 Ordynacji podatkowej o odpowiedzialności osób trzecich orzeka organ podatkowy w formie decyzji. Prawo do wniesienia ponaglenia w związku z niezałatwieniem sprawy w terminie służy stosownie do art. 141§ 1 Ordynacji podatkowej stronie. Zatem, skoro przymiot strony po stronie spółki przez organ pierwszej instancji nie był kwestionowany, a postępowanie przed Kolegium dotyczyło nie samego przedmiotu postępowania podatkowego lecz ponaglenia, kompetencją Kolegium jako organu podatkowego wyższego stopnia była ocena czy ma miejsce opieszałość organu . Rozpoznając ponaglenie organ wyższego stopnia nie jest uprawniony do oceny sprawy, lecz celem postępowania jest doprowadzenie do zakończenia stanu zawisłości sprawy przed organem. Organ nie ma uprawnień do merytorycznej kontroli, wyznacza termin uznając, że ma miejsce opieszałość, lub stwierdza, że opieszałość po stronie organu nie wystąpiła. Załatwienie sprawy, wydanie rozstrzygnięcia należy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności do organu pierwszej instancji. Należy podzielić stanowisko Kolegium, że obowiązkiem organu rozpatrującego sprawę podatkową jest badanie czy podmiot, na żądanie którego zostało wszczęte postępowanie, ma przymiot strony czy nie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania. Ocena w tym zakresie nie należy jednak do organu wyższego stopnia przy rozpoznaniu ponaglenia jako szczególnego środka zwalczającego bezczynność organu, lecz należy do kompetencji organów pierwszej instancji i organu odwoławczego, który posiada uprawnienia do kontroli rozstrzygnięć w toku instancji. Ponadto należy podnieść, że przepis art. 228 Ordynacji podatkowej, przywołany jako podstawa prawna rozstrzygnięcia ma zastosowanie do odwołań oraz na podstawie art.239 tej ustawy odpowiednio do zażaleń. Jak wskazano wyżej ponaglenie unormowane w art. 141 Ordynacji podatkowej nie jest środkiem skierowanym w stosunku do konkretnej czynności, nie służy kontroli rozstrzygnięć zaś organem uprawnionym do jego rozpoznania nie jest organ odwoławczy uprawniony do kontroli instancyjnej lecz organ wyższego stopnia. Przepis art. 141 Ordynacji podatkowej wskazuje jakie rozstrzygnięcie wydaje organ wyższego stopnia rozpoznający ponaglenie. Nie zawiera odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących odwołań i nie przyznaje organowi wyższego stopnia kompetencji organu odwoławczego. Reasumując należy stwierdzić, że nie służy organowi rozpatrującemu ponaglenie uprawnienie z art. 228 Ordynacji podatkowej a nadto rozpatrując ponaglenie organ wyższego stopnia nie jest uprawniony do merytorycznego rozpoznania sprawy w tym kwestionowania przymiotu strony, w sytuacji gdy postępowanie zostało wszczęte na jej wniosek. Odnosząc się do wniosku skarżącego zawartego w skardze o wyznaczenia przez sąd dodatkowego terminu załatwienia sprawy należy podnieść, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Sąd na skutek zaskarżenia aktu lub czynności nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego rozstrzygnięcia, lecz ma jedynie ocenić działalność organu. Sąd nie może, co do zasady, zastępować organu i rozstrzygnąć sprawy, jest to wyłączna kompetencja organów. Ponadto należy wyjaśnić, że aktem normującym postępowanie w sprawach zobowiązań podatkowych są przepisy Ordynacji podatkowej, nie mają natomiast zastosowania przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, Rozpoznając sprawę organ dokona oceny czy ma miejsce opieszałość organu w załatwieniu sprawy wszczętej na żądanie spółki i wyda stosowne rozstrzygnięcie przewidziane przepisem art. 141 Ordynacji podatkowej. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c oraz art. 152 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).