I SA/Ke 13/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Banach Asesor WSA Magdalena Stępniak Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Adamczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy odroczenia zaległości drugiej raty podatku rolnego za 2024 r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata K. J. 590,40 (pięćset dziewięćdziesiąt 40/100) złotych, w tym 110,40 (sto dziesięć 40/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (kolegium) decyzją z 25 listopada 2024 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] i Gminy S. (burmistrz) z 9 sierpnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy H. K. odroczenia zaległości drugiej raty podatku rolnego za 2024 r. w kwocie [...]złotych objętych upomnieniem nr [...] z 22 maja 2024 r. W uzasadnieniu wskazano, że podatnik 10 czerwca 2024 r. zwrócił się do burmistrza o odroczenie zaległości z tytułu podatku rolnego za rok 2024, wskazując na ciężką sytuację materialną i zdrowotną, w której się znajduje. Organ I instancji wymienioną na wstępie decyzją z 9 sierpnia 2024 r. odmówił odroczenia zaległości drugiej raty podatku rolnego za 2024 r. w kwocie [...]zł wskazując, że sytuacja materialna i osobista strony nie uzasadnia odroczenia zaległości. Podatnik od decyzji burmistrza złożył odwołanie. Rozpoznając odwołanie kolegium wskazało na podstawę prawną rozstrzygnięcia, tj. art. 67 a § 1 Ordynacji podatkowej. Podniosło, że z uwagi na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia wybór taki nie może być jednak dowolny, a musi wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Zdaniem kolegium dokonana przez burmistrza ocena zebranych dowodów nie narusza wyrażonej w art. 191 Ordynacji podatkowej zasady swobodnej oceny dowodów, a tym samym wypełnia przesłanki naczelnej zasady prawdy obiektywnej z art. 122 Ordynacji podatkowej. Zdaniem kolegium proces decyzyjny organu podatkowego spełnił wymagania wskazane w przepisach prawa. Następnie powołując się na orzecznictwo wyjaśnił, że w postępowaniu w przedmiocie ulgi w spłacie należności publicznoprawnych ciężar dowodzenia wskazanych przesłanek spoczywa na wnioskodawcy. Zaniechanie przeciwstawienia stanowisku organów administracji publicznej dowodów na okoliczność sytuacji materialnej, zdrowotnej oraz ponoszonych wydatków na utrzymanie nie może stanowić przekonującego argumentu uzasadniającego ocenę o wadliwości decyzji odmawiającej udzielenia ulgi. Strona postępowania nie jest zwolniona od współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych, skoro nieudowodnienie określonego faktu może prowadzić do wydania decyzji dla niej niekorzystnej. Podkreśliło, że uzasadniając złożony wniosek o udzielenie ulgi trudną sytuacją finansową, strona musi mieć świadomość, że właśnie ta okoliczność będzie objęta badaniem organu podatkowego w toku prowadzonego postępowania. W dalszej kolejności ustaliło, że podatnik do złożonego wniosku o udzielenie ulgi nie załączył żadnych dokumentów potwierdzających jego trudną sytuację materialną i zdrowotną. Burmistrz pismem z 12 czerwca 2024 r. wezwał stronę do przedstawienia dowodów potwierdzających jej sytuację materialną, zdrowotną i osobistą, z pouczeniem, że brak przedłożenia dokumentów może mieć negatywne skutki procesowe. Podał, że strona odebrała pismo 25 czerwca 2024 r., jednak nie przedstawiła żadnych dowodów potwierdzających trudną sytuację, w której się znajduje. Następnie kolegium wyjaśniło, że burmistrz w uzasadnieniu decyzji wskazał, że z urzędu jest mu wiadome, że podatnik posiada w miejscowości W. nieruchomość o powierzchni [...] ha, na której znajdują się: staw o powierzchni [...] m2, budynek mieszkalny o powierzchni [...] m2, budynki gospodarcze o powierzchni [...] m2 i [...] m2, stodoła o powierzchni [...] m2. Na terenie Gminy S. strona posiada zaś gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha, stanowiących [...] ha przeliczeniowych. Wobec powyższego zdaniem kolegium – burmistrz prawidłowo ocenił, że nie zaistniały przesłanki z art. 67 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej uzasadniające odroczenie zaległości. Odwołując się to istoty regulacji przepisu art. 67a § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej organ odwoławczy wyjaśnił, że przepis nie uzależnia możliwości odroczenia zaległości tylko od złej sytuacji finansowej, materialnej, osobistej czy też zdrowotnej wnioskodawcy. Za przyznaniem ulgi na podstawie tego przepisu mogą przemawiać jedynie takie okoliczności, na powstanie których wnioskodawca nie mógł mieć wpływu i które są niezależne od sposobu jego postępowania. Na stronie ciąży powinność prowadzenia swoich spraw w taki sposób, aby mogła ona regulować ciążące na niej zobowiązania. Regulacja ww. przepisu ma charakter wyjątkowy i nie można z uzyskania ulg czynić normy. Nadto kolegium powołując się na orzecznictwo podkreśliło, że ważny interes, o którym mowa w art. 67a § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej to sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków strona nie jest w stanie uregulować ciążących na niej zaległości. Będzie to, między innymi utrata losowa majątku, nagła utrata możliwości zarobkowania, nieporadność życiowa związana z nagłym pogorszeniem się zdrowia. Zdaniem organu podatkowego trudna sytuacja materialna i zdrowotna podatnika nie może być podstawą udzielenia ulgi. Nadto zwrócił uwagę na to, że ciążące na stronie zaległości dotyczą podatku o charakterze majątkowym, związanym z posiadaniem majątku. Końcowo podkreślił, że strona tak powinna prowadzić swoje sprawy, aby wywiązywać się także z obowiązków ustawowych. Końcowo organ omówił przesłankę interesu publicznego, która jego zdaniem w sprawie nie zachodzi. Na powyższą decyzję H. K. pismami z 10 stycznia 2025 r. (data wpływu do SKO w K.) złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Zarzucił niezasadne utrzymanie w mocy decyzji burmistrza, podczas gdy sytuacja materialna, zdrowotna i życiowa skarżącego uniemożliwia mu niezwłoczną zapłatę zaległości z tytułu podatku rolnego. Wyjaśnił, że pobiera [...] zł emerytury, po zajęciu komorniczym. Tymczasem burmistrz nie uwzględnia jego próśb o umorzenie niesłusznych opłat za podatek. Zarzucił, że wbrew stanowisku kolegium wszystkie dowody na temat jego sytuacji zdrowotnej i materialnej dołączył w Urzędzie Gminy w S. , zaś organ twierdzi, że nic nie załącza. W uzasadnieniu skarżący ponadto opisał kwestię związane z prawem własności posiadanego gospodarstwa rolnego. Natomiast w skardze sporządzonej pismem odręcznym strona opisała okoliczności związane z kwestiami właścicielskimi posiadanych gruntów rolnych, prowadzonymi postępowaniami przez organ podatkowy I instancji, prowadzoną egzekucją komorniczą na wniosek Burmistrza. Podkreślił, że wskutek prowadzonych postępowań egzekucyjnych jego sytuacja życiowa jest zła i żyje w ubóstwie. Nadto opisał sytuację zdrowotną. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego ustanowiony w ramach prawa pomocy wniósł o uchylenie decyzji kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji burmistrza. Podkreślił ciężką sytuację materialną i zdrowotną podatnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j. t. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym, co do zasady, związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c"); sąd na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli m. in. zachodzą przyczyny określone w przepisach Ordynacji podatkowej. Działając w powyższych ramach prawnych sąd stwierdził, że skarga zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ wydając decyzje w kontrolowanej sprawie organy naruszyły przepisy postępowania tj. art. 155 § 1 O.p., art. 122 § 1 O.p. oraz art. 187 § 1 i art. 191 O.p., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kontrolą sądu w niniejszym postępowaniu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 25 listopada 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] i Gminy S. z 9 sierpnia 2024 r. w przedmiocie odmowy H. K. odroczenia zaległości drugiej raty podatku rolnego za 2024 r. Postępowanie podatkowe zainicjował wniosek strony, który wpłynął do organu I instancji 10 czerwca 2024 r. Zdaniem sądu organ przedwcześnie przyjął, że pismo to jest wnioskiem o odroczenie drugiej raty podatku rolnego za 2024 r. Pomimo tego, że w treści wniosku padają słowa "odroczenie bez procentu podatku rolnego za 2024 r.", to w dalszej jego części wnioskodawca wskazuje na swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną, wspomina o zajęciach komorniczych emerytury i podaje, że pozostała na przeżycie kwota nie starcza mu na leki. Twierdzi, że jest całkowicie niezdolny do pracy. Z powyższego może wynikać, że wolą strony było wnioskowanie o umorzenie zaległości, albowiem w swoim piśmie nie przedstawił żadnej perspektywy możliwości zapłaty zaległego podatku w jakiejkolwiek części. Tymczasem z istoty wniosku o odroczenie zapłaty zaległości wynika założenie o możliwości uiszczenia danych kwot, lecz w późniejszym terminie. Nie dostrzegając powyższych rozbieżności w treści podania, organ nie dążył do poznania rzeczywistej intencji strony, czym naruszył art. 155 § 1 O.p. Winien bowiem wezwać wnioskodawcę do sprecyzowania żądania, a następnie przeanalizować pisma strony z perspektywy wszystkich zawartych w nich argumentów i wskazanych okoliczności. Ubocznie zauważyć należy, że organ I instancji orzekając w zakresie odroczenia zaległości II raty podatku rolnego, w uzasadnieniu decyzji wskazuje, że "podnoszone przez podatnika argumenty nie stanowią wystarczających przesłanek do zastosowania ulgi w postaci umorzenia zaległego podatku rolnego" nawiązując w ten sposób wprost do instytucji umorzenia zaległości podatkowej. Nie jest też wiadome, dlaczego, skoro w podaniu strony mowa jest o podatku rolnym za 2024 rok organ ograniczył rozpoznanie żądania tylko do drugiej raty tego podatku. Kolejnym uchybieniem procesowym organów jest naruszenie przepisów art. 122 § 1 O.p. oraz art. 187 § 1 O.p. Tytułem wstępu godzi się zauważyć, że stosownie do treści art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej, decyzje organów podatkowych dotyczące udzielania ulg w spłacie zobowiązań podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego. Tak więc nawet w sytuacji zaistnienia okoliczności wskazujących na istnienie chociażby jednej z przesłanek, o jakich mowa w powołanym przepisie ("ważny interes podatnika" lub "interes publiczny") organ nie jest bezwzględnie zobowiązany do odroczenia, rozłożenia na raty, czy umorzenia wnioskowanych zaległości. Rozstrzygnięcie organu nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej). Ponadto oceniając zgromadzony materiał dowodowy organy podatkowe muszą kierować się regułami zapisanymi w art. 191 Ordynacji podatkowej. Jakkolwiek w przypadku postępowania w sprawie ulg w spłacie zobowiązań, ciężar dowodzenia wystąpienia przesłanek umorzenia przesuwa się na stronę podatnika, to jednak organ podatkowy nie jest zwolniony z obowiązku ustalenia stanu faktycznego sprawy w dostępnym mu zakresie, a koniecznym do wydania i uzasadnienia rozstrzygnięcia. W realiach kontrolowanej sprawy organ wzywając stronę do złożenia dowodów na poparcie aktualnej sytuacji materialnej oraz zdrowotnej, pouczył ją, że w razie braku ich przedłożenia sprawa zostanie rozpoznana w oparciu o materiał dowodowy, będący w dyspozycji organu (k. 5 akt podatkowych). Następnie w wydanych decyzjach organy zawarły informację, że wnioskodawca posiada w miejscowości W. nieruchomość o powierzchni [...] ha, na której znajdują się: staw o powierzchni [...] m2, budynek mieszkalny o powierzchni [...] m2, budynki gospodarcze o powierzchni [...] m2 i [...] m2, stodoła o powierzchni [...] m2. Na terenie Gminy S. strona posiada zaś gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha, stanowiących [...] ha przeliczeniowych. Okoliczności te – jak podał organ I instancji – wynikały z dokumentacji posiadanej przez organ. Należy jednak zwrócić uwagę, że akta sprawy nie zawierają żadnych dokumentów świadczących o prawidłowości powyższych ustaleń, zatem decyzje w tym kontekście uchylają się spod kontroli sądu. Nie ulega wątpliwości, że ustalenie faktu władania konkretnymi nieruchomościami ma znaczenie dla oceny stanu majątkowego wnioskodawcy i jest istotne z perspektywy rozpoznania wniosku o udzielenie ulgi, jednak ustalenia takie, dokonywane przez organ z urzędu powinny mieć potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym, tak, aby wnioski z nich wynikające poddawały się kontroli. Ponieważ w aktach sprawy nie ma jakichkolwiek dokumentów potwierdzających deklarowany przez organ stan majątkowy skarżącego, sąd stwierdza, że zaniechanie organu w tym zakresie doprowadziło do naruszenia art. 122 § 1 O.p. oraz art. 187 § 1 O.p., które to naruszenie ma istotny wpływ na wynik sprawy. Stwierdzone powyżej uchybienia świadczą o wadliwie prowadzonym postępowaniu z wniosku strony oraz zaniechaniu przez organ obowiązkom dążenia do ustalenia rzeczywistego żądania strony oraz gromadzenia materiału dowodowego niezbędnego do wydania rozstrzygnięcia. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ wezwie wnioskodawcę do sprecyzowania żądania, dążąc w ten sposób do poznania rzeczywistej intencji strony, a następnie dokona analizy stanowiska strony w całokształcie podnoszonych przez nią okoliczności. Następnie rozpoznając wniosek organ zgromadzi z urzędu dostępny mu materiał dowodowy dotyczący sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a dokonane ustalenia potwierdzi w dowodach dołączonych do akt sprawy. Kontrolując zaskarżone decyzje sąd dostrzegł również następujące nieprawidłowości. Przyjmując, że wniosek o udzielenie ulgi dotyczy podatku rolnego za 2024 rok należy zwrócić uwagę, że – jak podaje organ odwoławczy – decyzja z dnia 17 stycznia 2024 r. w sprawie wymiaru podatku rolnego, od nieruchomości pobieranego w formie łącznego zobowiązania pieniężnego została doręczona H. K. w siedzibie organu w dniu 14 maja 2024 r. Zobowiązanie podatkowe powstaje w takim przypadku z dniem doręczenia decyzji organu podatkowego ustalającej wysokość tego zobowiązania, a termin jego płatności wynosi 14 dni od doręczenia decyzji. Zgodnie z treścią art. 47 § 2 O.p. jeżeli przepisy prawa podatkowego określają kalendarzowo terminy płatności podatku, zaliczki na podatek lub raty podatku, a decyzja ustalająca wysokość zobowiązania podatkowego nie została doręczona co najmniej na 14 dni przed terminem płatności podatku, pierwszej zaliczki na podatek lub pierwszej raty podatku, obowiązuje termin określony w § 1. Skoro decyzję doręczono 14 maja, to 14 dniowy termin płatności podatku upływał 28 maja. Tymczasem już 22 maja 2024 r. skierowano do skarżącego upomnienie, z wezwaniem do zapłaty drugiej raty podatku wraz z kosztami upomnienia. Dalej, jak wynika z informacji zawartych w zaskarżonej decyzji – strona wniosła odwołanie od decyzji wymiarowej, w wyniku rozpoznania którego doszło do wydania decyzji przez organ odwoławczy w dniu 21 października 2024 r. Tym samym organ I instancji podejmując decyzję w przedmiocie ulgi w dniu 9 sierpnia 2024 r., podjął ją w czasie, kiedy trwał spór co do prawidłowości wysokości podatku, a decyzja wymiarowa burmistrza z dnia 17 stycznia 2024 r. nie podlegała wykonaniu, jako nieostateczna. Zaznaczenia wymaga, że przy orzekaniu w przedmiocie ulg kwota podatku lub zaległości musi być znana i pewna, albowiem wielkość tą należy odnieść do możliwości płatniczych wnioskodawcy i jego sytuacji majątkowej. Stąd również powyżej opisane okoliczności świadczą o naruszeniu przez organy art. 122 § 1 O.p. oraz art. 187 § 1 O.p. w kontrolowanej sprawie. Mając na względzie powyższe, sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi sąd orzekł w punkcie 2 sentencji wyroku, na podstawie art. 250 ustawy p.p.s.a. w zw. z § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 4 ust. 1 i 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2024 r. poz. 763).