I SA/Ke 132/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma po rozpoznaniu 28 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. B.od postanowienia starszego referendarza sądowego z 2 czerwca 2016 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z [...] r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. J. B., w odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu w kwocie 2.000 zł od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z 18 grudnia 2015 r. w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r., złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Podała, że pozostaje sama w gospodarstwie domowym, nie posiada stałych dochodów, utrzymuje się z pracy dorywczej polegającej na pomocy znajomym w opiece nad dziećmi oraz zajmowaniu się domem i sprzątaniem. Jako posiadany majątek wykazała niezagospodarowaną działkę rolną o powierzchni 1 ha wartości 80.000 zł. Jest osobą bezrobotną i nie jest w stanie uiścić wpisu. Starszy referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia braków złożonego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, pod rygorem ujemnych skutków procesowych poprzez: przedłożenie odpisu (kserokopii) zeznania podatkowego skarżącej za rok 2015 – w przypadku niezłożenia zeznania podatkowego za 2015 r. przedłożenie stosownego zaświadczenia z urzędu skarbowego w tym zakresie; przedłożenie zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o prowadzeniu/nieprowadzeniu przez skarżącą aktualnie, tj. w roku 2016 oraz w roku 2015 działalności gospodarczej; jeżeli skarżąca jest osobą bezrobotną - przedłożenie aktualnego zaświadczenia z właściwego urzędu pracy potwierdzającego, że skarżąca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku; oświadczenie w jakiej wysokości dochód skarżąca uzyskuje miesięcznie z prac dorywczych; przedłożenie wyciągu lub wykazu z posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych, w tym kont i kart kredytowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy; przedłożenie dokumentów (kserokopii, odpisu) na okoliczność, kto jest właścicielem nieruchomości, którą skarżąca wskazuje jako adres zamieszkania, tj. O. ul. K. 5/7; określenie wysokości miesięcznych kosztów utrzymania mieszkania, w którym skarżąca mieszka oraz wskazanie, kto ponosi te koszty; przedłożenie aktualnego zaświadczenia z właściwego wydziału ewidencji pojazdów i kierowców o zarejestrowanych na nazwisko skarżącej – jako właściciela lub współwłaściciela samochodach i pojazdach (obejmujących ich markę i rok produkcji); oświadczenie, czy skarżąca korzysta z pomocy społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie wraz ze wskazaniem oraz udokumentowaniem otrzymywania przez skarżącą jakichkolwiek ewentualnych zasiłków. J. B. przedłożyła zaświadczenia z Urzędu Skarbowego w O.Ś. o niezłożeniu przez skarżącą zeznania podatkowego za 2015 r. oraz że skarżąca nie figuruje w ewidencji podatników podatku dochodowego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej; zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w O.Ś., że skarżąca jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku od 18 września 2015 r. Złożyła również wyciąg z rachunku bankowego za luty, marzec, kwiecień, z którego wynika, że skarżąca otrzymuje co miesiąc przelewy od komornika sądowego w kwocie 250 zł, spłaca kredyt w kwocie 330 zł miesięcznie. W lutym otrzymała przelew w kwocie 127,43 zł z Towarzystwa Ubezpieczeniowego L.4. Skarżąca przedłożyła również zaświadczenie ze Starostwa Powiatowego w O. Ś., z którego wynika, że jest właścicielem przyczepy ciężarowej rok produkcji 1997, samochodów osobowych marki Mitsubishi Pajero rok produkcji 1995, BMW 730 rok produkcji 1991 oraz motocykla osobowego marki Kawasaki rok produkcji 1992. Ponadto skarżąca oświadczyła, że jej dochód z prac dorywczych wynosi około 250-450 zł miesięcznie, mieszkanie w O. Ś.ul. K. 5/7 należy do jej córki, skarżąca w nim nie mieszka- jest to jedynie adres do korespondencji. Ponadto wskazała, że nie korzysta z pomocy społecznej. Starszy referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącej. Podniósł, że mimo wezwania, skarżąca nie przedłożyła dokumentów na okoliczność, kto jest właścicielem nieruchomości, którą wskazuje jako adres zamieszkania ani nie określiła wysokości miesięcznych kosztów utrzymania mieszkania, w którym mieszka oraz nie wskazała, kto ponosi te koszty. Niewyjaśnienie tych okoliczności nie pozwala na stwierdzenie, czy strona jest w stanie wygospodarować środki pieniężne na poniesienie kosztów sądowych. Ponadto regularna spłata kredytu w kwocie 330 zł miesięcznie i utrzymanie czterech pojazdów mechanicznych przy miesięcznych dochodach w wykazanej wysokości, wzmacniają wątpliwości co do ich wiarygodności. Skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia. Zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że jest w stanie ponieść opłatę sądową, mimo, że z oświadczenia o stanie majątkowym wynika, że nie jest w stanie tego uczynić. Podniosła, że utrzymuje się z prac dorywczych, które muszą wystarczyć na wydatki związane z utrzymaniem. Poza tym dochodem skarżąca nie ma innych źródeł zarobkowania, nie posiada oszczędności. Skarżąca zakwestionowała stanowisko referendarza sądowego, że jest w stanie uiścić kwotę 2.000 zł. Skarżąca nie dysponuje zapleczem finansowym, nie może liczyć na pomoc rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: ustawa p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowień referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach tych, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Prawo to może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym służy osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym służy natomiast osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.). Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Przedstawione przez stronę okoliczności mają pozwolić sądowi dokonać analizy jej sytuacji materialnej, a tym samym rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca winien należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że wbrew przekonaniu J. B., starszy referendarz sądowy nie ustalił, że skarżąca jest w stanie uiścić kwotę 2.000 zł. Orzekł natomiast, że niewyjaśnienie przez stronę wszystkich okoliczności sprawy dotyczących jej rzeczywistych możliwości płatniczych stanowi przeszkodę wykluczającą przyznanie prawa pomocy przez to, że niemożliwa jest weryfikacja jej prawdziwego stanu majątkowego. Sąd w całości podziela to stanowisko. Zgodnie z treścią art. 255 ustawy p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 tej ustawy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie, w której na skutek wskazania przez J. B. we wniosku dość lakonicznych informacji, starszy referendarz sądowy wezwał skarżącą do przedstawienia dodatkowych oświadczeń, w tym do określenia wysokości miesięcznych kosztów utrzymania mieszkania, w którym skarżąca mieszka oraz wskazania, kto te koszty ponosi. Mimo to, skarżąca ani w piśmie z 20 maja 2016 r., ani w sprzeciwie nie wyjaśniła gdzie mieszka ani kto i w jakiej wysokości ponosi związane z tym koszty. Wprawdzie do sprzeciwu dołączyła pismo dotyczące nabycia własnościowego prawa do lokalu przez jej córkę, ale potwierdza ono tylko okoliczności wskazane w piśmie z 20 maja 2016 r., że mieszkanie przy ul. K. 5/7 w O. Ś. nie należy do skarżącej. Tymczasem ustalenia w zakresie miejsca zamieszkania i kosztów z tym związanych mają zasadnicze znaczenie przy ustalaniu rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Z zasad doświadczenia życiowego wynika przecież, że koszty takie pochłaniają znaczną część wydatków dorosłych, pracujących i utrzymujących się samodzielnie osób. Konstrukcja art. 255 ustawy p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Jest to rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. To na podstawie zestawienia wszystkich dochodów i wydatków strony sąd czyni wnioski czy strona ma możliwość opłacenia kosztów sądowych. W przedmiotowej sprawie, brak pełnej wiedzy Sądu o tych danych, spowodowany zaniechaniami skarżącej, uniemożliwił przeprowadzenie takiej analizy. Innymi słowy, niedostarczenie żądanych przez starszego referendarza danych spowodowało, że oświadczenie J. B. o jej trudnej sytuacji życiowej jest niepełne i niewystarczające do oceny zasadności wniosku. Uniemożliwia dokonanie obiektywnej oceny jaka jest autentyczna sytuacja majątkowa skarżącej, a w konsekwencji, czy skarżąca jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowego. Należy również zauważyć, że część informacji, które skarżąca przedstawiła, w tym o niskich dochodach z prac dorywczych, budzi wątpliwość, co do ich rzetelności. Z oświadczenia skarżącej wynika, że niski dochód z prac dorywczych przeznacza na swoje utrzymanie. Jak natomiast wskazują wyciągi bankowe, w lutym, marcu i kwietniu spłacała kredyt w wysokości 330 zł miesięcznie. Jest również właścicielką dwóch samochodów, przyczepy i motocyklu, z czym również wiąże się ponoszenie wydatków. Trudno dać wiarę, że osoba uzyskująca dochody w wysokości około 250 - 450 zł jest w stanie nie tylko spłacać taką kwotę kredytu, ale i ponosić koszty związane z posiadaniem pojazdów oraz utrzymaniem własnej osoby. Skarżąca nie wspomniała również o comiesięcznych przelewach kwot od komornika sądowego, a na okoliczność tą wskazują wspomniane wyciągi z konta bankowego. Podsumowując, skarżąca nie wywiązała się z obowiązku pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych z punktu widzenia oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy. Brak pełnego obrazu sytuacji majątkowej skarżącej uniemożliwił dokonanie oceny przesłanek przyznania prawa pomocy, a to spowodowało oddalenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.