I SA/Ke 132/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma po rozpoznaniu 17 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. B.od postanowienia referendarza sądowego z 3 marca 2017 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z [...] r. [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. J. B. wraz ze skargą kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach oddalającego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K.z [...] r. w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r., złożyła formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wniosła w nim o zwolnienie od kosztów sądowych. Podała, że nie posiada mieszkania, mieszka u znajomych w zamian za co opiekuje się ich dziećmi. Nie posiada żadnego majątku, oszczędności, ani wierzytelności. Wysokość dochodów nie pozwala jej na zaoszczędzenie żadnej kwoty. Utrzymuje się z dochodu z prac dorywczych w kwocie 450 zł netto miesięcznie. Wykazała, że jest właścicielką nieruchomości rolnej wielkości 1ha. Nie wskazała żadnych osób, z którymi pozostaje w gospodarstwie domowym. Referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia braków formalnych złożonego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, pod rygorem ujemnych skutków procesowych poprzez: przedłożenie wyciągu lub wykazu z posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych, w tym kont i kart kredytowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy; udokumentowanie czy skarżąca nadal jest właścicielką pojazdów wykazanych w zaświadczeniu Starostwa Powiatowego w Ostrowcu Świętokrzyskim z 17 maja 2016 r.; przedłożenie dokumentów wskazujących na wysokość spłacanego przez skarżącą kredytu oraz wysokość rat kredytowych; przedłożenie dokumentów na okoliczność, czy skarżąca nadal otrzymuje comiesięczne przelewy od komornika sądowego; przedłożenie stosowych dokumentów wskazujących wysokość kosztów związanych z opłaceniem usług pełnomocnika w sprawie niniejszej; przedłożenie pisemnego oświadczenia osób, u których skarżąca mieszka, że zamieszkuje u nich nieodpłatnie i nie ponosząc kosztów utrzymania w zamian za opiekę nad ich dziećmi. Powyższe wezwanie skarżąca otrzymała 9 lutego 2017 r. Nie złożyła żadnych dokumentów. Referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącej. Podniósł, że mimo wezwania, skarżąca wykazała brak współpracy w zakresie wyjaśnienia wątpliwości dotyczących jej sytuacji materialnej. Nie uczyniła zatem zadość obowiązkowi współpracy z Sądem w ramach toczącego się postępowania z wniosku o przyznanie praw pomocy, co uniemożliwiło weryfikację oświadczeń skarżącej. Skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia. Zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że jest w stanie ponieść wpis od skargi kasacyjnej, mimo, że z oświadczenia o stanie majątkowym wynika, że nie jest w stanie uiścić kwoty 2.000 zł. Nie dysponuje zapleczem finansowym, nie może liczyć na pomoc rodziny. Po uiszczeniu wszystkich wydatków na zakup żywności nie pozostaje jej żadna kwota. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej: ustawa p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowień referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach tych, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Prawo to może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym służy osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym służy natomiast osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.). Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Przedstawione przez stronę okoliczności mają pozwolić sądowi dokonać analizy jej sytuacji materialnej, a tym samym rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca winien należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że wbrew przekonaniu J.B., referendarz sądowy nie ustalił, że skarżąca jest w stanie uiścić kwotę 2.000 zł. Orzekł natomiast, że niewyjaśnienie przez stronę wątpliwości dotyczących jej sytuacji materialnej uniemożliwia weryfikację jej prawdziwego stanu majątkowego. Sąd w całości podziela to stanowisko. Zgodnie z treścią art. 255 ustawy p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 tej ustawy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wobec skarżącej toczyło się już w niniejszej sprawie postępowanie w przedmiocie prawa pomocy, ponadto skarżąca reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem, co powinno wzmacniać jej świadomość prawną. Na skutek wskazania przez skarżącą we wniosku dość lakonicznych informacji, referendarz sądowy wezwał ją do przedstawienia dodatkowych oświadczeń mających uaktualnić i uszczegółowić dane na temat jej sytuacji życiowej i materialnej. Mimo to skarżąca nie odpowiedziała na wezwanie i nie przedłożyła żadnego dokumentu. Tymczasem konstrukcja art. 255 ustawy p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Jest to rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i rzeczywisty stanu majątkowego wnioskodawcy. To na podstawie zestawienia wszystkich dochodów i wydatków strony sąd czyni wnioski czy strona ma możliwość opłacenia kosztów sądowych. W przedmiotowej sprawie, brak pełnej wiedzy Sądu o tych danych, spowodowany zaniechaniami skarżącej, uniemożliwił przeprowadzenie takiej analizy. Innymi słowy, niedostarczenie żądanych przez referendarza danych spowodowało, że oświadczenie J.B. o jej trudnej sytuacji życiowej jest niepełne i niewystarczające do oceny zasadności wniosku. Uniemożliwia dokonanie obiektywnej oceny jaka jest autentyczna sytuacja majątkowa skarżącej, a w konsekwencji, czy skarżąca jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowego. Podsumowując, skarżąca nie wywiązała się z obowiązku pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych z punktu widzenia oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy. Brak pełnego obrazu sytuacji majątkowej skarżącej uniemożliwił dokonanie oceny przesłanek przyznania prawa pomocy, a to spowodowało oddalenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.