I SA/Ke 144/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska,, Sędzia WSA Danuta Kuchta, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Adamczyk, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2012r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych oddala skargę. 1.1. Decyzją z dnia [...]. nr [...]Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...]nr [...]odmawiającą S. M. umorzenia należności z tytułu składek: na ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie 26 810,11 zł, ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 7 443,09 zł i Fundusz Pracy w łącznej kwocie 1 977,53 zł . 1.2. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że wnioskiem z 9 listopada 2011r.,a następnie wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy z 4 stycznia 2012r. S. M. zwróciła się o umorzenie nieopłaconych składek. Po przeprowadzeniu postępowania organ stwierdził, że w przypadku wnioskodawcy nie zachodzi żadna okoliczność opisana w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009r. Nr 205 poz. 1585 ze zm.) - dalej: u.s.u.s., pozwalająca na uznanie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Oznacza to brak możliwości umorzenia należności na podstawie tego przepisu. Organ ustalił, że S. M. jest współwłaścicielką nieruchomości oraz uzyskuje dochody z tytułu umowy o pracę, z których można będzie przeprowadzić egzekucję. S. M. uzyskuje dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 1838,40 zł brutto miesięcznie. Zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem S. uzyskującym dochody w wysokości 692,62 zł netto miesięcznie z tytułu pobieranego świadczenia rentowego. Dodatkowym źródłem dochodu wnioskodawczyni i jej męża jest dzierżawa sąsiedzka gruntu w kwocie 200 zł/rocznie. 1.3. Analizując sytuację wnioskodawcy w aspekcie § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141, poz.1365) - dalej zwane rozporządzeniem, organ podniósł, że nie zachodzą przesłanki zawarte w tym przepisie pozwalające na umorzenie zadłużenia. Organ ponownie wskazał na uzyskiwane przez wnioskodawczynię i jej męża dochody w łącznej miesięcznej wysokości 2 044,20 zł, w tym zakresie ustalił, że wnioskodawczynie nie prowadzi obecnie działalności gospodarczej. Wskazał nadto że, małżonkowie nie korzystają z żadnych form pomocy społecznej. W zakresie warunków bytowych wnioskodawczyni organ ocenił jej jako dobre, ustalając w tym zakresie, że wnioskodawczyni zamieszkuje wspólnie z mężem w dwukondygnacyjnym domu, zajmując jedną kondygnację o pow. 80 m2. Natomiast drugą kondygnację zajmuje jej szwagier, prowadząc oddzielne gospodarstwo domowe. Dom jest w dobrym stanie technicznym wyposażonym we wszystkie media. Wspólnie z wnioskodawczynią zameldowany jest również jej syn W., który przebywa obecnie z rodziną poza granicami kraju. Wydatki związane z prowadzeniem i utrzymaniem gospodarstwa domowego wynoszą około 300 zł miesięcznie, ponadto wnioskodawczyni ponosi opłaty z tytułu zakupu opału w kwocie 3 000 zł rocznie. Nadto wnioskodawczyni spłaca pożyczkę uzyskaną w miejscu pracy, miesięcznie jej rata wynosi 300 zł. Obciążenie budżetu domowego stanowią również, koszty leczenia wnioskodawczyni oraz jej męża, bez sprecyzowania wartości miesięcznych wydatków z tego tytułu. Wnioskodawczyni posiada lekki stopień niepełnosprawności orzeczony na stałe, natomiast jej mąż jest częściowo niezdolny do pracy do 30 listopada 2013r.; choruje na zapalenie wątroby typu C, marskość wątroby, chorobę wrzodową dwunastnicy, dyskopatię lędźwiową, chorobę alkoholową. Odnośnie posiadanych nieruchomości organ wskazał, że wnioskodawczyni jest właścicielką na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej z mężem S.: działki o pow. 0.1600 ha z założoną księgą wieczystą nr KW 38296 oraz działki 0,1700 ha. Natomiast jej mąż jest właścicielem nieruchomości pod adresem zamieszkania o powierzchni 1,0120 ha. Przy czym małżonek złożył wniosek o podział ww. nieruchomości. Podsumowując organ podniósł, że w rozpatrywanej sprawie nie znalazł podstaw do umorzenia objętych wnioskiem zobowiązań w oparciu w § 3 ust. 2 i 3 rozporządzenia. W tym zakresie ocenił, że wnioskodawczyni nie dotknęły straty materialne spowodowane klęską żywiołową lub innym nadzwyczajnym zdarzeniem. Uzyskuje ona stałe dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę. Natomiast dotykające ją i jej męża problemy zdrowotne nie pozbawiają jej możliwości zarobkowania. Ustalone warunki materialno-bytowych w miejscu zamieszkania nie potwierdzają trudnej sytuacji rodziny. Zatem, je sytuacja nie może być rozpatrywana w kategoriach ubóstwa, czy też zagrożenia egzystencji. Organ wskazał nadto, że problemy związane z prowadzeniem działalności gospodarczej objęte są ryzykiem które ponosi osoba podejmująca taką działalność i nie stanowią przesłanki dla umarzania należności z tytułu nieopłaconych składek. Wskazał także na zawarcie przez wnioskodawczynię układ ratalnego obejmującego spłatę objętych wnioskiem zaległości z tytułu nieopłaconych składek. 2.1. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach S. M. nie precyzując kierunku rozstrzygnięcia, wskazała, że organ rozpatrując wniosek nie uwzględniał faktu opłacania przez nią składek do KRUS-u. Zarzuciła organom KRUS-u, że nie poinformowali jej w 2000 r., o tym iż, nie może prowadzić działalności gospodarczej w oparciu o ich ubezpieczenie. Wskazywał na niekorzystne warunki ubezpieczania w ZUS okresu w którym prowadziła działalności gospodarczą wobec opłacanych składek do KRUS. Podkreślała przy tym, że powstałe zadłużenie stanowi dla niej duże obciążenie. W piśmie procesowym z 24 kwietnia 2012r. skarżąca podtrzymała swoje stanowisko w sprawie braku informacji z KRUS dotyczącej zakazu prowadzenia działalności gospodarczej w oparciu posiadane ubezpieczenie. Zrzuciła także organowi, że nie uwzględnił przy ustalaniu jej sytuacji materialnej kosztów związanych z leczeniem. Zarzucał także, że w sprawie nie brano pod uwagę, faktu sezonowego prowadzonej działalności gospodarczej z tytułu której naliczone zostały składki na ubezpieczenie. Podkreślał również, że nie może sprzedać zamieszkałej nieruchomości ponieważ zamieszkują ją wspólnie ze szwagrem. 2.2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Podkreślając że w sprawie nie zaistniały przesłanki umożliwiające umorzenie objętych wnioskiem należności o których mowa w art. 28 ust. 1-3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 2 i 3 rozporządzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: 3.1. Skarga nie jest zasadna i podlegała oddaleniu. Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) - sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Nadto zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2012 poz. 270) zwanej dalej [p.p.s.a.] - sądy administracyjne sprawując kontrolę działalności administracji publicznej stosują środki określone ustawą. Oznacza to, że skarga może zostać uwzględniona jedynie wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 a – c) p.p.s.a.). 3.2. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych we wskazanym wyżej zakresie należy stwierdzić, że nie narusza ona prawa, a ustalony stan faktyczny znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. 3.3. Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie była decyzja odmawiająca S. M. umorzenia należności z tytułu składek na własne ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Przepis art. 28 ust. 1 u.s.u.s., który stosownie do art. 32 u.s.u.s. ma zastosowanie do składek na Fundusz Pracy oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne, przewiduje, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części z uwzględnieniem ust. 2-4 tego artykułu. W ustępie 2 określono jednoznacznie, że należności mogą być umorzone tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Jednak w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s. ustawodawca dokonał legalnej wykładni tego pojęcia wskazując, iż całkowita nieściągalność należności zachodzi gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. 3.4. Alternatywnie wobec wskazanych przesłanek organ może dokonać umorzenia należności z tytułu składek, gdy zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust 3a u.s.u.s., który daje możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia, ale wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Przepis ten odsyła do rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Z § 3 ust. 1 rozporządzenia wynika, że zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, a opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Przesłanką umożliwiającą umorzenie jest także, w myśl tych przepisów, przewlekła choroba zobowiązanego oraz konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. 3.5. W ocenie Sądu, w badanej sprawie, organ w sposób prawidłowy zebrał i ocenił materiał dowodowy, a rozstrzygnięcie odpowiada dyspozycji przepisu art. 107 § 3 k.p.a. Organ rozpatrując wniosek ustalił, że w rozpatrywanej sprawie nie zaistniała sytuacja całkowitej nieściągalności przedmiotowych należności, co wyklucza możliwość ich umorzenia w oparciu o art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Ocena taka wynika z dokonanych ustaleń wskazujących na brak wystąpienia przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s., Organ ustalił, że skarżąca posiada stałe źródła przychodów w postaci miesięcznego wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w kwocie 1 838,40 zł brutto. Mąż skarżącej z którym prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe osiąga miesięczny przychód w postaci świadczenia rentowego w wysokości około 692,62 zł netto. Na prawidłowość dokonanej przez organ oceny, wskazują także ustalone obciążania: z tytułu spłaty pożyczki w kwocie 300 zł miesięcznie oraz ponoszonych bieżących kosztów utrzymania prowadzonego gospodarstwa wynoszące około 300 zł miesięcznie i koszty zakupu opału, które nie wpływają na ocenę braku zaistnienia całkowitej nieściągalności należności organu. Taką ocenę potwierdza również fakt, posiadanych nieruchomości, których obecnie nieuregulowany status nie przesądza o niemożności uwzględnia ich przy ocenie sytuacji materialnej skarżącej. W związku z tym prawidłowe jest twierdzenie organu, że zaległe świadczenia mogą zostać uregulowane w drodze dobrowolnego układu ratalnego, który de facto skarżąca już zawarła lub w trybie prowadzonej egzekucji, co wyklucza sytuację całkowitej nieściągalności należności. 3.6. Organ przy uwzględnieniu braku całkowitej nieściągalności należności, prawidłowo rozważył możliwość umorzenia należności objętych wnioskiem w oparciu przesłanki wynikające z § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Prawidłowo w tym zakresie organ ustalił, że w sprawie nie zaszła żadna z przesłanek wymienionych w tym przepisie. Jak bowiem wskazano wyżej sytuacja materialna skarżącej i jej rodziny jest na tyle dobra, że bez uszczerbku dla utrzymania może ona regulować swoje zaległości. Prawidłowości tych ustaleń, nie podważają ujawniane indywidualne odczucia skarżącej, co do ciężarów związanych ze spłatą istniejących zaległości. W tym zakresie nie zasługuje na uwzględnienie również zarzut skarżącej nieuwzględnienia przez organ ponoszonych przez jej rodzinę kosztów leczenia jej i małżonka. Uwzględniając bowiem wyżej wskazane rozważania co do dyspozycji § 3 rozporządzenia nakładające na wnioskodawcę obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających możliwość umorzenia zaległości, uznać należno, że skoro skarżąca uznawała te okoliczności za istotne w sprawie, a przy tym nie wykazał żadnych wartości co do tych kosztów, to organ nie kwestionując istnienia takich kosztów nie mógł przyjąć dowolnej ich wartości. Organ w dokonanych ustaleniach przyjął jedynie, że skarżąca takie koszty ponosi bez określania konkretnej ich wartości. Takiemu zaś stanowisku organu wobec bezczynności wnioskodawczyni nie można stawiać skutecznego zarzutu, w szczególności gdy we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca wskazywała ogólnie na te okoliczności nie precyzując wartości ponoszonych kosztów. Wyjaśnienia wymaga, że wskazywane przez skarżącą jako argument wniosku o umorzenie, a później jako zarzut skargi, okoliczności związane z niekorzystnym naliczeniem składek w ZUS wobec wcześniej opłacanych za ten sam okres składek do KRUS, nie mogły mieć wpływu na ocenę prawidłowości zaskarżonego skargą rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności składkowych. Podnieść należy, że problem w funkcjonowaniu sezonowych działalności gospodarczych oraz zasady podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu odpowiednio w KRUS lub ZUS, z uwagi na zamknięty katalog przesłanek określonych w art. 28 ust. 2, 3 i 3a u.s.u.s. oraz przepisach rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, nie mogły być brane pod uwagę w rozpatrywaniu sprawy. Podkreślania wymaga również fakt, że w świetle wskazanych przesłanek umożliwiających umorzenie należności składkowych pod uwagę brana jest sytuacja wnioskodawcy na datę wydania decyzji, a nie uprzednio występujące okoliczności. 3.7. Z przedstawionych powyżej przyczyn skargę jako nieuzasadnioną należało na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalić.