I SA/Ke 146/13

Dnia 25 kwietnia 2013 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach – Wydział I w składzie następującym: Referendarz sądowy WSA Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2013 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku M.P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. znak: [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień 2007 r. p o s t a n a w i a oddalić wniosek. M. P. reprezentowana przez pełnomocnika radcę prawnego R. K. wraz ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług złożyła wniosek o zwolnienie od opłaty sądowej od złożonej skargi. W uzasadnieniu złożonego wniosku skarżąca wskazała, że nie jest w stanie ponieść tej opłaty z uwagi na jej wysokość, ponieważ, ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. Ś. dokonał zajęcia całego jej majątku ruchomego oraz kont bankowych, wskutek czego pozbawił skarżącą możliwości zarobkowania i uzyskiwania dochodów, które umożliwiłyby dokonanie wpłaty tak ogromnej opłaty sądowej. W załączeniu skarżąca przedłożyła kserokopie następujących dokumentów: - protokołów zajęcia i odbioru ruchomości z dnia 13 marca 2012 r. oraz z dnia 6 lutego 2012 r.; - zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem z dnia 18 lipca 2012 r. kwoty - 109.001,45 zł, 6. 587,85 zł, 84.820,94 zł, 58.102,43 zł, 95.003,67 zł, 37.756,93 zł; oraz z dnia 19 lipca 2012 r. kwoty 40.773,91 zł, 226.761,26 zł. Zgodnie z art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. zwanej dalej ustawą p.p.s.a.) wniosek taki powinien być złożony na urzędowym formularzu PPF. Skarżąca nie dopełniła tego wymagania, w związku z tym za pismem z dnia 12 marca 2013 r. Sąd przesłał pełnomocnikowi skarżącej urzędowy formularz PPF i zobowiązał do złożenia wypełnionego w/w formularza w terminie siedmiu dni od daty doręczenia niniejszego pisma pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W odpowiedzi pełnomocnik skarżącej złożył urzędowy formularz PPF, w którym wskazał ponownie, że skarżąca ma zajęty majątek ruchomy oraz konto bankowe wobec czego nie może ponieść kosztów wpisu sądowego. Z oświadczenia złożonego pod odpowiedzialnością karną za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z mężem. Jako posiadany majątek (zajęty egzekucją komorniczą) wykazała 1/3 domu – 40m² oraz 1/3 mieszkania 22m² oraz samochód osobowy marki Toyota Avensis rok prod. 2007 wartości 30.000,00 zł. Skarżąca wskazała, że z prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje stratę w kwocie 32.324,70 zł. Po dokonaniu wstępnej analizy wniosku, co do jego treści dane w nim zawarte okazały się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i zdolności płatniczych skarżącej. Z uwagi na powyższe pismem z dnia 4 kwietnia 2013 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia w/w wniosku poprzez: 1. przedłożenie bilansu prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej za 2012 r. oraz za okres od dnia 1 stycznia 2013 r. do dnia 31 marca 2013 r.; 2. wskazanie i udokumentowanie dochodów uzyskanych przez męża skarżącej za 2012 r. oraz za okres od dnia 1 stycznia 2013 r. do dnia 31 marca 2013 r.; 3. przedłożenie aktualnego zaświadczenia z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o posiadanych/nieposiadanych przez męża skarżącej samochodach (obejmującego ich markę i rok produkcji); 4. przedłożenie wyciągu lub wykazu z posiadanych przez męża skarżącej rachunków bankowych, w tym kont i kart kredytowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy; 5. określenie i udokumentowanie wysokości miesięcznych kosztów utrzymania posiadanych przez skarżącą i jej męża nieruchomości, z wyszczególnieniem kosztów utrzymania domu, w którym skarżąca wraz z mężem zamieszkuje np. czynsz, energia, media, telefon; 6. przedłożenie oświadczenia, jaką kwotę miesięcznie przeznacza skarżąca na wydatki związane z życiem codziennym np. produkty żywnościowe, inne podstawowe środki niezbędne do życia, leki. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca przedłożyła: - kserokopię wyciągu z rachunku bankowego męża za okres od dnia 9 stycznia 2013 r. do dnia 8 kwietnia 2013 r. z saldem początkowym w kwocie 1.126,57 zł, z saldem końcowym w kwocie 574,28 zł, oraz z obrotem WN w kwocie 3.499,29 i obrotem MA w kwocie 4.063,86 zł; - kserokopię dowodu rejestracyjnego samochodu osobowego marki Fiat 126 p, którego współwłaścicielem jest mąż skarżącej; - kserokopię zaświadczenia o zatrudnieniu męża skarżącej na czas określony od dnia 1 grudnia 2010 r. do dnia 31 maja 2014 r. na stanowisku handlowiec w pełnym wymiarze pracy z wynagrodzeniem za miesiąc styczeń w kwocie 1.104, 24 zł netto, za miesiąc luty w kwocie 725, 14 zł netto wraz z informacją, że od dnia 22 lutego mąż skarżącej przebywa na zasiłku chorobowym. - kserokopię informacji o dochodach oraz o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy PIT-11 za 2012 rok męża skarżącej, w której wykazano przychód w kwocie 16.443,00 zł, koszty w kwocie 1.668,72 zł oraz dochód w kwocie 14.774,28 zł; - kserokopię rozliczenia prowadzonej przez skarżącą działalności za okres od dnia 1 stycznia 2012 r. do 31 grudnia 2012 r., w którym skarżąca wykazała przychód w kwocie 883.149,75 zł, koszty uzyskania przychodu w kwocie 723.665,39 zł oraz dochód w kwocie 159.484,36 zł; - kserokopię formularza obliczeniowego zaliczki na podatek dochodowy wg stawki 19% za okres od 1 marca 2013 r. do 31 marca 2013 r. prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej, w którym skarżąca wykazała przychód w kwocie 142.814,80 zł, koszty uzyskania przychodu w kwocie 138.801,63 zł oraz dochód w kwocie 4.013,17 zł; - kserokopię paragonu zakupu leków z dnia 18 marca 2013 r. na kwotę 230,68 zł oraz z dnia 22 listopada 2012 r. na kwotę 126,64 zł; - kserokopię dokumentu dostawy wyrobów węglowych z dnia 30 października 2012 r. wystawionego na nazwisko męża skarżącej wraz z kserokopią paragonu na zakup eko-groszku z dnia 30 października 2012 r. na kwotę 1.849,20 zł; - kserokopię potwierdzenia zapłaty faktury wystawionej na nazwisko skarżącej za energię - termin płatności 5 lutego 2013 r. na kwotę 335,28 zł; termin płatności 15 marca 2013 r. na kwotę 204,40 zł; - kserokopię paragonu zakupu oleju napędowego z dnia 15 kwietnia 2013 r. na kwotę 227,96 zł; - nieczytelne kserokopie dowodów wpłat (nieczytelny tytuł, wpłacający, kwota) z dnia 28 stycznia 2013 r. 19 marca 2013 r., 18 lutego 2013 r., 22 marca 2013 r., 25 lutego 2013 r., 10 grudnia 2012 r.. Ponadto skarżąca przedłożyła kserokopię oświadczenia z dnia 15 kwietnia 2013 r., w którym wskazała, że miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego, w którym zamieszkuje z mężem wynoszą ok. 2.500 zł – w tym opał 600 zł, energia 250 zł, telefon i internet 120 zł, media 100 zł, produkty żywnościowe – 600 zł, leki 350 zł, środki czystości 100 zł, koszty związane z dojazdem do pracy – 400 zł. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a. następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienia od kosztów sądowych. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W istocie instytucja ta stanowi pomoc państwa dla osób, które z uwagi na trudną sytuację finansową nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania dla siebie i rodziny (żywność, lekarstwa). Ubiegający się o taką pomoc winien, więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Analiza złożonego przez skarżącą wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz przedłożonych dokumentów wykazała, że wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem skarżąca jest w stanie zdobyć środki finansowe na poniesienie kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Przyznanie prawa pomocy w zakresie, w jakim domaga się skarżąca, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku czy osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Bezspornie do wyżej wskazanej grupy społecznej skarżąca nie należy, bowiem pomimo powoływania się na ciężką sytuację finansową nie potwierdziła tego w przedłożonych na żądanie Sądu dokumentach. Aktualnie skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, z której za 2012 r. wykazała przychód w kwocie 883.149,75zł, dochód w kwocie 159.484,36 zł i wygenerowała koszty uzyskania przychodu w kwocie 723.665,39zł. Za okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 marca 2013 r. skarżąca wykazała przychód w kwocie 142.814,80zł, dochód w kwocie 4.013,14 zł i wygenerowała koszty uzyskania przychodu w kwocie 138.801,63zł. W ocenie orzekającego, jeżeli prowadzona działalność gospodarcza przynosi dochód oraz generuje koszty w wykazanej wysokości to nie można uznać, że skarżąca nie posiada niezbędnych funduszy na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem sądowym. W tym miejscu podkreślić należy, że na złożonym formularzu PPF skarżąca wykazała, że prowadzona przez nią działalność przynosi stratę w kwocie 32.324,70 zł. Również mąż skarżącej uzyskuje stały miesięczny dochód. Aktualnie przebywa na zasiłku chorobowym wypłacanym przez ZUS, jednak nadal pozostaje w stosunku pracy z miesięcznym wynagrodzeniem w kwocie ok. 1.100, zł netto. Za zasadnością przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie może przemawiać eksponowana przez skarżącą okoliczność zajęcia całego majątku ruchomego skarżącej oraz zajęcia konta bankowego. Skarżąca do akt niniejszej sprawy dołączyła kserokopie zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem z dnia 18 lipca 2012 r. oraz z dnia 19 lipca 2012 r.. Skarżąca w ramach prowadzonej działalności obraca jednak kwotami wielokrotnie przewyższającymi wysokość obciążających ją kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie, posiada więc realną możliwość wygospodarowania środków na pokrycie kosztów sądowych w swojej sprawie. Również na rachunku bankowym męża skarżącej pozostają do jego dyspozycji środki finansowe, a dochody przewyższają wydatki - obroty MA na koncie za okres ostatnich trzech miesięcy wyniosły 4.063,86 zł. Podnieść również należy, że orzekając o przyznaniu prawa pomocy należy mieć na uwadze nie tylko osiągany przez stronę dochód, ale także możliwości zarobkowe wnioskującego. Nie można bowiem dopuścić do sytuacji, w której osoba osiągająca dochody, korzysta ze środków budżetu państwa w celu prowadzenia swoich spraw przed sądem i nie ponosi wysiłku, aby w kosztach tych partycypować. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych za wniosek strony zawarta jest w Rozdziale 3 Oddział 2 ustawy p.p.s.a. zatytułowanym "Prawo pomocy". Oznacza to, że założeniem tej instytucji jest pomoc stronie, która samodzielnie, mimo starań, nie może podołać poniesieniu kosztów, jakie wiążą się z urzeczywistnieniem prawa do sądu. Nie chodzi natomiast o zwolnienie strony od wszelkiej aktywności, która ma na celu uiszczenie koniecznych kosztów postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 22 czerwca 2010r. sygn. akt I GZ 189/10, SIP Lex). Wskazać w tym miejscu należy również, że na wezwanie Sądu skarżąca oświadczyła, że jej dwuosobowa rodzina na wydatki miesięczne przeznacza kwotę 2.500zł, nie wykazała, aby spłacała kredyt czy pożyczkę. Natomiast przedłożone na wezwanie Sądu dokumenty (choć wybiórcze, niekompletne i częściowo nieczytelne) potwierdzające wydatki, również wskazują, że rodzina skarżącej ponosi wykazane opłaty terminowo i nie wykazuje żadnego zadłużenia w opłatach. Skarżąca składając skargę do Sądu powinna liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie zdobyć środków na poniesienie kosztów sądowych związanych z wniesieniem niniejszej skargi do Sądu. Mając zatem na uwadze powołane wyżej okoliczności, mimo wskazywania przez skarżącą na problemy finansowe negatywnie ocenić należy próbę przeniesienia na Skarb Państwa kosztów postępowania sądowego. Podkreślić przy tym należy, że na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego konieczne koszty sądowe stanowi wpis od skargi, który z uwagi na wartość przedmiotu zaskarżenia stosownie do § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisów w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221 poz. 2193 ze zm.) winien wynieść 935 zł (wpisy od 16 wniesionych przez skarżącą skarg w łącznej wysokości 10.301 zł). W ocenie orzekającego jest to kwota możliwa do poniesienia przez skarżącą. W tym stanie rzeczy uznano, że skarżąca nie spełnia przesłanek uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych, w związku z czym postanowiono jak w sentencji na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy p.p.s.a.