I SA/Ke 154/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska (spr.), Sędzia WSA Danuta Kuchta, Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Adamczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2019 r. sprawy ze skargi S.W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) nr (...) w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz radcy prawnego T.R. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z (...) nr (...) utrzymał w mocy decyzję z (...) o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku S.W. o umorzenie składek za grudzień 2018 r. W uzasadnieniu wskazano, że (...) S. W. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. Mając na uwadze treść art. 61a §1 k.p.a. Zakład stwierdził, że nie mógł prowadzić postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek za grudzień 2018 r., ponieważ na dzień złożenia wniosku, składka nie była jeszcze wymagalna i nie mogła być przedmiotem postępowania umorzeniowego. Termin płatności składek za grudzień 2018 r. przypada dopiero 15 stycznia 2019 r. Jednocześnie Zakład wyjaśnił, że prowadzi postępowanie dotyczące umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i FP i FGŚP za grudzień 2018 r., ponieważ na dzień złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, tj. 8 lutego 2019 r. składka ta stała się już zobowiązaniem i może być przedmiotem postępowania umorzeniowego. Po zakończeniu tego postępowania Zakład wyda decyzję rozstrzygającą sprawę umorzenia tych należności. Na powyższą decyzję S. W. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wnosząc, po sprecyzowaniu na rozprawie, o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji poprzedzającej zarzucił, że organ nie uwzględnił jego sytuacji życiowej i majątkowej. Skarżący podniósł, że potrzebna jest mu jednorazowa pomoc finansowa, dzięki której ponownie będzie mógł jak do tej pory odprowadzać pełne składki ZUS i sprawnie prowadzić działalność. Skarżący oświadczył, że jest świadomy obowiązku odprowadzania składek za zatrudnionych pracowników. Wskazał, że gdy był w stanie o głębokiego załamania psychicznego, komornik wyegzekwował z jego konta pieniądze niezbędne do prowadzenia firmy, dokonywania opłat za leczenie, jedzenie, prąd, wodę, opał, podatki, utrzymywania siebie i córki. W takiej sytuacji skarżący nie jest w stanie opłacić składek. Musiałby sprzedać nieruchomość, ale wtedy powstałby uszczerbek, który uniemożliwiłby dalsze prowadzenie działalności. Nie dokupił węgla ani drewna opałowego i dzięki temu był w stanie odprowadzić składki za styczeń i luty 2019 r. Dokonał tego nadmierną pracą. Przez nadmierną pracę ma problemy zdrowotne, które opisał. Nie ma czasu zgłosić się do przychodni specjalistycznych. Wniósł, by przyjechał do niego inspektor ZUS i zorientował się na czym polega harmonogram jego codziennych zajęć i przeprowadził dowody na okoliczność weryfikacji, czy należy się pomoc choremu człowiekowi, który ma problemy z prowadzeniem działalności. W odpowiedzi na skargę Zakład podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U.2018.1302) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. 2018.2107 ze zm.), określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany, co do zasady, zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Realizując wyżej określone granice kontroli, Sąd stwierdził, że skargę jako niezasadną należało oddalić, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Przedmiotem sprawy jest ocena, czy Zakład w sposób uprawniony, na podstawie art. 61a § 1 k.p.a, odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie wniosku z (...) o umorzenie należności z tytułu składek za grudzień 2018 r. Zakład stwierdził bowiem, że na dzień złożenia wniosku składka nie była jeszcze wymagalna, w związku z czym nie mogła być przedmiotem postępowania umorzeniowego. Zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a., który ma zastosowanie na podstawie art. 123 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2017.1778) dalej "u.s.u.s." organ administracyjny wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w przypadku, gdy żądanie zostało wniesione przez osobę nie będącą stroną lub z innych przyczyn nie może być wszczęte. Przepis ten stanowi wyjątek od przewidzianej w art. 61 § 1 k.p.a. zasady, że postępowanie na żądanie strony zostaje wszczęte z datą doręczenia organowi żądania. Cytowany przepis ustanawia dwie przesłanki odmowy wszczęcia postępowania, tj. żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną oraz z innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. W orzecznictwie wskazuje się, że przez inne uzasadnione przyczyny, o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a., należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy, albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygniecie lub gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. Postępowanie o umorzenie należności z tytułu składek nie może być wszczęte jeżeli brak jest przedmiotu postępowania. Podstawę wniosku skarżącego stanowiły przepisy art. 28 u.s.u.s. Zgodnie z ust. 1 tego artykułu należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład. Z powyższego wynika, że istotnym elementem stanu faktycznego sprawy o umorzenie są ustalenia w zakresie istnienia, wysokości i wymagalności należności z tytułu składek, o których umorzenie wnioskuje zobowiązany. Ustaleń takich dokonuje się w pierwszej kolejności, jeszcze przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia zaległych należności. Instytucja umorzenia ma bowiem zastosowanie jedynie wtedy, gdy istnieje należność, jest wymagalna, znana jest jej wysokość i ta wysokość nie jest sporna. W niniejszej sprawie organ prawidłowo ustalił, że na dzień złożenia wniosku o umorzenie, tj. (...), należność z tytułu składki za grudzień 2018 r. nie była jeszcze wymagalna. Stosownie do art. 47 ust. 1 pkt. 3 u.s.u.s. termin płatności składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz FGŚS płatnika zatrudniającego pracowników wypada 15-go dnia następnego miesiąca. Dopiero nieopłacenie składek w ustawowym terminie spowoduje ich przekształcenie w należności, które mogłyby być przedmiotem postępowania o umorzenie z art. 28 u.s.u.s. Jak wskazano wyżej odmowę wszczęcia postępowania (art. 61a § 1 k.p.a.), z innych uzasadnionych przyczyn, stosuje się do sytuacji, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. W sytuacji, gdy w rezultacie wstępnego badania wniosku skarżącego z (...) o umorzenie należności z tytułu składek organ ustalił, że należność za grudzień 2018 r. nie istnieje, ponieważ stanie sie wymagalna dopiero 16 stycznia 2019 r., wystąpiła przeszkoda czyniąca rozpoznanie wniosku skarżącego niedopuszczalnym. Wpływu na treść rozstrzygnięcia nie mają zarzuty skargi, które koncentrują się już na ocenie przesłanek umorzenia należności, która w niniejszej sprawie, jak wyżej wyjaśniono, nie mogła mieć i nie miała miejsca. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 wyroku. Wynagrodzenie pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach pomocy prawnej w pkt 2 Sąd przyznał na podstawie art. 250 § 1 ustawy p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 4 ust. 1 i 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (j.t. Dz.U.2019.68 tj.).