I SA/Ke 177/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta (spr.), Sędziowie Sędzia SO (del.) Janusz Bociąga,, Sędzia WSA Maria Grabowska, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Szyszka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 marca 2011r. sprawy ze skargi T. G. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 24 listopada 2010r. ; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...]znak [...]po ponownym rozpatrzeniu sprawy postanowił utrzymać w mocy decyzję z dnia [...]., znak: [...]w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za okres od 2 kwartału 1998r. do 2 kwartału 2003r. w kwocie 4 037,00 zł. Przy podejmowaniu decyzji wzięto pod uwagę określony stan faktyczny. T. G. użytkując od dnia nabycia gospodarstwa rolnego o powierzchni powyżej 1 ha przeliczeniowego do dnia zatrudnienia w Fabryce Porcelany w Ć. spełniała warunek obowiązkowego podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników. Fakt posiadania gospodarstwa rolnego od 18.04.1994r T. G. zgłosiła dopiero dnia 7.07.1997r, co spowodowało powstanie zadłużenia. Zgłaszając w dniu 21.09.2001r do ubezpieczenia rolniczego małżonka W. G. nie ujawniła zobowiązana wszystkich okoliczności mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników. Dnia 16.06.2001r małżonek zobowiązanej rozpoczął działalność gospodarczą i ta okoliczność dawała podstawę do objęcia jej małżonka ubezpieczeniem społecznym w ZUS. Okoliczności te zostały ujawnione dopiero w czerwcu 2004r. W oparciu o przedłożone dokumenty Placówka Terenowa KRUS w O. Ś.. przeprowadziła postępowanie wyjaśniające w efekcie, którego decyzją z dnia 3.08.2004r. W. G. został wyłączony z ubezpieczenia rolniczego na czas prowadzenia działalności gospodarczej. W decyzji podniesiono, że wielokrotnie korzystała T. G. z różnego rodzaju form pomocy Kasy w spłacaniu istniejącego na jej koncie zadłużenia. Dwukrotnie umorzona została część należności wobec KRUS. Decyzją z dnia 9.10.2003r umorzono 20% odsetek w kwocie 1624,58 zł. pod warunkiem spłaty pozostałego zadłużenia układzie ratalnym. O umorzoną kwotę dokonano korekty układu ratalnego. Ze względu na suszę, jaka miała miejsce latem 2006r. umorzona została również składka za 4 kwartał 2006r. Niedotrzymanie warunków zawartej ulgi stanowiło podstawę zerwania dnia 22.09.2010r układu ratalnego, co ze względu na warunkowy charakter decyzji z dnia 9.10.2003r o umorzeniu odsetek, spowodowało przypisanie umorzonej kwoty odsetek. Składając dnia 4.11.2010r. podanie o umorzenie odsetek zawartych w nowym układzie ratalnym oraz podanie z dnia 13.12.2010r. o ponowne rozpatrzenie sprawy organ podkreślił, że T. G. powołała te same argumenty dotyczące niewielkiej powierzchni gospodarstwa, ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem działalności rolniczej, wydatków związanych z utrzymaniem rodziny, zadłużeniem w ZUS oraz leczeniem syna. Dołączona do wniosku o umorzenie dokumentacja medyczna z lat 2006-2010 potwierdza pobyty syna P. w Specjalistycznym Szpitalu Ortopedyczno-Rehabilitacyjnym "Górka" w B. Z. z powodu skrzywienia kręgosłupa. W oparciu o przeprowadzoną w dniu 15.11.2010r. wizytację w gospodarstwie dokonano oceny sytuacji materialno-bytowej zobowiązanej. Wynika z niej, że warunki bytowe rodziny są dość dobre. Gospodarstwo w dobrej klasie bonitacyjnej ziemi wyposażone jest w niezbędne budynki i sprzęt do uprawy roli. Poza gospodarstwem T. G. posiada dodatkowe źródło utrzymania, jakim jest dochód uzyskiwany z tytułu zatrudnienia. Na utrzymaniu jest dwoje uczących się dzieci. Córka posiada własny dochód w postaci renty rodzinnej po ojcu, co w znacznym stopniu ułatwia zobowiązanej utrzymanie i kształcenie córki. Ponadto ustalono, iż małżonek W. G. za rok 2008r. otrzymał dopłaty do gruntów w kwocie 3 818,08 zł, a za 2009r. w kwocie 6 157,27 zł. Organ analizując całość zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie stwierdził, że zadłużenie na koncie T. G. powstało w wyniku zaniedbania obowiązku składkowego i nieterminowego zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego rolników. Powołane w podaniu argumenty nie mogą stanowić przesłanki za umorzeniem, ponieważ nie powstały na skutek niezależnych od zobowiązanej zdarzeń losowych. Choroba syna, na którą powołuje się w swoim podaniu wymaga systematycznej opieki medycznej i stałej rehabilitacji, która, jak wynika z przedstawionych dowodów jest refundowana z NFZ. Sytuację finansową rodziny kształtują zyski otrzymywane z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego oraz z zatrudnienia. Zgromadzony materiał dowodowy nie zawiera przesłanek dających podstawę do umorzenia. Zobowiązana nie udokumentowała takich zdarzeń losowych, które uniemożliwiały wywiązywanie się z obowiązku składkowego. Organ podkreślił, że spłata istniejącego na koncie zadłużenia została rozłożona na raty, a udzielona ulga jest najbardziej korzystną formą realizacji ciążącego zobowiązania finansowego wobec KRUS. Terminowa realizacja poszczególnych rat układu pozwoli na utrzymanie jego ważności i nie zwiększanie zadłużenia o dalsze odsetki. Organ powołał się na art. 41 a ust. 1 pkt. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników mówiącym, że Prezes Kasy w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego może m. in. umorzyć w całości lub w części należności Kasy. Reasumując wskazał, że powołane przez T. G. argumenty zostały obalone w wyniku przeprowadzonego postępowania dowodowego w sprawie i nie mogły być uwzględnione przy rozpatrywaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, brak też nowych okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę wcześniej podjętej decyzji. Na decyzję Prezesa KRUS skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła T. G.. W jej treści przedstawiła dotychczasowy przebieg postępowania, opisała decyzje dotyczące układu ratalnego, powtórzyła argumentację świadczącą o występujących w jej rodzinie trudnościach finansowych skutkujących niemożliwością regulowania w terminie uzgodnionych rat oraz należności za media. Prezes KRUS w odpowiedzi na skargę podtrzymał argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), określanej dalej jako ustawa p.p.s.a., Sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem i nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników stanowi art. 41a ust.1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008r., nr 50, poz.291 ze zm.), określanej dalej jako u.u.s.r. Przepis ten stanowi, że organ rentowy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno – rentowego i składkowego może w całości lub w części umorzyć należności z tytułu składek. Ponadto możliwość umorzenia przedmiotowych składek istnieje w przypadku wystąpienia przesłanki ich całkowitej nieściągalności. Oznacza to, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia działa w ramach uznania administracyjnego. W przypadku stwierdzenia przesłanki może zatem wniosek uwzględnić lub odmówić jego uwzględnienia, ma prawo wyboru rozstrzygnięcia. Zaznaczyć jednak trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Należy podnieść, że w przypadku decyzji uznaniowych uzasadnienie decyzji ma szczególne znaczenie dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia. Szczególnie negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności powinno być przekonywująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Sądowej kontroli legalności decyzji podlega natomiast prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalnej prawidłowości decyzji, nie zaś jej celowości. Kwestią pierwszorzędną dla uruchomienia postępowania w sprawie umorzenia zaległości jest ustalenie czy w konkretnej sprawie występują przesłanki, określone dyspozycją art. 41a ust 1 pkt 1 i ust. 2 u.u.s.r., którymi są ważny interes zainteresowanego i całkowita nieściągalność należności. Pierwsza z ww. przesłanek powinna być wyjaśniona przy uwzględnieniu możliwości płatniczych wnioskodawcy i stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Niezbędne jest, zatem wyjaśnienie jak również odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji osobistej oraz majątkowej wnioskodawcy ze szczególnym uwzględnieniem jego możliwości płatniczych. Następnie odniesienie takiego stanu faktycznego do wysokości zadłużenia względem KRUS. W przeciwnym razie decyzja negatywna dla wnioskodawcy staje się nieuzasadnioną i dowolną a powody odmowy organu orzekającego nieznane dla strony. Skarżąca wnioskując o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników powoływała się na trudną sytuację finansową, rodzinną i zdrowotną jej syna P.. Sytuacja materialna rolnika i wynikająca z tego niemożność opłacania składek może, zdaniem Sądu, uzasadniać istnienie przesłanki ważnego interesu ubezpieczonego. Ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuację materialną ubezpieczonego istnieje, gdy wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych. Zatem, obowiązkiem organu wynikającym z art. 77 § 1 k.p.a. było dokładne i wyczerpujące wyjaśnienie sytuacji materialnej i życiowej skarżącej. Dla ustalenia sytuacji bytowej nie wystarczy jednak wskazanie faktu uzyskiwania dochodów, jak uczynił to organ w przedmiotowej sprawie. Konieczne jest bowiem ustalenie wysokości dochodów, a także wysokości wydatków oraz relacji pomiędzy dochodami a wydatkami koniecznymi dla egzystencji zobowiązanej i jej rodziny pozostającej z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Takie ustalenia w przedmiotowej sprawie nie zostały dokonane, a przede wszystkim nie zostały przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ w ogóle nie uwzględnił faktu, że skarżąca ponosi wydatki na utrzymanie własne i rodziny, nie odniósł się w ogóle do rodzaju i wysokości ponoszonych wydatków oraz ewentualnego ich wpływu na jej możliwości płatnicze. Organ nie wywiązał się z powyższego obowiązku pomimo tego, że w aktach sprawy znajdują się dowody wskazujące na możliwość ustalenia tego faktu. Z protokołu wizytacji gospodarstwa rolnego z dnia 15 listopada 2010r. wynika, że stan rodzinny skarżącej to mąż i dwoje uczących się dzieci. W zasadzie organ, oparł się na ogólnych informacjach uzyskanych od córki skarżącej, nie uzupełniając dowodów o oświadczenia pochodzące od samej skarżącej, ponoszącej obowiązek regulowania zadłużenia oraz posiadającej wiedzę o dochodach i wydatkach. Nie sposób rozstrzygnąć sprawę bez ustalenia czy i w jakiej wysokości skarżąca ponosi koszty związane z bieżącym utrzymanie rodziny takie jak opłaty za zużycie wody, prądu, opału, wywóz nieczystości, koszty dojazdu do pracy, wysokość uiszczanych podatków, zakresu współprzyczynienia się do utrzymania córki, kosztów leczenia syna w zakresie pokrywanym przez skarżącą. Organ stwierdził, że koszty te refundowane są przez Narodowy fundusz Zdrowia. Skarżąca, wbrew twierdzeniom organu podnosiła, że ponosi koszty związane z leczeniem syna. Organ nie dokonał ustaleń w tym zakresie, nie zbadał podnoszonej przez skarżącą okoliczności, która może mieć wpływ na jej sytuację materialną. Z treści zaskarżonej decyzji wynika, że skarżąca uzyskuje dochód z tytułu zatrudnienia oraz jest właścicielem gospodarstwa rolnego, które prowadzi jej mąż, który osiąga z tego tytułu dochód. Organ nie ustalił wysokości dochodu uzyskiwanego przez męża W. G., a także wysokości dochodu uzyskiwanego przez skarżącą z tytułu zatrudnienia. Tak samo organ nie wyjaśnił w jakim stopniu dopłaty rolnicze mogłyby mieć wpływ na możliwości płatnicze skarżącej, a takie są przyznawane co wynika z akt sprawy. Dokonanie analizy sytuacji materialnej, a mianowicie z jednej strony ustalenie poziomu uzyskiwanych dochodów, a z drugiej poziomu koniecznych wydatków, pozwoli ocenić czy skarżąca ma możliwości zapłaty odsetek w kwocie 4037,00 złotych. Jak już Sąd zaznaczył, organ nie przeprowadził tego rodzaju porównania dochodów skarżącej z jej wydatkami, a taka możliwość istnieje przy wykorzystaniu wywiadu środowiskowego, który powinien być uzupełniony skoro istotnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia faktów dotyczących zarówno wysokości dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i jej męża oraz obciążenia finansowego stałego i okresowego, protokół ten nie zawiera. Mimo obowiązku wynikającego z przepisu art. 107 § 3 k.p.a. w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji pominięte zostały istotne kwestie dotyczące wydatków i dochodów w rodzinie skarżącej, a wnioski, które przedstawił, w ocenie Sądu, są nieprawidłowe. Wyjaśnić należy, że organ był zobowiązany zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, wskazać dowody na których oparł swoje rozstrzygnięcie. Analiza akt wskazuje, iż z tego obowiązku Prezes KRUS nie wywiązał się należycie, przez co zaskarżoną decyzję należało uznać za pozbawioną prawidłowego uzasadnienia. Wady takie same stwierdza się w odniesieniu do decyzji z dnia 24.11.2010r. poprzedzającej zaskarżoną decyzję Prezesa KRUS. Ustalając przesłankę ważnego interesu zobowiązanej organ, obok możliwości płatniczych rolnika, organ powinien wziąć pod uwagę również stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. W przedmiotowej sprawie kwestia ta nie tyko nie została przeanalizowana przez organ, ale zupełnie pominięta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Należy przy tym wyjaśnić, że jej uzasadnienie nie może ograniczyć się tylko do zacytowania przepisu, lecz winno wyjaśnić jak, w ocenie organu, stan finansów funduszu wpływa na rozpoznanie wniosku konkretnego zobowiązanego o umorzenie należności. Brak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 24 listopada 2011r. rozważenia wszystkich okoliczności związanych z sytuacją majątkową strony skarżącej stanowiło naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie uzasadnienia faktycznego decyzji. Przepis 107 § 3 k.p.a. stanowi, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Oceniając we wskazanym wyżej zakresie zaskarżoną decyzję Prezesa KRUS jak i decyzję z dnia 24 listopada 2010r. stwierdzić należy, iż rozstrzygnięcia tych wymogów nie spełniają. Na podstawie bowiem uzasadnień tych rozstrzygnięć Sąd nie był w stanie ocenić, czy dokonane przez organ ustalenia i w konsekwencji końcowe rozstrzygnięcia zostały wydane zgodnie z prawem. Ze względu na uznaniowy charakter rozstrzygnięć, przy niewłaściwym uzasadnieniu decyzji uznaniowych, z samego przepisu prawa oraz istniejącego w sprawie stanu faktycznego nie można wywieść jednoznacznej oceny, czy decyzje organu są prawidłowe w zakresie samego rozstrzygnięcia o prawach i obowiązkach strony, a zatem czy są prawidłowe w aspekcie materialnym. Wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej nie pozwala na stwierdzenie, czy przy jej wydaniu organ nie dopuścił się dowolności oraz zaniechania przy dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy. Ponownie rozstrzygając sprawę w przedmiocie wniosku o umorzenie odsetek organ dokona ustaleń faktycznych w zakresie wysokości uzyskiwanych przez małżonków G. dochodów i wysokości ponoszonych w ich rodzinie wydatków w oparciu o wszystkie dowody zgromadzone w sprawie, a także uzupełniając materiał procesowy o kompletny wywiad środowiskowy przeprowadzony z osobistym udziałem T. G.. Skarżąca bowiem zainteresowana w sprawie posiada wiedzę o istotnych faktach dotyczących jej sytuacji osobistej, materialnej i możliwości płatniczych. Następnie usuwając stwierdzone naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, organ zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. uzasadni podjętą decyzję. Z tych względów należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja z dnia 24 listopada 2010r. naruszyły przepisy art. 8, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. w stopniu, który miał znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz c), art. 135 oraz art. 152 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.