I SA/Ke 191/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta, Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska,, Sędzia WSA Mirosław Surma (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2010r. sprawy ze skargi W. Ł. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 stycznia 2010r. nr (...) w przedmiocie umorzenia należności składkowych oddala skargę. Decyzją z dnia 5 stycznia 2010r., nr (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 9 listopada 2009r., nr (...) w sprawie częściowego umorzenia W. Ł. należności składkowych. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 i ust.3 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (ustawa s.u.s.), należności z tytułu nieopłaconych składek mogą być przez Zakład umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, przy czym wymienił sytuacje, w których ona zachodzi. W uzasadnionych przypadkach Zakład może również na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy s.u.s. oraz Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, umorzyć należności z tytułu składek za ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Możliwość taka istnieje jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W myśl cytowanych wyżej przepisów, Zakład dysponuje uprawnieniem do umorzenia całości bądź części należności składkowych. Podjęcie pozytywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia pozostawione zostało uznaniu organu podejmującego decyzję w przedmiocie umorzenia. Powyższe oznacza, iż nawet w sytuacji wystąpienia przesłanek warunkujących umorzenie, Zakład może wydać decyzję o odmowie umorzenia należności składkowych. Zakład ustalił, że ubezpieczony prowadził działalność gospodarczą w zakresie pośrednictwa w sprzedaży nieruchomości w okresie od 1 stycznia 1999r. do 20 marca 2001r. Na wniosek ubezpieczonego, po analizie jego sytuacji finansowej i materialnej ZUS umorzył należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres marzec - sierpień 2000r. w łącznej kwocie 6 287,03 zł, ubezpieczenie zdrowotne za okres luty, kwiecień-grudzieńI 2000r. w łącznej kwocie 689,64 zł i Fundusz Pracy za okres marzec 2000r. do marca 2001r. w łącznej kwocie 914,27 zł. Jednocześnie odmówił umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne za okres wrzesień 2000r. do marca 2001r. w łącznej kwocie 6 465,70 zł i ubezpieczenie zdrowotne za okres styczeń-marzec 2001r. w łącznej kwocie 571,71 zł. Ubezpieczony wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zwrócił się o umorzenie odsetek od należnych składek, a zobowiązał się spłacić należność główną. Wniosek uzasadnił faktem, że nie jest w stanie spłacić całości zadłużenia. Podniósł, że sprzedaż nieruchomości wiąże się ze zniesieniem współwłasności, co całe przedsięwzięcie czyni nieopłacalnym. Następnie ubezpieczony sprecyzował poprzedni wniosek wnosząc o umorzenie całości pozostałego zadłużenia. Podniósł także, że jego sytuacja rodzinna uległa pogorszeniu, ponieważ były małżonek córki wystąpił o podział ich wspólnego majątku, konsekwencją czego może być utrata mieszkania przez córkę. Do wniosku dołączył pozew T. Ł. oraz zaświadczenie dotyczące zatrudnienia córki, z którego wynika, że córka zatrudniona jest na umowę na czas określony od 16 listopada 2006r. do 31 grudnia 2009r, stwierdzając jednocześnie, że nie wiadomo czy umowa zostanie przedłużona. Organ zaznaczył, że do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, na mocy art. 83 ust. 4 ustawy s.u.s. stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji określone w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego. Istotą zaś administracyjnego postępowania odwoławczego jest ponowne rozstrzygnięcie sprawy, nie zaś jedynie kontrola zasadności zarzutów podniesionych w ww. wniosku. ZUS ustalił, że zobowiązany wraz z żoną M. lat 58 mieszka we własnościowym mieszkaniu o powierzchni. 69,40 m2, które składa się z 3 pokoi, kuchni i łazienki. Małżonkowie utrzymują się z emerytury zobowiązanego w kwocie 2108 zł brutto, do której zainteresowany nabył uprawnienie w 2008r. Według oświadczenia zainteresowanego, żona nabędzie prawo do emerytury w sierpniu 2010r. M. Ł. zarejestrowana była w Urzędzie Pracy jako bezrobotna w okresie od 10 marca 1998r. do 5 maja 2008r. Ponadto ubezpieczony jest współwłaścicielem w udziale 1/3 części nieruchomości o powierzchni. 0,6652 ha. Jest również właścicielem samochodu osobowego Polonez z 1995r. Wnioskodawca posiada zaciągnięty kredyt hipoteczny w kwocie 45 000 zł, który został przeznaczony na spłatę zadłużenia wobec Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej oraz Spółdzielni Mieszkaniowej, ponieważ groziła mu eksmisja. Według oświadczenia koszty utrzymania mieszkania wynoszą około 700 zł oraz kredytu około 700 zł. Do wniosku dołączone zostały faktury opłat za: telefon na kwotę 61,65 zł, energię elektryczną na kwoty 134,09 zł i 184,15 zł, CO na kwotę 79,60 zł. Żona zainteresowanego jest pod stałą opieką lekarską. Jak podaje wnioskodawca, z uwagi na problemy rodzinne córki (jest po rozwodzie i posiada wraz z mężem zaciągnięty kredyt w kwocie 200 tys. zł), wnuczka przebywa często u zainteresowanego. Wnioskodawca ma również syna P. lat 28, który zamieszkuje we W. i tam studiuje, pozostaje na własnym utrzymaniu. Organ uznał, że przedstawione przez ubezpieczonego dowody dotyczące sytuacji rodzinnej córki, nie stanowią wystarczających argumentów przemawiających za umorzeniem całości zadłużenia z tytułu składek, ponieważ córka zainteresowanego tworzy odrębną rodzinę. Utrzymując w mocy decyzję organ stwierdził, iż sytuacja finansowa i materialna zobowiązanego jest trudna, jednak nie na tyle, aby nie mógł spłacić pozostałych nie umorzonych należności w dogodnym układzie ratalnym co nie spowoduje znacznego uszczerbku dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego i jego rodziny. ZUS wskazał także, że również pozostałe przesłanki wymienione w § 3 ust.1 ww rozporządzenia nie zostały spełnione, tj. zobowiązany nie poniósł strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej. Ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji nie wynika także, aby zobowiązany był osobą przewlekle chorą. Trudności finansowe, które uniemożliwiają opłacenie zaległości z tytułu składek nie mogą automatycznie stanowić podstawy do umorzenia. Nie można bowiem oczekiwać, aby wniosek o umorzenie rozpatrywany był pod kątem wsparcia socjalnego i rezygnacji z należnych wierzytelności na rzecz regulowania innych zobowiązań. Organ w żadnym przypadku nie znajduje okoliczności przemawiających za przyznaniem prymatu zadłużeniu wnioskodawcy względem innych wierzycieli w stosunku do zaległości składkowych oraz za uznaniem pierwszeństwa regulowania np. zaciągniętej pożyczki kosztem zupełnego pominięcia należności z tytułu składek. Działalność gospodarcza jest działalnością prowadzoną na własne ryzyko, które zawsze ponosi osoba ją prowadząca, i na której spoczywają obowiązki względem różnych instytucji i urzędów związane z opłaceniem należności publicznoprawnych. Na decyzję ZUS-u W.Ł. Mieszkaniowej, w której ten lokal się mieści powinien mieć prawo do rozliczenia podatku VAT dotyczącego części lokalu, w którym prowadzona jest działalność opodatkowana, ponieważ nabywcą finalnym towaru i usług świadczonych przez podmioty dostarczające te media (energia elektryczna, gaz, woda, wywóz nieczystości stałych) nie jest Wspólnota, ale każdy jej członek z osobna. Koszty te zatem dotyczą tylko i wyłącznie właściciela danego lokalu, związane są z jego utrzymaniem. Nie dotyczy tokosztów ponoszonych na zarząd nieruchomością wspólną. Wobec powyższego na żądanie właściciela Wspólnota Mieszkaniowa ma obowiązek wystawienia faktury VAT. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, wnosząc o jej uchylenie w części naliczonych odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne w kwocie 3 888 zł oraz w części naliczonych odsetek od składek na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 235,71zł W uzasadnieniu skargi skarżący przypomniał przebieg dotychczasowego postępowania związanego z umorzeniem należności składkowych. Podniósł także, że jego sytuacja rodzinna gwałtownie pogorszyła się z powodu rozwodu córki oraz prawdopodobnej konieczności zamieszkania jej wraz z małoletnią córką w mieszkaniu skarżącego. Skarżący wskazał także, że w uzasadnieniach obu decyzji znajduje się stwierdzenie, że ubezpieczony jest w stanie spłacić należności składkowe w dogodnym układzie ratalnym. Mimo tego kierowano do niego upomnienia wzywające do uregulowania należności pod rygorem wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Spłata żądanych odsetek, zdaniem skarżącego, przekracza jego możliwości finansowe oraz wykracza poza zdolności finansowe rodziny, ponieważ grozi jej całkowitą niewypłacalnością wobec pozostałych wierzycieli. Skarżący sprzeciwia się również występowaniu z takimi roszczeniami po niemal dziewięciu latach, co mogłoby sugerować celowe opóźnianie w dochodzeniu roszczeń w celu egzekucji bardzo wysokich odsetek. Podkreślił, że nie uchyla się od zapłaty należności, ale wyposażony w komputery Zakład winien w porę dostrzegać braki w ściąganiu składek i reagować w odpowiednim czasie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, zważył co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), określanej dalej jako ustawa p.p.s.a., Sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem i nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Organ prawidłowo wskazał na materialno-prawną podstawę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne jaką jest art. 28 ust. 2, 3 i 3a ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej jako ustawa s.u.s.). Powołany przepis stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, jednocześnie wskazując na przypadki w których ona zachodzi. Ponadto, w związku z tym, że sprawa dotyczy należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem tych składek, pomimo braku całkowitej nieściągalności, organ ma możliwość umorzenia przedmiotowych należności także w uzasadnionych przypadkach. Na te uzasadnione przypadki wskazuje § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365). ZUS przeprowadził postępowanie w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy s.u.s. w związku z § 3 ww. rozporządzenia w kierunku ustalenia sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego, co mogłoby wyjaśnić czy przypadek skarżącego jest tym właśnie uzasadnionym, o którym wspomina przepis, a przede wszystkim czy ustalone okoliczności świadczą o tym, że skarżący nie jest w stanie opłacić tych należności bez spowodowania zbyt ciężkich skutków dla siebie i swojej rodziny. W tym miejscu należy podnieść, iż z treści zacytowanych przepisów o umorzeniu zaległości składkowych wynika, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie to nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 kpa), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 kpa), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 kpa. Z kolei sądowej kontroli legalności decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają bowiem organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie co do umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji organu. W celu prawidłowego zastosowania art. 28 ust. 3a ustawy s.u.s. niezbędne jest zbadanie sytuacji finansowej strony, na którą oprócz wysokości osiąganych dochodów wpływ ma także wielkość stałych obciążeń (np. opłaty za energię elektryczną, telefon, gaz, podatek od nieruchomości, raty kredytu, wydatki na leczenie). Zgromadzony materiał dowodowy powinien pozwolić na ustalenie, jaką rzeczywiście kwotą wnioskodawca dysponuje (wysokość wpływów pomniejszona o niezbędne koszty utrzymania), a także czy z kwoty tej jest on w stanie zaspokajać potrzeby niezbędne do egzystencji swojej i swojej rodziny, i jednocześnie spłacać powstałe wobec ZUS zadłużenie (por. wyrok WSA z 14 lutego 2008r., V SA/Wa 2787/07, Lex nr 499128). W przedmiotowej sprawie organ sprostał tym wymaganiom. W celu ustalenia stanu faktycznego przeprowadził szczegółowe postępowanie wyjaśniające ustalając sytuację finansową i rodzinną skarżącego, a przede wszystkim, istotne w sprawie, jego dochody i wydatki. Oparł się w tym zakresie m.in. na oświadczeniach skarżącego zawartych w protokole przesłuchania z dnia 13 października 2009r., zaświadczeniu z Urzędu Skarbowego, informacji z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, zaświadczeniu z Powiatowego Urzędu Pracy w Sandomierzu oraz zaświadczeniu Starosty Sandomierskiego. Organ dokonał także spisu rzeczy ruchomych i praw majątkowych. Ustalił również, że skarżący pozostaje w gospodarstwie domowym z bezrobotną żoną, która w sierpniu 2010r. nabędzie prawo do emerytury. Obecnie małżonkowie utrzymują się z emerytury zobowiązanego w kwocie 2108 zł. Podstawowe wydatki zostały natomiast ustalone na kwotę 700 zł, wydatki związane z zaciągniętym kredytem to kwota 700 zł. Ponadto żona ubezpieczonego stale leczy się. Oboje pomagają córce, często zajmując się wnuczką. Te ustalenia doprowadziły organ do wniosku, że istnieją podstawy do umorzenia części zaległości na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. w zw. § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia, ponieważ sytuacja skarżącego jest na tyle trudna, że spłata całości zadłużenia spowodowałaby znaczny uszczerbek dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych skarżącego i jego rodziny. Jednocześnie organ uznał, że sytuacja ta pozwoli mu na spłatę pozostałej kwoty zadłużenia w dogodnym układzie ratalnym i nie wpłynie na znaczne pogorszenie jego sytuacji materialnej. W ocenie Sądu ZUS przeprowadził postępowanie zgodnie z przepisami prawa, w szczególności art. 7 i 77 §1 kpa., tj. dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w oparciu o cały zebrany w sprawie i wyczerpująco rozpatrzony materiał dowodowy, a następnie zajęte stanowisko przedstawił w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi z art. 107 § 3 kpa. Zauważyć przy tym należy, że wyciągnięte wnioski nie wychodzą poza granice zakreślone w art. 80 kpa. Tym samym organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego odmawiając stronie umorzenia przedmiotowych należności w całości. Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji wyroku.