I SA/Ke 195/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec, Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska, Sędzia WSA Ewa Rojek (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Celestyna Niedziela, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 maja 2013 r. sprawy ze skargi H. Z. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. 1.1 Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy H. Z. umorzenia zadłużenia za okres od IV kwartału 2002 r. do I kwartału 2008 r. w kwocie 9.120,94 zł. 1.2 W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, że zadłużenie na koncie składkowym H. Z. jest skutkiem nieterminowego zgłoszenia jej męża A. Z. do ubezpieczenia społecznego rolników i objęcia go tym ubezpieczeniem za wsteczny okres. H. Z. wraz z mężem A. Z. była współwłaścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,56 ha fizycznego, tj. 2,25 ha przeliczeniowego do dnia 31 stycznia 2008 r. Z tytułu posiadanego gospodarstwa rolnego A. Z. został objęty ubezpieczeniem społecznym rolników z mocy ustawy od dnia 1 lutego 1996 r. i podlega temu ubezpieczeniu nadal. Objęcie ubezpieczeniem społecznym rolników nastąpiło z datą wsteczną, bowiem zgłoszenia A. Z. dokonano w dniu 25 stycznia 2012 r. Decyzją z dnia [...] r. H. Z. poinformowana, że stosownie do art. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1991 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników odpowiada za zadłużenie męża za okres od I kwartału 2003 r. do I kwartału 2008 r. tj. za okres współposiadania gospodarstwa. 1.3 Wnioskiem z dnia 24 grudnia 2012 r. H. Z. zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie. Wniosek ten uzasadniała trudnościami finansowymi związanymi z wydatkami ponoszonymi na bieżące utrzymanie i leczenie męża Dołączyła rachunki faktury i dowody opłat ponoszone za światło, wodę, podatek od nieruchomości i inne potwierdzające koszty utrzymania. Organ wniosek skarżącej rozpoznał w oparciu o przepisy art. 41 a ust 1 pkt 1 i 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2008r. nr 50 poz. 291 ze zm.). W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ ustalił, że skarżąca mieszka wraz z mężem w drewnianym domu należącym do córki D.Z. aktualnie przebywającej za granicą. Zgodnie z oświadczeniem skarżącej posiada na własne potrzeby ok. 20 sztuk kur. Organ jako stałe miesięczne opłaty dotyczące utrzymania i konieczne do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych uznał opłatę za światło w kwocie 33,00zł, opłatę za wodę 8,50 zł, opłatę za gaz 56,00zł, opłatę za opał 60,50 zł, zakup leków 35,00zł. Organ nie uwzględnił wydatków związanych z utrzymaniem psów, zakupem karty do telefonu komórkowego, opłatą za telewizję Polsat, uznając je za wydatki niemieszczące się w kategorii niezbędnych do egzystencji. Organ nie uwzględnił też opłat za podatek od nieruchomości do którego zobowiązana jest córka z skarżącej D. Z.. Organ nie rozważał również argumentu skarżącej w zakresie ponoszenia przez 8 miesięcy kosztów utrzymania oraz leczenia męża A. Z.. Źródłem utrzymania skarżącej jest świadczenie emerytalne w kwocie 893,84 zł brutto miesięcznie, z którego obowiązkowe potrącenia wynoszą 125 zł, a potrącenia z tytułu zadłużenia męża wynoszą 223 zł. Kwota należna do wypłaty winna wynosić 545,38 zł, co przy miesięcznych wydatkach w kwocie ok. 193,00 zł nie pozbawiłoby skarżącej środków na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Organ ustalił, że dodatkowo ze świadczenia emerytalnego skarżącej potrącana jest kwota 145,79 zł na rzecz komornika sądowego, organ powyższego potrącenia nie uwzględnił, uznając je za następstwo decyzji gospodarczych skarżącej. 2.1 Na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego H. Z. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Nie precyzując kierunku rozstrzygnięcia wskazał wskazała na bezpodstawne naliczenie kwoty 9.120,94 zł wraz z odsetkami. Podniosła, że nie zgłosiła męża do ubezpieczenia, organ dokonał tego sam. W dalszej części skargi wskazał na ciężką sytuację zdrowotną i materialną. 2.2 W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: 3.1 W myśl art. 1 ustawy z dnia 22 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że wyeliminować z obrotu prawnego można jedynie rozstrzygnięcie naruszające prawo w sposób o jakim mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (dalej p.p.s.a.).Istotnym jest, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonana w powyższy sposób kontrola wykazała, że skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja narusza prawo. 3.2 Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia w sprawie jest art. 41a ust. 1 pkt ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( tekst jedn. Dz.U. z 2008r. Nr 50, poz. 291). Zgodnie z nim Prezes KRUS lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy, oraz stan finansów funduszów emerytalno - rentowego lub składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub części. Z treści tego przepisu wynika jasno, że wydawane na jego podstawie rozstrzygnięcie wydawane jest w ramach tzw uznania administracyjnego. Zwrócić także uwagę należy, że użyty przez ustawodawcę zwrot " w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego " ma charakter prawnie niedookreślony. Oznacza to, że dokonywana przez Sąd kontrola takiej decyzji obejmuje wyłącznie zbadanie, czy jej wydanie poprzedzono prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd zobowiązany jest zatem do oceny czy postępowanie administracyjne było prowadzone niewadliwie i czy organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia , czy zostały spełnione określone w przepisie przesłanki i czy ocena dowodów zawarta w motywach decyzji nie jest dowolna. 3.3 Dokonana w powyższym zakresie kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że narusza ona prawo procesowe w stopniu mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 107 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( tekst jedn. Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 , dalej kpa) decyzja powinna zawierać między innymi uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie faktyczne to wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na jakich się oparł, oraz przyczyn , powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności lub mocy dowodowej. Uzasadnienie prawne to natomiast wskazanie i wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji standardów tych nie spełnia. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że organ zgodnie z dyspozycją art. 7 kpa organ w sposób dostateczny zebrał materiał dowodowy, jednakże z naruszeniem art. 77 i 80 kpa nie rozpatrzył go w sposób wyczerpujący a wyciągnięte przez niego wnioski przekraczają przyznaną mu swobodę w jego ocenie. Organ w oparciu o wyjaśnienia strony i przeprowadzoną wizytację zebrał materiał dowodowy obrazujący sytuacje życiową i ekonomiczną H. Z.. Ustalił , że źródłem jej utrzymania jest świadczenie w wysokości 893,84 zł. Obliczając jednak kwotę jaka pozostaje skarżącej do dyspozycji bezpodstawnie nie wziął pod uwagę dokonywanego przez komornika sądowego miesięcznego potrącenia w kwocie 145, 79 zł oraz wydatków związanych z utrzymaniem psa, telefonu i TV. W uzasadnienie tego stanowiska organ wskazał, że nie są to wydatki niezbędne, a potracenie komornicze jest następstwem decyzji ekonomicznych skarżącej. Stanowisko takie jest błędne albowiem mimo, że wydatki na karmę dla psa czy abonamenty telefoniczny i telewizyjny nie są wydatkami zaspakającymi konieczne potrzeby egzystencjalne to jednak zaspakajają potrzeby niewygórowane. Organ nie wziął pod uwagę, że każdy człowiek ma konstytucyjne prawo do realizowania swych potrzeb życiowych stosownie do aspiracji i potrzeb. Skoro zatem zakwestionowane kwoty były niewielkie i stosowne do dochodów to należało je uwzględnić w całości rozliczenia. Również pominięcie po stronie wydatków potrącenia komorniczego nie było zasadne albowiem zadaniem organu było ustalenie miesięcznego bilansu wydatków i dochodów w kontekście dyspozycji art. 41a ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy , a nie ocena decyzji gospodarczych skarżącej. Doliczenie do stałych wydatków jedynie kwoty potracenia komorniczego powoduje, że do dyspozycji skarżącej pozostaje kwota ok. 232 zł. W kontekście takich miesięcznych dochodów organ winien zatem rozważyć ustawowe przesłanki otwierające możliwość umorzenie zaległości. 3.4 Uzasadnienie organu nie wyjaśnia dostateczne podstawy prawnej rozstrzygnięcia co narusza art. 107 § 3 kpa. Organ wskazał jedynie, że w sprawie nie zaszła przesłanka ważnego interesu o jakim mowa w art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy , gdyż skarżąca nie wykazała, że spłata zadłużenia spowoduje niemożność zaspokojenia przez nią podstawowych potrzeb życiowych. Organ nie wskazał przy tym co należy rozumieć pod pojęciem "ważnego interesu" . Jak wskazano wyżej pojęcie to ma charakter niedookreślony , co oznacza, że organ ma obowiązek każdorazowo, indywidualnie wyjaśniać jego treść. Wielokrotnie w orzecznictwie administracyjnym podkreślano, że trudna sytuacja materialna strony może być uznana za ważny interes w kontekście omawianego przepisu .W orzeczeniu dnia 14 XII 2010r. II GSK 106/09 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził " ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuacje materialną ubezpieczonego istnieje wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty składek i możliwościami egzystencjonalnymi zobowiązanego istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych." - LEX nr 746053. Obowiązkiem organu było zatem wyjaśnienie i ustalenie w okolicznościach sprawy co należy rozumieć przez ważny interes strony i czy zaszedł on w sprawie czy nie. Jeśli nie to należało odmówić umorzenia, jeśli tak to należało orzekać w ramach przyznanego organowi uznania mając na uwadze również stan finansów funduszów. 3.4 Podsumowując stwierdzić należy, że organ wadliwie ocenił zebrany materiał dowodowy, poprzez nieuznanie wszystkich ponoszonych przez skarżącą wydatków. Doprowadziło to do błędnego ustalenia stanu faktycznego w zakresie jej dochodów a w konsekwencji naruszenia art. 7 kpa ( zasady prawdy obiektywnej) jak i będących jej rozwinięciem zasad opisanych w art. 77 i 80 kpa. Zgodnie bowiem z art. 77 kpa przez materiał dowodowy należy rozumieć ogól dowodów zebranych w sprawie. Dowody te należy następnie rozpatrzeć pod kątem ich znaczenia dla sprawy , co determinuje przepis prawa materialnego. Skoro istotą sprawy ( wobec powoływania się przez stronę na trudną sytuacje materialną jako przesłankę umorzenia zaległości) było m.innymi ustalenie jej sytuacji materialnej , organ miał obowiązek wziąć pod uwagę wszelkie ponoszone przez nią wydatki , tym bardziej, że odpowiadały jej dochodom. Obowiązek pełnego ustalenia stanu faktycznego ma szczególne znaczenie gdy organ działa w ramach uznania administracyjnego. W orzeczeniu z dnia 19 VII 1982 r. sygn. II SA 883/82 (Pip 1983, Nr 6, s. 141) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał : " Organ państwowy, działający w granicach uznania administracyjnego, zanim podejmie rozstrzygnięcie i zdecyduje, w jakim zakresie uczyni użytek ze swoich uprawnień, ma obowiązek: wyjaśnić wnikliwie i wszechstronnie stan faktyczny sprawy, wysłuchać strony w trakcie postępowania." Równie istotne jest to aby organ oceniając materiał dowodowy nie przekroczył swobody w jego ocenie ( art. 80 kpa). W sprawie niniejszej odrzucając niektóre wydatki skarżącej organ granice te przekroczył , albowiem motywy ich pominięcia nie odpowiadały tak zakresowi postępowania determinowanemu przepisem prawa materialnego jak równie istotnym zasadom doświadczenia życiowego. Zakres i wysokość ponoszonych wydatków ocenione przez organ mogły być dopiero na etapie ustalania czy w sprawie zaszła ważna przesłanka o jakiej mowa w art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustaw . Oznacza to, że odrzucenie pewnych wydatków z góry doprowadziło do niewłaściwego stanu faktycznego co mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. 3.5 Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ w myśl powyższych wytycznych ustali poprawnie stan faktyczny sprawy i zastosuje przepis prawa materialnego wyjaśniając jego treść tak , aby wydana decyzja odpowiadała dyspozycji art. 107 § 1 i 3 kpa. 3.6 Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.