I SA/Ke 197/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Rojek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec, Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 1 lipca 2021 r. sprawy ze skargi M.Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z [...] nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę. 1.1 Dyrektor Izby Skarbowej (dalej: dyrektor) postanowieniem z [...] r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. (dalej: naczelnika) z 23 grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność w postaci zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej. 1.2 Dyrektor wyjaśnił, że naczelnik, jako organ egzekucyjny, prowadzi postępowanie zabezpieczające na podstawie zarządzeń zabezpieczenia z 24 lipca 2019 r. wystawionych przez wierzyciela – naczelnika, w oparciu o dwie decyzje z [...] r. W trakcie prowadzonego postępowania zabezpieczającego organ egzekucyjny dokonał zabezpieczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Zawiadomienie o zajęciu zabezpieczającym dłużnik zajętej wierzytelności otrzymał 25 lipca 2019 r. Zawiadomił on organ egzekucyjny, że na wniosek M. Z. z 8 lipca 2019 r. wstrzymano wypłaty renty z tytułu niezdolności do pracy. Z ww. powodu organ rentowy nie zabezpieczył żadnej kwoty. Zobowiązany M. Z. odebrał zawiadomienie o zajęciu zabezpieczającym świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w dniu 21 stycznia 2020 r. Pismem z 4 lutego 2020 r. zobowiązany wniósł do organu egzekucyjnego skargę na ww. czynność zabezpieczającą. 1.3 Dyrektor podniósł, że nie dopatrzył się nieprawidłowości i naruszenia przepisów prawa przy dokonywaniu przez organ egzekucyjny czynności zabezpieczających. Powołując art. 79 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. 2020 r., poz.1427 ze zm.), dalej: u.p.e.a., wyjaśnił, że zawiadomienie o zajęciu zabezpieczającym świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej z 24 lipca 2019 r. zostało sporządzone zgodnie z obowiązującymi przepisami i skutecznie doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności 25 lipca 2019 r. oraz zobowiązanemu 21 stycznia 2020 r. Zastosowany w sprawie druk zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym wierzytelności świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej spełnia wymogi określone w art. 67 § 2 u.p.e.a. i jest zgodny z rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 12 września 2018 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2018r. poz. 1804). Zastosowany środek egzekucyjny znajduje się w katalogu środków wymienionych w art. 1a pkt 12 u.p.e.a., czym wypełniono przesłanki zawarte w art. 67 § 1 ww. ustawy. Czynność egzekucyjna - zajęcie zabezpieczające świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej została dokonana w oparciu o zarządzenia zabezpieczenia (o numerach wymienionych w postanowieniu). Organ egzekucyjny nie dokonał nowego zajęcia zabezpieczającego, a jedynie prawidłowo doręczył zawiadomienia w dniu 21 stycznia 2020 r. 1.4 Dyrektor wyjaśnił, że M. Z. ustanowił pełnomocnika w postępowaniu podatkowym. Organ egzekucyjny, wszczynając postępowanie zabezpieczające i dokonując zabezpieczenia na podstawie zarządzeń zabezpieczenia wystawionych po wydanej decyzji o zabezpieczeniu doręczył dokumenty w sprawie (zawiadomienie o zajęciu, odpisy zarządzeń zabezpieczenia) pełnomocnikowi ustanowionemu w postępowaniu podatkowym w dniu 5 sierpnia 2019 r. Z uwagi na odrębność postępowania zabezpieczającego od podatkowego, dokumenty inicjujące to postępowanie powinny być doręczone samemu zobowiązanemu. Zgodnie z art. 155b u.p.e.a., naczelnik prawidłowo doręczył w dniu 21 stycznia 2020 r. zawiadomienie o zajęciu zabezpieczającym z 24 lipca 2019 r. oraz odpisy zarządzeń zabezpieczenia M. Z.. 1.5 Do skutecznego wszczęcia postępowania zabezpieczającego z majątku M. Z., zgodnie z treścią przepisu art. 26 § 5 pkt 2 u.p.e.a. doszło 25 lipca 2019 r. Z treści przepisu wynika, że do wszczęcia egzekucji/zabezpieczenia dochodzi w przypadku doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (zarządzenia zabezpieczenia). Przepis ten rozstrzyga, którą z dat należy uznać za datę wszczęcia egzekucji/postępowania zabezpieczającego. Nie ulega natomiast wątpliwości, że doręczenie odpisu tytułu wykonawczego (zarządzenia zabezpieczenia) zobowiązanemu jest konieczne dla skuteczności wszczęcia egzekucji/zabezpieczenia 2.1 Na powyższe postanowienie M. Z. złożył skargę, zarzucając naruszenie art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 8 § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez naruszenie przepisów postępowania, a to z uwagi na merytorycznie wątpliwe wskazanie, że do realizacji czynności zabezpieczającej doszło w lipcu 2019 r., podczas gdy w rzeczywistości próba realizacji czynności zabezpieczającej miała miejsce w styczniu 2020 r., co jest o tyle istotne, gdy weźmie się pod uwagę fakt, że we wskazanej dacie doszło do prawidłowego doręczenia zawiadomienia o czynności zabezpieczającej, co przy uwzględnieniu, że w tej dacie świadczenie z zabezpieczenia społecznego nie było należne, stąd oznaczało, że obowiązkiem organów było umorzenie czynności zabezpieczającej, jako bezskutecznej. 3.1 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył co następuje: 4.1 Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz.137), sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zatem zgodność aktów administracyjnych z przepisami prawa materialnego i procesowego. Przy czym sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, jak też powołaną podstawą prawną, jest natomiast związany granicami sprawy (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a."). Na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa rozpoznana została w trybie uproszczonym. Dokonana w powyższy sposób kontrola wykazała, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. 4.2 Tytułem wstępu do rozważań należy wyjaśnić, że postępowanie zabezpieczające jest postępowaniem pomocniczym wobec postępowania egzekucyjnego. Co do zasady toczy się ono przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego i służy stworzeniu gwarancji wykonania obowiązku w toku postępowania egzekucyjnego. Postępowanie zabezpieczające zostało unormowane w dziale IV u.p.e.a. (art. 154–168) oraz w przepisach szczególnych (m.in. art. 33–46 Ordynacji podatkowej). Ustanowienie zabezpieczenia stwarza wierzycielowi dogodną sytuację w przyszłości, tzn. ułatwia przyszłą egzekucję, która może być skierowana do rzeczy (prawa majątkowego), na której ustanowiono zabezpieczenie. W myśl art. 154 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia należności pieniężnej lub wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym, jeżeli brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić egzekucję. Organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia na wniosek wierzyciela i na podstawie wydanego przez niego zarządzenia zabezpieczenia – art. 155a § 1 pkt 1 u.p.e.a. Zabezpieczenia należności pieniężnej dokonuje przez zajęcie pieniędzy, wynagrodzenia za pracę, wierzytelności z rachunków bankowych, innych wierzytelności i praw majątkowych lub ruchomości - art. 164 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Do zajęcia zabezpieczającego stosuje się odpowiednio przepisy o zajęciu egzekucyjnym pieniędzy, wynagrodzenia za pracę, świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, renty socjalnej, egzekucję z rachunków bankowych, innych wierzytelności pieniężnych, praw z papierów wartościowych zapisanych na rachunku papierów wartościowych oraz z wierzytelności z rachunku pieniężnego, papierów wartościowych niezapisanych na rachunku papierów wartościowych, weksla, autorskich praw majątkowych i praw pokrewnych oraz własności przemysłowej, udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, pozostałych praw majątkowych oraz ruchomości - art. 164 § 4 u.p.e.a. Stosownie do art. 166b u.p.e.a. w postępowaniu zabezpieczającym stosuje się odpowiednio przepisy działu I i art. 168d. 4.3 W związku z powyższymi przepisami, w postępowaniu zabezpieczającym zgodnie z art. 54 § 1 i 4 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności zabezpieczające organu egzekucyjnego, którą wnosi się w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o tej czynności. Przy czym w postępowaniu takim ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności. Skarga ma charakter subsydiarny w tym sensie, że służy na czynności wykonawcze podejmowane w toku postępowania zabezpieczającego, które nie mogą być zaskarżone poprzez inny środek prawny przewidziany przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W rezultacie subsydiarność skargi oznacza, że nie mogą być w niej skutecznie podnoszone zarzuty, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia w toku postępowania zabezpieczającego. 4.4 Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie organy prawidłowo stwierdziły brak podstaw do uznania za zasadną skargi na czynność zabezpieczającą stanowiącą zajęcie świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej. Zajęcie to nastąpiło w zgodzie z przepisami prawa. Wydanie zarządzeń zabezpieczających z 24 lipca 2019 r. generowało dla organu egzekucyjnego konieczność wypełnienia obowiązków wynikających z art. 79 u.p.e.a. Zgodnie z jego treścią, organ egzekucyjny dokonuje zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego zobowiązanego, a także z renty socjalnej, zwanych dalej "świadczeniami", przez przesłanie do organu rentowego właściwego do spraw wypłaty zobowiązanemu świadczeń zawiadomienia o zajęciu tej części przysługujących zobowiązanemu świadczeń, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa organ rentowy, aby nie wypłacał zajętej części świadczenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych – art. 79 § 1. Zajęcie świadczeń jest dokonane z chwilą doręczenia organowi rentowemu zawiadomienia o zajęciu. Zajęcie to zachowuje moc również w przypadku zmiany organu rentowego właściwego do wypłaty świadczeń – art. 79 § 2. W stosunku do egzekwowanej należności pieniężnej nieważne są rozporządzenia świadczeniami przekraczające część wolną od zajęcia, dokonane po ich zajęciu, a także przed tym zajęciem, jeżeli są wymagalne po zajęciu – art. 79 § 3. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu przysługujących mu świadczeń, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia przesłanego do organu rentowego, pouczając ponadto zobowiązanego, że nie może odbierać świadczeń poza częścią wolną od zajęcia, ani rozporządzać nimi w żaden inny sposób - art. 79 § 4 pkt 1. 4.5 Jak wynika z akt sprawy, organ podjął czynności wypełniające treść ww. przepisów. Po pierwsze, zawiadomił Zakład Ubezpieczeń Społecznych o zajęciu zabezpieczającym świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej, co nastąpiło w dniu 25 lipca 2019 r. Po drugie, o tej samej czynności zawiadomił dłużnika M. Z.. Nastąpiło to w dniu 21 stycznia 2020 r. W międzyczasie, bo pismem z 29 lipca 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował organ o braku możliwości realizacji zajęcia w związku z wstrzymaniem wypłaty renty. W tej sytuacji zdaniem skarżącego należało czynność egzekucyjną uznać za bezskuteczną i umorzyć czynności zabezpieczające. Takie wnioski są jednak nieuprawnione, ponieważ nie znajdują pokrycia w przepisach prawa. Żaden z nich nie stanowi, że w razie uzyskania przez organ egzekucyjny informacji od dłużnika o przeszkodzie w realizacji zajęcia, organ ten zwolniony jest już z obowiązków wynikających z art. 79 § 4 pkt 1 u.p.e.a., tj. z skutecznego zawiadomienia zobowiązanego o zajęciu zabezpieczającym. Zarzuty skarżącego wskazują przy tym na błędne ustalenie przez organ daty wszczęcia postępowania zabezpieczającego, tj. datę 24 lipca 2019 r., gdy tymczasem zdaniem strony, do skutecznego dokonania czynności zabezpieczającej doszło 21 stycznia 2020 r. Argumenty te są bezzasadne, ponieważ do wszczęcia postępowania zabezpieczającego z majątku M. Z. doszło w dacie doręczenia zawiadomienia Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, czyli 25 lipca 2019 r. Organ prawidłowo powołał przy tym przepis art. 26 § 5 u.p.e.a. Stanowi on, że wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą: 1) doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub 2) doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. W pełni poprawne są wnioski organu, że z przepisów tych wynika jednoznaczne potwierdzenie, że datą wszczęcia postępowania zabezpieczającego był dzień 25 lipca 2019 r. Doręczenie dłużnikowi zawiadomienia bez wątpienia nastąpiło wcześniej niż doręczenie zobowiązanemu, stąd ta pierwsza data, czyli dzień 25 lipca 2019 r. jest przesądzająca dla ustalenia daty wszczęcia postępowania zabezpieczającego. 4.6 W związku z powyższym nie ma racji skarżący twierdząc, że ze względu na datę, w której nastąpiło doręczenie zobowiązanemu zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym, powinno dojść do umorzenia czynności zabezpieczającej. Formułując ten zarzut skarżący wskazuje na naruszenie art. 8 k.p.a. stanowiącego o zasadzie zaufania do władzy publicznej i art. 11 k.p.a. stanowiącego o zasadzie przekonywania. Należy zauważyć, że zawiadomienie o zajęciu zabezpieczającym zostało początkowo przesłane na adres pełnomocnika W. P.. Skuteczność takiego doręczenia zakwestionował dyrektor w postanowieniu z 12 listopada 2019 r. nr [...] Przesłanie dokumentów bezpośrednio M. Z. stanowiło zatem konieczność wypełnienia wytycznych wskazanego postanowienia, ale jednocześnie wpisywało się w szeroko pojętą zasadę wynikającą z art. 8 k.p.a. Jednocześnie w zaskarżonym w niniejszej sprawie postanowieniu dyrektor przedstawił przebieg zdarzeń, które sprawiły, że do doręczenia zobowiązanemu zawiadomienia z 24 lipca 2019 r. doszło w styczniu 2020 r. Wyjaśnienia te świadczą o respektowaniu przez organ art. 11 k.p.a. Brak jest też podstaw do czynienia zarzutów z art. 77 k.p.a. i art. 80 k.p.a. Organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, respektując przy tym zasadę swobodnej oceny dowodów. 4.7 Podsumowując, rozstrzygnięcie wydane zostało na podstawie obowiązujących przepisów prawa, a treść rozstrzygnięcia została poprawnie uzasadniona. Zarzuty skargi są bezzasadne. 4.8 Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.