I SA/Ke 199/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Danuta Kuchta, Sędzia WSA Ewa Rojek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Szyszka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 13 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi B. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 6 lutego 2013 r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz radcy prawnego J. M. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. 1. Decyzja organu administracji publicznej i przedstawiony przez ten organ tok postępowania 1.1. Dyrektor Izby Skarbowej w K. decyzją z dnia 6 lutego 2013 r. nr ... utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. z dnia 5 listopada 2012 r. nr ... odmawiającą B.C. umorzenia zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2009 – 2011 w łącznej kwocie 1790 zł wraz z odsetkami za zwłokę wyliczonymi na dzień złożenia podania w wysokości 388 zł. 1.2. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w dniu 4 października 2012 r. B.C. złożył wniosek o umorzenie zaległości podatkowych. We wniosku podniósł, że z powodu nadzwyczajnych przypadków losowych, tj. niezawinionego zwolnienia z pracy, przebywania na zasiłku dla bezrobotnych, korzystania z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie oraz długotrwałej choroby, nie jest w stanie uregulować powstałych zaległości podatkowych. Poinformował, że otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 651 zł oraz wymienił ponoszone wydatki. Wskazał, że musi stale zażywać leki oraz że korzysta z pomocy MOPR w postaci darmowych obiadów. Zarzucił, że zaległość podatkowa powstała z winy pracowników urzędu skarbowego. 1.3. Dyrektor Izby Skarbowej w K. powołał art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym organ podatkowy na wniosek podatnika w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może umorzyć zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Na podstawie art. 67a § 2 tej ustawy umorzenie zaległości podatkowej powoduje również umorzenie odsetek za zwłokę w całości lub w takiej części, w jakiej została umorzona zaległość podatkowa. Organ wskazał na uznaniowy charakter decyzji i omówił przesłanki udzielenia ulgi, tj. ważny interes podatnika i interes publiczny. 1.4. Organy ustaliły, że podatnik mieszka sam w mieszkaniu spółdzielczym własnościowym o powierzchni 49,80 m². Posiada w Wielkiej Wsi w gminie S. drewniany przedwojenny dom o powierzchni 50 m² (według podatnika bez wartości) oraz działkę o powierzchni 56 arów, którą od lutego 2012 r. wystawił na sprzedaż. Pobiera zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 651 zł. Zostały mu też przyznane darmowe obiady przez MOPR (od 1 lutego 2012 r. do 31 grudnia 2012 r.). Podatnik oświadczył, że z innych źródeł dochodów nie posiada oraz nie otrzymuje pomocy od innych osób, ponosi miesięcznie koszty utrzymania: czynsz (344,42 zł), energia elektryczna (65 zł), Internet (49 zł), ubezpieczenie (45 zł), wydatki na lekarstwa i leczenie (92 zł), spłata kredytu (490 zł). Spłaca kredyt mieszkaniowy Własny Kąt hipoteczny, średniomiesięczne raty wynoszą około 490 zł. Kredyt zabezpieczono ustanowieniem na własnościowym spółdzielczym prawie do lokalu mieszkalnego podatnika hipoteki umownej zwykłej i kaucyjnej. Podatnik nie zadeklarował posiadania majątku ruchomego, poza kwotą 500 zł w gotówce i nie dokonuje spłat innych zobowiązań. Odnośnie sytuacji zdrowotnej przedłożył karty informacyjne leczenia szpitalnego z rozpoznaniem złamania podudzia lewego (2009 r.), chondrozy II stopnia rzepki kolana lewego (2010 r.) oraz z rozpoznaniem guzów nadnerczy i nadciśnienia tętniczego (2012 r.). 1.5. Na wezwanie organu odwoławczego do złożenia wyjaśnień w zakresie aktualności informacji składanych w toku postępowania prowadzonego przez organ pierwszej instancji, B.C. potwierdził pobieranie zasiłku dla bezrobotnych i oświadczył, że otrzymał decyzję z ZUS w K. o odmowie przyznania świadczenia przedemerytalnego oraz że złoży odwołanie w tej sprawie i wystąpi do MOPR o kontynuację pobierania darmowych obiadów oraz o opłatę jego czynszu za mieszkanie. Działkę zamierza sprzedać za 30 000 zł. Podatnik oświadczył, że różnica pomiędzy dochodami, a wydatkami wynikającymi z informacji z 16 października 2012 r. była pokrywana z posiadanych oszczędności zdeponowanych w banku. Wyjaśnienia zaś zawarte w odwołaniu, że pożycza od ludzi były nieprawdziwe. W chwili obecnej nie posiada internetu, sprzedał za 1000 zł komputer. Nie płaci także ubezpieczenia do PZU. B.C. przedłożył curriculum vitae oraz zaświadczenie z urzędu pracy, że nie odmówił bez uzasadnionej przyczyny podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo zatrudnienia w ramach prac interwencyjnych lub robót publicznych. Podatnik planuje renegocjować warunki spłaty kredytu, ponieważ wcześniej nadpłacił kredyt w wysokości przynajmniej 10 000 zł. Obecnie nie ma żadnych oszczędności, ani też zaległych zobowiązań. Przedłożył kserokopię wniosku z 10 stycznia 2013 r. o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności oraz kserokopię zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia z dnia 16 stycznia 2013 r. 1.6. Dyrektor Izby Skarbowej w K. stwierdził, że powyższe okoliczności nie stanowią wystarczającej przesłanki uzasadniającej umorzenie zaległości podatkowych w rozumieniu art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Podatnik jest osobą bezrobotną, jednakże podejmuje działania w celu znalezienia pracy zarobkowej. Ukończył technikum mechaniczne o specjalności obróbka skrawanie, ma wieloletnie doświadczenie zawodowe jako ślusarz i operator wózków widłowych. W tym zakresie uzyskał także dodatkowe kwalifikacje i umiejętności. Wprawdzie podatnik boryka się z problemami zdrowotnymi, jednak przedłożony w tym zakresie materiał dowodowy i wyjaśnienia samego podatnika nie wykazują, aby istniały przeciwwskazania natury zdrowotnej do podjęcia przez niego pracy zarobkowej. Organ odwoławczy nie zakwestionował, że brak pracy i stałego dochodu czyni sytuację podatnika trudną, ale jednocześnie uznał ją za przejściową, która powinna ulec poprawie, albowiem podatnik poszukuje pracy, czyni starania w celu uzyskania świadczeń z ZUS, ma możliwość uzyskania środków finansowych z tytułu sprzedaży nieruchomości. Pozytywnie o sytuacji podatnika świadczy również fakt, że oprócz spłacanego kredytu nie ma żadnych innych zadłużeń. Co więcej podatnik poinformował, że kredyt został nadpłacony i w związku z tym podejmie starania w celu renegocjacji warunków umowy kredytowej w celu obniżenia rat. Przedłożone przez podatnika zestawienie operacji bankowych za okres od 20 grudnia 2012 r. do 3 stycznia 2013 r. potwierdza, że podatnik na bieżąco płaci udzielony mu kredyt, przy czym na rachunku wykazane jest saldo dodatnie. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej w K.h podawanie przez ubiegającego się o ulgę rozbieżnych (czy też nieprawdziwych) informacji w zakresie źródła środków na regulowanie swoich zobowiązań nie stanowi argumentu przemawiającego za udzieleniem ulgi, skutkującej rezygnacją przez organy podatkowe z należnych wpływów budżetowych. 1.7. Organ odwoławczy ponadto wyjaśnił, że niedokonywano weryfikacji zeznania podatnika PIT-37 za 2001 r., lecz przeprowadzano czynności sprawdzające dotyczące poprawności sporządzenia jego zeznań podatkowych PIT-37 za lata 2009-2011. Stąd kwestia przedawnienia zeznania podatkowego PIT-37 za 2001 r. jest bezprzedmiotowa. Wyjaśniono także, że w wyniku przeprowadzonych czynności sprawdzających podatnik złożył korekty zeznań wraz z pisemnym uzasadnieniem przyczyn korekt, podając że błędnie odliczył ulgę odsetkową, co pozwoliło organowi podatkowemu zaniechać postępowania podatkowego, kończącego się wydaniem decyzji wymiarowej. W opinii organu odwoławczego ww. okoliczności wskazują, że przyczyny powstania przedmiotowych zaległości wynikają z postępowania samego podatnika, a nie z przyczyn o charakterze nadzwyczajnym, losowym. 1.8. Końcowo organ odwoławczy wskazał, że z trudnościami finansowymi w wyniku utraty źródła dochodu ze względu na znaczny wzrost bezrobocia boryka się duża cześć społeczeństwa, która jednak wywiązuje się z nałożonych obowiązków podatkowych. W świetle przedstawionej sytuacji, przyznanie podatnikowi ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowej, stanowiłoby odstępstwo od zasady sprawiedliwości podatkowej, której przestrzeganie leży w interesie publicznym, byłoby również sprzeczne z interesem publicznym bowiem oznaczałoby rezygnację z wpływów budżetowych. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej w K. odmowa udzielenia wnioskowanej ulgi nie wpłynie bezpośrednio na korzystanie przez podatnika ze środków pomocy społecznej bowiem z takiej pomocy podatnik już korzysta. Podatnik oświadczył wprawdzie, że będzie się starał o rozszerzenie tej pomocy, jednakże zdaniem organu sytuacja podatnika może ulec poprawie, np. w wyniku podjęcia pracy zarobkowej, czy też sprzedaży posiadanej nieruchomości, wskutek czego nie będzie występowała potrzeba korzystania z pomocy społecznej. Natomiast odmowa udzielenia wnioskowanej ulgi jest jak najbardziej uzasadniona bieżącą sytuacją budżetu Państwa. 2. Skarga do Sądu 2.1. Na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K., B.C. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, zarzucając naruszenie art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej poprzez nieumorzenie należności podatkowej, pomimo że ważny interes podatnika przemawiał za umorzeniem zaległości podatkowych. W związku z przedstawionym zarzutem wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. 2.2. Zdaniem skarżącego organ II instancji przekroczył granice swobodnego uznania administracyjnego. Z ustaleń organów wynika jednoznacznie, że zachodzą okoliczności wskazujące na istnienie ważnego interesu podatnika w umorzeniu zaległości podatkowych. Podniósł, że jest osobą ciężko chorą na raka. Oczekuje na termin operacji gruczolaka. Miesięcznie wydaje co najmniej 100 złotych na leki. Nie ma żadnych innych dochodów poza zasiłkami z pomocy społecznej w wysokości miesięcznej około 280 zł oraz w formie obiadów. Jedynym majątkiem jaki posiada jest działka o powierzchni 5600 m2 i mieszkanie własnościowe obciążone hipoteką. Działkę usiłuje sprzedać, żeby spłacić zaległości podatkowe i zapewnić sobie utrzymanie, ale bez skutku. W dniu 12 stycznia 2013 r. wygasło mu prawo do zasiłku dla bezrobotnych. Skarżący podniósł, że ma w tej chwili 59 lat i żadnych perspektyw na uzyskanie jakiejkolwiek pracy. Uważa, ze przy jego kwalifikacjach nie ma dla niego żadnej pracy w K. 2.3. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: 3.1. Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem i nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. 3.2. Rozpatrując sprawę w wyżej zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że skarga nie jest zasadna, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd podzielił też, uznając za niewadliwe, ustalenia organu w zakresie stanu faktycznego, które znajdują potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. 3.3. Przystępując do rozważań w kwestii prawidłowości zaskarżonej decyzji, należy zaznaczyć, że zastosowanie ulgi jest instytucją o charakterze wyjątkowym, bowiem zasadą jest terminowe płacenie podatków. Wszelkie ulgi podatkowe są wyjątkiem i istotnym odstępstwem od zasady powszechności i równości opodatkowania. W związku z takim charakterem ulg podatkowych oraz faktem, że udzielanie ulg w spłacie podatków traktowane jest co do zasady jako jedna z form pomocy udzielanej przez państwo, pomoc taka dopuszczalna jest w ściśle określonych w przepisach prawa sytuacjach. 3.4. Podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, którego treść powołano w pkt 1.3. Jak prawidłowo podniósł organ użycie zwrotu "może" w tym przepisie oznacza, że decyzje organów podatkowych dotyczące udzielania ulg podatkowych podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego. Nawet w sytuacji zaistnienia okoliczności wskazujących na istnienie chociażby jednej z przesłanek, o jakich mowa w powołanym przepisie ("ważny interes podatnika" lub "interes publiczny") organ nie jest bezwzględnie zobowiązany do umorzenia wnioskowanych zaległości. Rozstrzygnięcie organu nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem prawidłowo przeprowadzonego postępowania. Kontroli Sądu natomiast nie podlega uznanie samo w sobie, ale kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. 3.5. Podstawowym kryterium oceny zasadności udzielenia ulgi jest istnienie "ważnego interesu podatnika" lub "interesu publicznego", przy czym są to pojęcia nieostre, co oznacza, że ich treść musi być ustalona w konkretnej sprawie. Dla organu podatkowego oznacza to, że w każdej rozpatrywanej sprawie indywidualnie musi on ustalić i ocenić na czym polega ważny interes podatnika oraz interes publiczny. Kryterium "ważnego interesu podatnika" wymaga wykazania konkretnych okoliczności, które są wyjątkowe, niezależne od woli oraz sposobu postępowania podatnika (np. klęski żywiołowe, zdarzenia losowe) i jednocześnie uniemożliwiają mu wywiązanie się z ciążących na nim obowiązków względem Skarbu Państwa i które to w żaden sposób nie mogą zostać zaspokojone bez doraźnej pomocy ze strony organów podatkowych. Z kolei nakaz uwzględnienia "interesu publicznego" oznacza dyrektywę postępowania, zgodnie z którą należy mieć na względzie respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, równość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego. 3.6. W niniejszej sprawie organy stwierdziły, że wprawdzie sytuacja finansowa i zdrowotna skarżącego jest trudna, jednak trudności te mają charakter przejściowy, a podnoszone przez wnioskodawcę we wniosku, jak i odwołaniu okoliczności, nie wskazują na istnienie opisanych w pkt 3.5. przesłanek udzielenia ulgi podatkowej. Powyższych ustaleń dokonano w wyniku przeprowadzonego przez organy postępowania dowodowego. Oceniając postępowanie organu należy wskazać, że naczelną zasadą postępowania jest zasada prawdy obiektywnej określona w art. 122 Ordynacji podatkowej, której rozwinięciem jest przepis art. 187 § 1 tej ustawy. Zgodnie z powyższą zasadą organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym, w tym zobowiązane są zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ponadto oceniając zgromadzony materiał dowodowy organy podatkowe muszą kierować się regułami zapisanymi w art. 191 Ordynacji podatkowej. W niniejszej sprawie proces decyzyjny organu spełnia powyższe wymagania. Stwierdzając, że w sprawie nie występują przesłanki zastosowania ulgi podatkowej, organy podatkowe obu instancji jednocześnie przedstawiły w uzasadnieniach swoich decyzji szereg ustaleń i argumentów. Wskazały na konkretne środki i źródła dowodowe oraz kryteria, jakimi się kierowały dokonując oceny dowodów. Realizując zasadę prawdy obiektywnej zgromadziły obszerny materiał dowodowy, m.in. w postaci dostarczonych przez skarżącego oświadczeń oraz dokumentów obrazujących sytuację w jakiej się znajduje (informacja w sprawie aktualnej sytuacji materialnej, finansowej i rodzinnej z 16 października 2012 r.; rachunki za czynsz, energię, ubezpieczenie, leki; decyzja ZUS odmawiająca przyznania świadczenia przedemerytalnego z 14 grudnia 2012 r.; zestawienie operacji na rachunku bankowym PKO BP; wniosek o nadpłatę kredytu; zaświadczenie z MOPR w K. z 3 stycznia 2013 r. i MUP w K. z 5 i 31 grudnia 2012 r.; karty informacyjne leczenia szpitalnego; zaświadczenie lekarski o stanie zdrowia z 16 stycznia 2013 r.; życiorys; umowa kredytu zawarta z PKO BP SA 27 listopada 2008). Czynności organu odwoławczego na etapie II instancji w zakresie powtórnego zwrócenia się do skarżącego o uaktualnienie zebranych informacji (protokół z 2 stycznia 2013 r.), również wskazują, że celem organu było wydanie decyzji w oparciu o stan faktyczny istniejący w dacie wydawania zaskarżonej decyzji. 3.7. Ocenę, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki z art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej organy trafnie przede wszystkim uzasadniły możliwością uzyskania przez skarżącego środków finansowych ze sprzedaży znajdującej się w jego posiadaniu nieruchomości o powierzchni 56 arów, tym bardziej, że skarżący podjął już w tym kierunku kroki. Kwota jaką planuje uzyskać z dokonanej transakcji to 30 000 zł, podczas gdy zaległość podatkowa o umorzenie, której wniósł to 1790 zł i 388 zł odsetek. Z kolei posiadane przez skarżącego kwalifikacje zawodowe idące w parze z doświadczeniem oraz podejmowanie przez podatnika działań w celu podjęcia zatrudnienia stwarzają realną możliwość zdobycia zatrudnienia. Oceniając możliwości zarobkowe skarżącego organy przeanalizowały także informacje dotyczące jego stanu zdrowia, stwierdzając że ma problemy zdrowotne, które jednak nie stanowią przeszkody w podjęciu pracy zawodowej. Organy wzięły pod uwagę ponadto fakt, że skarżący na bieżąco spłaca raty kredytu mieszkaniowego, nie sygnalizował innych zadłużeń i co istotne, zgodnie z informacją uzyskaną od podatnika kredyt został nadpłacony, w związku z czym planuje podjąć z bankiem renegocjacje warunków umowy kredytowej w celu obniżenia rat, co daje możliwość pozyskania dodatkowych środków w budżecie domowym, tym bardziej że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i nie ma innych osób na utrzymaniu. Zebrany materiał dowodowy organy prawidłowo oceniły także pod kątem istnienia przesłanki interesu publicznego (pkt 1.8.). Sąd podziela stanowisko organu, że w sprawie brak jest tej przesłanki, co więcej zdaniem Sądu udzielenie wnioskowanej ulgi pozostawałoby w sprzeczności z interesem publicznym wobec korzystania przez skarżącego ze środków pomocy społecznej w postaci darmowych obiadów. Należy również podnieść, że wpływu na treść rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie nie ma sposób powstania zaległości podatkowej, o której umorzenie wniósł skarżący. Wbrew twierdzeniom podatnika zaległość ta powstała w wyniku nieprawidłowego zastosowania przez niego ulgi odsetkowej, a nie z winy organów podatkowych, które skontrolowały prawidłowość jej zastosowania, tj. dokonały czynności, do której m.in. zostały powołane, a więc nie z przyczyn, na które podatnik nie miał wpływu. Zdaniem Sądu, dokonana przez organy ocena materiału dowodowego, która znalazła odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji nie jest dowolna i nie przekracza granic określonych w art. 191 Ordynacji podatkowej. Jest zgodna z doświadczeniem życiowym, logiczna i prawidłowa, co pozwala stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. 3.8. W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Przyznanie wynagrodzenia radcy prawnemu ustanowionemu w ramach prawa pomocy uzasadnia art. 250 ustawy p.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (j. t. Dz. U. z 2013 r., poz. 490).