I SA/Ke 214/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Rojek po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. B. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od składek za pracowników p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych; II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata. A. B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od składek za pracowników. W dniu 24 lipca 2009r. wpłynął do Sądu sporządzony na urzędowym formularzu PPF wniosek A. B. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu złożonego wniosku skarżący podnosi, że ma trudności ze zrozumieniem zwrotów prawnych użytych w zaskarżonej decyzji, zaś jego sytuacja materialna nie pozwala mu na wynajęcie profesjonalnego pełnomocnika. Według oświadczenia A. B. aktualnie nie uzyskuje żadnych dochodów, zaś jego żona pracuje w wymiarze ½ etatu osiągając z tego tytułu dochód w wysokości 638 zł. Na jego utrzymaniu pozostaje dwoje małoletnich dzieci. Skarżący jak i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają żadnego majątku. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest bezzasadny i podlega oddaleniu. Zgodnie bowiem z art. 239 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku w zakresie ustanowienia adwokata. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady, iż strony ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym może nastąpić, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie (bezrobotnych bez prawa do zasiłku, osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić, że zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych. Skarżący w niniejszej sprawie jest z mocy ustawy zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych. Pozostaje mu zatem opłacenie jedynie pomocy prawnej. Małżonka skarżącego według oświadczenia posiada stałe źródło dochodu. Z akt sprawy natomiast wynika, że skarżący uzyskiwał dochody w poprzednich latach. W utrzymaniu rodziny pomaga skarżącemu matka i szwagierka. Nadto rodzina korzysta z pomocy socjalnej. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zdobycie przez skarżącego środków na opłacenie pomocy prawnej jest rzeczywiście, obiektywnie możliwe. W orzecznictwie sądowym zwraca się uwagę, że ustanowienie adwokata w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi bowiem na regulację zawartą w art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a także art. 140 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, sąd udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego, nie mają uzasadnienia obawy stron, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będą w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu (post. NSA z dnia 27 września 2004 r., FZ 330/04 i z dnia 28 września 2004 r., FZ 246/04, niepubl.). Ubocznie należy wskazać, że skarżący prawidłowo sformułował skargę, w szczególności zawarł w niej wszystkie elementy wymagane przepisami art. 46 § 1 oraz art. 57 § 1 p.p.s.a., co świadczy o umiejętności samodzielnej obrony swoich racji przed Sądem. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. art. 243, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.