I SA/Ke 231/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grabowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Rojek, Asesor WSA Mirosław Surma, Protokolant Łukasz Pastuszko, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 20 grudnia 2006 roku sprawy ze skargi Z. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] . nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; 2. określa, iż zaskarżone decyzje nie podlegają wykonaniu w całości; 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącej kwotę 3339 ( trzy tysiące trzysta trzydzieści dziewięć ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. I SA/Ke 231/06 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] znak [...] Dyrektor Izby Skarbowej po rozpatrzeniu odwołania Z. Z. od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] znak [...] w sprawie wymiaru podatku od spadków i darowizn z tytułu darowizn pieniężnych otrzymanych przez Z. Z. od A. B. w latach 1997-2005, zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. W motywach decyzji organ wskazał, ze w toku postępowania prowadzonego przed Naczelnikiem Urzędu Skarbowego w S. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu za 2003 r. Z. Z. oświadczyła, że otrzymywała od swego przyjaciela A. B. od 1997 r. darowizny pieniężne w kwotach od 25000-30000 zł. W dniu 16 stycznia 2006 r. na wezwanie organu sprecyzowała terminy i wielkość otrzymanych darowizn, oświadczając, że w latach 1997 - 2002 otrzymała darowizny w kwotach po 25000 zaś w latach 2003 - 2005 po 5000 zł. Organ podkreślił, że A. B. obecny przy tej czynności nie wnosił żadnych uwag i wniosków. Tłumaczenia na język w. dokonała podatniczka. Organ powołał się na przepis art. 888 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. kodeks cywilny (Dz.U. Nr. 16 poz.93 ze zm.) i stwierdził, że zostały zawarte pomiędzy stronami umowy darowizny, środki pieniężne wpływały na konto bankowe Z. Z. na terytorium Polski, a nadto zgodnie z jej oświadczeniem część środków wwoziła na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Organ podniósł, że zarówno przekazanie środków na konto bankowe podatniczki, jak i nabycie tych środków za granicą, podlega opodatkowaniu stosownie do unormowania art. 1 ust.1 pkt.2 oraz art. 2 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. z 2004 r. Nr 142 poz 1514 ze zm.). Darowizny otrzymywane przez Z. Z. w okresie od 1997 r do 2005 r. nie były zgłoszone do opodatkowania, a zatem momentem powstania obowiązku podatkowego stosownie do art. 6 ust 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn jest 5 stycznia 2006 r. t. j. data, w której strona powołała się na okoliczność darowizn przed organem podatkowym. W ocenie organu podnoszone w odwołaniu argumenty dotyczące faktycznego trwania konkubinatu, praw i obowiązków jakie daje konkubinat w świetle orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 1948 r. sygn. akt C I 1839/47 OSN 1949, poz.15 nie mają znaczenia w przedmiotowej sprawie. Nie jest trafny pogląd, że poprzez fakt pozostawania w konkubinacie konkubina staje się współwłaścicielem majątku konkubenta. W doktrynie przyjmuje się, że w konkubinacie nie powstaje wspólność ustawowa, tak jak w przypadku małżeństwa. Każdy z konkubentów wzbogaca się na własny rachunek, zarobki każdego nie tworzą majątku wspólnego, bo taki nie istnieje. Konkubinat nie rodzi takich skutków prawnych jak małżeństwo, chociaż różni się zwykle brakiem formalnego związku. Zdaniem organu odwoławczego, dla rozstrzygnięcia nie ma znaczenia powołany przepis art. 111 § 3 Ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa ( Dz. U. z 2005 r. Nr 8 poz.60 ze zm.) bowiem ma on zastosowanie dla odpowiedzialności osób trzecich. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniósł w imieniu Z. Z. ustanowiony pełnomocnik. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucił naruszenie prawa materialnego t.j. przepisu art. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn przez błędne zastosowanie. W uzasadnieniu podtrzymał twierdzenie, że Z. Z. od 1993 r. pozostaje w konkubinacie z A. B. - obywatelem W. Podatniczka zamieszkuje z nim we W. w jego mieszkaniu, prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe i wspólne inwestycje. Zgodnie z podziałem zadań, podatniczka zajmuje się czynnościami związanymi z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa, zaś konkubent dostarczaniem środków finansowych. W ciągu roku strony przez okres około trzech miesięcy przebywają wspólnie w Polsce. Podniósł, że strony ustaliły, że udziały we wspólnym majątku są równe. Skarżąca nie traktowała przekazywanych na jej konto środków jako darowizn, były to środki przeznaczane na utrzymanie w czasie pobytu w Polsce, sfinansowanie kosztów wypoczynku, jak i większego mieszkania. Mieszkanie posiadane przez Z. Z. było zbyt małe dla wygodnego pobytu w Polsce. W ocenie skarżącej, ani mieszkania, ani środków przekazywanych na konto skarżącej za które lokal w części został nabyty, jak i przeznaczonych na wspólne wydatki w kraju, nie można traktować jako darowizny. Strony zamierzają zawrzeć związek małżeński i wówczas mieszkanie zostanie objęte wspólnością małżeńską. Do tego czasu, zgodnie z wolą stron lokal stanowi ich współwłasność w częściach ułamkowych. Powołał się na pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyrokach sygn. akt III CZP79/85 ,sygn. akt III CZP 99/02 oraz w wyroku z dnia 11 kwietnia 1989 r. sygn. akt 11/89. Wskazane okoliczności zdaniem skarżącego wskazują, że fakt pozostawania w konkubinacie winien być uwzględniony przez organy podatkowe jako dowód, że nie dochodziło między Z. Z. i jej konkubentem do zawierania umów darowizny, a zatem nie powstał obowiązek podatkowy. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wnosząc o jej oddalenie podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), określanej dalej jako ustawa p.p.s.a., sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skargę należy uznać za uzasadnioną. Przepis art. 1 ust.1 ustawy o podatku od spadków i darowizn stanowi, że podatkowi temu podlega nabycie własności rzeczy znajdujących się w kraju i praw majątkowych wykonywanych w kraju przez osoby fizyczne, przy czym stosownie do art. 2 tejże ustawy, gdy nabywcą jest obywatel polski lub osoba mająca miejsce stałego pobytu w Polsce, opodatkowane jest również nabycie rzeczy znajdujących się za granicą lub praw majątkowych wykonywanych za granicą. Obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy własności rzeczy i praw materialnych, a w wypadku darowizny ciąży solidarnie na obdarowanym i darczyńcy i powstaje przy nabyciu w drodze darowizny bez zachowania formy aktu notarialnego, z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia.(art. 5 i art.6 ust.1 pkt.4 ustawy). Przepisy ustawy o podatku od spadków i darowizn nie definiują pojęcia darowizny, dlatego decydujące znaczenie dla sprawy ma definicja zawarta w art. 888 k. c., mocą którego darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku. Świadczenie jest bezpłatne tylko wtedy, gdy darczyńca nie może uzyskać jakiegokolwiek ekwiwalentu, ani w chwili darowizny, ani w przyszłości. Dla rozstrzygnięcia sprawy należało zatem rozważyć czy materiał zgromadzony przez organy dawał podstawę do uznania, że czynności dokonane pomiędzy Z. Z. i A. B. wyczerpują znamiona darowizny w rozumieniu art. 888 k.c. Organy przyjęły, że środki pieniężne otrzymane w latach 1997-2002 w kwotach po 25000 zł i w latach 2002-2005 w kwotach po 5000 zł. przez Z. Z. są darowiznami w rozumieniu art. 888 § 1 k.c. i nie ma znaczenia dla oceny charakteru świadczeń, podnoszony przez skarżącą fakt pozostawania w konkubinacie z A. B. Stanowisko to jest błędne. Wbrew stanowisku organów, dla oceny czy miało miejsce nabycie przez skarżącą własności rzeczy w drodze darowizny konieczne było ustalenie charakteru świadczenia w związku z twierdzeniem, że świadczenia te miały związek z pozostawaniem przez nią w konkubinacie z A. B. Konkubinat jest formą trwałego pożycia partnerów, bez podstawy formalnej w postaci aktu zawarcia małżeństwa, charakteryzującą się istnieniem więzi osobisto-majątkowej; więzią duchową, fizyczną i gospodarczą. Oznaką wspólnotowych więzi majątkowych jest wspólne mieszkanie i gospodarstwo domowe partnerów, współdziałanie w celu zaspokojenia bieżących i długofalowych potrzeb wspólnoty. Nie wyłącza to możliwości zorganizowania przez konkubentów części swego gospodarczego współdziałania w sposób neutralny wobec wspólnoty, przez zawieranie n. p. umowy o pracę, o świadczenie usług, najmu, których bezpośrednim celem jest przysporzenie korzyści odbiorcy świadczenia, nie zaś zaspokojenie potrzeb obojga partnerów. Dokonując oceny stosunków majątkowych pomiędzy konkubentami konieczne jest więc ustalenie zasad, jakimi kierują się partnerzy pozostający w faktycznym związku, w szczególności co do efektów wspólnej pracy, łącznego gromadzenia zarobków, podejmowania wspólnych działań gospodarczych. Nie ma znaczenia czy praca jednego z partnerów ogranicza się do prowadzenia gospodarstwa, zaś drugi pracuje zawodowo, otrzymuje rentę, emeryturę. .Prawidłowe jest stanowisko organów, że pomiędzy konkubentami nie powstaje wspólność ustawowa małżeńska. Nie oznacza to jednak, w przypadku istnienia konkubinatu, wyłączenia możliwości powstania współwłasności rzeczy czy też praw w drodze czynności konkubentów, jak i dokonania nakładów na majątek jednego z konkubentów tak ze środków wspólnych jak i środków stanowiących według ustaleń konkubentów środki partnera, z założeniem ewentualnego rozliczania współwłasności oraz nakładów według przepisów o zniesieniu współwłasności lub bezpodstawnym wzbogaceniu. Współwłasność nie powstaje z faktu pozostawania w konkubinacie ale konkubenci mogą stosunki majątkowe miedzy sobą kształtować dowolnie. Współdziałanie konkubentów podjęte w interesie ich wspólnoty może polegać na dążeniu do nabycia przedmiotów majątkowych w celu objęcia ich wspólnością, bądź dokonywania nakładów na majątek wyłącznie jednego konkubenta, ale z zamiarem wykorzystania go do zaspokojenia potrzeb obojga partnerów. Przysporzenia, dokonywane przez jednego partnera do majątku drugiego, nie mogą być traktowane, bez ustalenia rzeczywistej woli konkubentów, ani jako nieodpłatne świadczenie - darowizna, ani jako świadczenie wzajemne. Oznacza to, że organy miały obowiązek zbadać i ocenić istotę świadczeń otrzymanych przez Z. Z., ustalić czy otrzymane pieniądze pochodziły wyłącznie z majątku A. B. czy też środki te konkubenci traktowali jako wspólne, ponadto czy miały na celu zaspokajanie wspólnych potrzeb dotyczących mieszkania w czasie pobytu w kraju lub kosztów pobytu w Polsce jak twierdzi skarżąca, czy też zamiarem stron było bezpłatne przysporzenie na rzecz majątku Z. Z. kosztem majątku konkubentów albo wyłącznie majątku A. B. Dopiero ustalenie i rozważenie zamiaru stron pozwalało na ocenę, czy faktycznie miała miejsce darowizna. Podnieść należy, że skarżąca na okoliczność pozostawania w konkubinacie i charakteru świadczenia powoływała się zarówno składając oświadczenie w czasie czynności sprawdzających, jak i w szczegółowej wypowiedzi złożonej w trybie art. 200 ustawy - Ordynacja podatkowa. Organy wbrew zasadzie prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 122 ustawy Ordynacja podatkowa, skonkretyzowanej w art. 187 ustawy, nie wyjaśniły i nie rozważyły stanu faktycznego sprawy. Postępowanie ograniczyło się do lakonicznego oświadczenia Z. Z., złożonego w trakcie czynności sprawdzających dotyczących źródła pochodzenia środków pieniężnych wydatkowanych na zakup mieszkania oraz jej oświadczenia co do wielkości i czasu otrzymania pieniędzy w poszczególnych latach. Organy nie wyjaśniły i nie rozważyły charakteru przekazywanych środków pieniężnych, wobec podnoszonego przez skarżącą faktu pozostawania w faktycznym związku z A. B., faktu wspólnego z nim zamieszkiwania we W., wspólnych pobytów w Polsce. Nie przesłuchały na okoliczność istoty świadczenia ani Z. Z. ani A. B. powołując się na brak zastrzeżeń zgłoszonych przez A. B. do treści oświadczenia, złożonego w jego obecności przez Z. Z. Należy jednak podnieść, że postępowanie z udziałem A. B. zostało przeprowadzone z naruszeniem art.174 § 2 Ordynacji podatkowej Przepis ten nakłada obowiązek przeprowadzenia czynności procesowych w języku polskim, z tym że czynności z udziałem osoby nie znającej języka polskiego nakazuje przeprowadzić z udziałem tłumacza. Nie spełnia obowiązku przewidzianego w tym przepisie podjęcie się tłumaczenia przez stronę. Zaniechanie przez organy podatkowe podjęcia działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zebrania i w sposób wyczerpujący rozważenia materiału dowodowego jest uchybieniem art. 122 i art. 187 §1 Ordynacji podatkowej, które ma istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając ponownie sprawę organy winny, uwzględniając powyższe uwagi, zbadać i rozważyć istotę świadczenia, ustalić czy przekazane środki były bezpłatnym świadczeniem z majątku A. B. na rzecz majątku Z. Z., czy też stanowiły wkład jednej z osób pozostających w konkubinacie dokonany z zamiarem wykorzystania go dla zaspakajania potrzeb obojga partnerów. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145§1 pkt 1 lit c i art. 135 ustawy -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 152 powołanej ustawy orzekł, iż decyzje nie mogą być wykonane w całości oraz na podstawie art. 200 tej ustawy zasądził od organu na rzecz skarżących koszty postępowania sądowego w kwocie równej wysokości wpisu sądowego oraz kosztów zastępstwa procesowego w wysokości zgodnej z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. 163 poz. 1348 ze zm.)