I SA/Ke 231/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Grabowska po rozpoznaniu 1 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. D. o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi S. D. na decyzję Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z [...] r. [..] w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości z sankcjami wieloletnimi na 2013 r. postanawia odmówić przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. wyrokiem z 24 czerwca 2015 r. oddalił skargę S. D. na decyzję Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K.z [...] r. nr [....] w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości z sankcjami wieloletnimi na 2013 r. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącemu 16 lipca 2015 r. Na wniosek skarżącego Sąd, postanowieniem z 20 sierpnia 2015 r., zwolnił skarżącego od kosztów sądowych i ustanowił dla niego radcę prawnego, wyznaczonego 7 września 2015 r. przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w K.. Pełnomocnik, 14 października 2015 r. (data stempla pocztowego), wniósł skargę kasacyjną od ww. wyroku. Postanowieniem z 30 października 2015 r. Sąd odrzucił skargę kasacyjną stwierdzając, że została wniesiona po terminie. Od powyższego postanowienia strona złożyła zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który postanowieniem z 14 stycznia 2016 r. oddalił je, podzielając stanowisko Sądu pierwszej instancji. W dniu 29 lutego 2016 r. (data stempla pocztowego) pełnomocnik skarżącego złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że składając skargę kasacyjną 14 października 2015 r. nie złożył wniosku o przywrócenie terminu, ponieważ był przekonany, że składa skargę w terminie, o którym mowa w art. 177 § 3 ustawy p.p.s.a. Okazało się jednak, że przepis ten miał zastosowanie, na mocy przepisów intertemporalnych, do postępowań wszczętych już po wejściu noweli w życie, podczas gdy postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte przed zmianą przepisów. Z przepisem art. 177 § 3 ustawy p.p.s.a. wnioskodawca zapoznał się w bazie Lex i uznał, że w jego przypadku termin do wniesienia skargi kasacyjnej upływa 14 października 2015 r. Zdaniem pełnomocnika skarżącego jego błąd był usprawiedliwiony, ponieważ trudno wymagać, nawet od profesjonalnego pełnomocnika, każdorazowego weryfikowania historii danego przepisu i analizy niuansów regulacji o charakterze intertemporalnym, tym bardziej, że zgodnie z ogólną zasadą wprowadzania zmian proceduralnych, nowe przepisy mają zastosowanie również do postępowań w toku. W konsekwencji ograniczenie się do sprawdzenia aktualnego brzmienia przepisu nie może być uznane za uchybienie. Dodatkowo, usprawiedliwiając uchybienie terminu wnioskodawca wskazał, że rozpoznanie wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy nastąpiło dopiero 20 sierpnia 2015 r., tj. już po upływie terminu do wniesienia w sprawie skargi kasacyjnej, podczas gdy pełnomocnik skarżącego powziął wiadomość o swoim umocowaniu do działania w sprawie dopiero 14 września 2015 r. Sąd I instancji, mimo że wiedział, iż skarżący, z uwagi na obowiązujący przymus adwokacko - radcowski, nie mógł samodzielnie sporządzić i wnieść skargi kasacyjnej od przedmiotowego wyroku i wobec tego złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, w tym ustanowienie pełnomocnika z urzędu, co nastąpiło w dniu 13 lipca 2015 r., doręczył skarżącemu sentencję rzeczonego wyroku wraz z jego uzasadnieniem 16 lipca 2015 r. W ocenie pełnomocnika ponadto dochował on siedmiodniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, ponieważ o uchybieniu terminu do złożenia skargi kasacyjnej dowiedział się z lektury postanowienia NSA z 14 stycznia 2016 r., doręczonego mu 23 lutego 2016 r. Z ostrożności procesowej wnioskodawca wskazał, że wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej oraz środek odwoławczy od orzeczenia sądu o odrzuceniu wykluczają się. Procedura zmierzająca do przywrócenia terminu, któremu strona uchybiła, może być wdrożona dopiero po stwierdzeniu, że czynność procesowa podjęta przez stronę jest bezskuteczna. W konsekwencji wnioskodawca słusznie postąpił składając zażalenie na postanowienie Sądu o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Jego zdaniem bowiem, w okolicznościach sprawy, jedynym logicznym wnioskiem było przyjęcie, że otwarcie skarżącemu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nastąpiło dopiero począwszy od 15 września 2015 r., tj. już po zawiadomieniu radcy prawnego przez Dziekana OIRP w K. o ustanowieniu go pełnomocnikiem w sprawie. W ocenie wnioskodawcy wskazane okoliczności uprawdopodabniają, że uchybienie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nastąpiło bez jego winy. Jednocześnie pełnomocnik skarżącego, mając na uwadze wskazane wyżej okoliczności, z daleko idącej ostrożności procesowej, wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu doniesienia skargi kasacyjnej, zaś w następnej kolejności o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. zważył, co następuje: Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej "ustawa p.p.s.a.", jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu do dokonania określonej czynności procesowej. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 1, § 4 ustawy p.p.s.a.). Z powyższych regulacji wynika, że pozytywną przesłanką przywrócenia terminu jest brak winy strony w uchybieniu terminu. Okolicznością, która może uprawdopodobniać brak winy w uchybieniu terminu jest postępowanie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wystąpienie skarżącego do sądu o ustanowienie dla niego pełnomocnika z urzędu nie wstrzymuje bowiem biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, który to przeważnie upływa bezskutecznie przed zakończeniem postępowania w przedmiocie prawa pomocy. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej upłynął 17 sierpnia 2015 r. podczas gdy Okręgowa Izba Radców Prawnych w K., na podstawie postanowienia Sądu z 20 sierpnia 2015 r., wyznaczyła pełnomocnika dla skarżącego 7 września 2015 r., a pełnomocnik dowiedział się o tym fakcie 14 września 2015 r. Pomimo takiej sytuacji Sąd nie jest uprawniony do przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej automatycznie, z urzędu, lecz stosownie do ww. przepisów na wniosek strony. Wniosek ten, zgodnie z art. 87 § 1 ustawy p.p.s.a., powinien zostać złożony, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Z kolei w okolicznościach takich jak w niniejszej sprawie, w świetle utrwalonego orzecznictwa NSA, przyjmuje się, że dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, jest dzień, w którym pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, nie później jednak niż dzień upływu trzydziestu dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do postępowania w sprawie (wyrok NSA z 8 czerwca 2006 r., FZ 198/06; postanowienie NSA z 1 marca 2008 r., II FZ 105/08 dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle powyższego w rozpoznawanej sprawie za dzień, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi należy uznać 14 października 2015 r. W konsekwencji termin do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej upływał 21 października 2015 r. Wnioskodawca złożył natomiast przedmiotowy wniosek 29 lutego 2016 r. (data stempla pocztowego), tj. po terminie. W zwązku z powyższym w pierwszej kolejności Sąd rozpatrzył wniosek strony skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej. Jako okoliczność uzasadniającą brak winy w dochowaniu terminu wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, wnioskodawca wskazał na nieprawidłowe zastosowanie przepisów ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, konsekwencją czego było jego przekonanie, że skarga kasacyjna została złożona w terminie. Zdaniem pełnomocnika skarżącego jego błąd był usprawiedliwiony, ponieważ trudno wymagać, nawet od profesjonalnego pełnomocnika, każdorazowego weryfikowania historii danego przepisu i analizy niuansów regulacji o charakterze intertemporalnym. W konsekwencji miał on prawo stwierdzić, po lekturze przepisu art. 177 ustawy p.p.s.a. w bazie Lex, że dodany ustawą nowelizującą § 3, jako przepis regulujący procedurę, obowiązuje bezwarunkowo od dnia wejścia w życie nowelizacji. Dodatkowo brak wcześniejszego wniesienia wniosku o przywrócenie terminu wnioskodawca upatruje w złożeniu przez niego zażalenia od postanowienia Sądu o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Zdaniem wnioskodawcy bowiem w okolicznościach sprawy, jedynym logicznym wnioskiem było przyjęcie, że otwarcie skarżącemu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nastąpiło dopiero od 15 września 2015 r., tj. już po zawiadomieniu radcy prawnego przez Dziekana OIRP w K. o ustanowieniu go pełnomocnikiem w sprawie. Zdaniem Sądu powyższe argumenty nie usprawiedliwiają uchybienie terminu. Nie wskazano bowiem na żadne obiektywne okoliczności, które uniemożliwiły pełnomocnikowi skarżącego wniesienie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w terminie. Wymaga wyjaśnienia, że pod pojęciem braku winy rozumieć należy przeszkody zaistniałe niezależnie od strony, nie dające się przewidzieć zdarzenia nagłe, którym strona nie była w stanie zapobiec, a następnie usunąć ich skutków bez uchybienia terminom, do zachowania których była zobowiązania. Należy przy tym podkreślić, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W sprawach, w których stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik, kryterium braku winy w uchybieniu terminowi należy oceniać z uwzględnieniem miernika staranności wymaganego przy dokonywaniu czynności procesowych przez tego pełnomocnika. Przepisy ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi traktują go bowiem jako podmiot dysponujący odpowiednią wiedzą i przygotowaniem do dokonywania czynności w toku postępowania. Jego zaniedbania obciążają samą stronę, a zatem nie uwalniają jej od winy oraz skutków procesowych niedokonania czynności w ustawowym bądź wyznaczonym terminie (zob. postanowienie NSA z 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I GZ 232/11 oraz z 19 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 566/12; dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu profesjonalny pełnomocnik, usprawiedliwiając uchybienie terminu, nie może powoływać się na nieprawidłowe zastosowanie przepisów, wynikające z braku ich analizy. Należy przy tym zauważyć, że analizy takiej wnioskodawca nie dokonał nie tylko przy sporządzaniu i wnoszeniu skargi kasacyjnej, kiedy to automatycznie oparł się na aktualnym brzmieniu przepisów ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi widniejącym w bazie Lex, ale również w toku postępowania. Sygnałem do podjęcia działań w tym zakresie było bowiem już postanowienie Sądu z 30 października 2015 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Pomimo tego pełnomocnik skarżącego nie podjął takich czynności, w dalszym ciągu twierdząc, że w okolicznościach sprawy, jedynym logicznym wnioskiem było przyjęcie, że otwarcie skarżącemu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nastąpiło dopiero od 15 września 2015 r., tj. już po zawiadomieniu radcy prawnego przez Dziekana OIRP w K. o ustanowieniu go pełnomocnikiem w sprawie. Brak analizy stosownych przepisów nie stanowi natomiast okoliczności, której nie można uniknąć przy zachowaniu wysokiego stopnia staranności wymaganego przecież od profesjonalnego pełnomocnika. Zachowanie takie należy rozpatrywać w kategoriach niedbalstwa, które wyklucza przywrócenie terminu. Wbrew twierdzeniom wnioskodawcy to właśnie w szczególności od profesjonalnego pełnomocnika należy wymagać "każdorazowego weryfikowania historii danego przepisu i analizy niuansów regulacji o charakterze intertemporalnym". Nie ulega wątpliwości, że od pełnomocnika profesjonalnie wykonującego zawód radcy prawnego należy wymagać wyższego poziomu staranności w prowadzeniu zawodowych spraw, a przede wszystkim wiedzy i doświadczenia prawniczego, niż od zwykłej strony postępowania. To m.in. z tych względów wprowadzono na etapie postępowania drugiej instancji przymus adwokacko – radcowski. Jeżeli dla strony skarżącej został ustanowiony profesjonalny pełnomocnik w osobie radcy prawnego do reprezentowania jej w toku postępowania, to powinien on, zachowując należytą staranność w pilnowaniu interesów procesowych strony dopilnować, aby złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nastąpiło w terminie. W konsekwencji okolicznością uprawdopodabniającą brak winy wnioskodawcy nie jest również złożenie przez zażalenia na postanowienie Sądu o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Z uwagi na fakt, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, aby strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa, to w ustalonych okolicznościach faktycznych Sąd nie znalazł argumentu, który pozwoliłby na zastosowanie art. 86 § 1 ustawy p.p.s.a., gdyż z brakiem winy mamy do czynienia tylko w przypadku zaistnienia niezależnych od strony i niemożliwych do przezwyciężenia okoliczności, które w niniejszej sprawie nie wystąpiły. W związku z powyższym uprawnionym jest twierdzenie, że pełnomocnik skarżącego nie dochował należytej staranności przy prowadzeniu sprawy jakiej w danych okolicznościach można by od niego oczekiwać. Przy dołożeniu należytej staranności był w stanie dopełnić swoich obowiązków i złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w terminie. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 86 § 1 ustawy p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. orzekł jak w sentencji postanowienia.