I SA/Ke 235/19
WyrokWSA w Kielcach2019-07-25
Skład orzekający: Maria Grabowska, Magdalena Chraniuk-Stępniak, Ewa Rojek
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Dyrektor Izby Administracji Skarbowej prawidłowo utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego odmawiające umorzenia części kosztów egzekucyjnych, mimo argumentacji wierzyciela o istnieniu ważnego interesu publicznego i braku gospodarczego uzasadnienia obciążenia kosztami?Ratio decidendi
Rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych ma charakter uznaniowy. Stwierdzenie przez organ egzekucyjny istnienia przesłanek umorzenia może, ale nie musi prowadzić do uwzględnienia wniosku strony. Organ prawidłowo odmówił umorzenia części kosztów egzekucyjnych (opłaty manipulacyjnej i wydatków), działając w ramach uznania administracyjnego, gdyż status wierzyciela jako jednostki budżetowej i jego funkcje społeczne nie obligują organu do umorzenia kosztów faktycznie poniesionych w związku z egzekucją.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła odmowy umorzenia części kosztów egzekucyjnych (opłaty manipulacyjnej i wydatków) nałożonych na Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w R. (wierzyciela) w związku z postępowaniem egzekucyjnym wobec K.S. Wierzyciel argumentował, że obciążenie go kosztami jest nieuzasadnione gospodarczo i narusza ważny interes publiczny ze względu na walkę z handlem środkami zastępczymi. Organy egzekucyjne umorzyły część kosztów (opłatę za czynności egzekucyjne), ale odmówiły umorzenia pozostałej kwoty, uznając, że status wierzyciela nie obliguje do zwolnienia z tych kosztów.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grabowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Sędzia WSA Ewa Rojek, Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Adamczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lipca 2019 r. sprawy ze skargi Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych oddala skargę.
Postanowieniem z [...] nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. (dyrektor) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. (naczelnik) z [...] nr [...] o odmowie umorzenia P. w R. kosztów egzekucyjnych w wysokości 364,12 zł powstałych w wyniku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku K.S.
Organ ustalił, że naczelnik prowadził postępowanie egzekucyjne wobec majątku K.S. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela, tj. P. w R. (P.). nr DP-TYT-/05/48/2018 oraz nr DP-TYT-/06/72/2018. Tytuły wykonawcze obejmowały należności z tytułu opłaty za badanie produktów – środka zastępczego oraz kary pieniężnej. W wyniku zastosowania przez organ środków egzekucyjnych powstały koszty egzekucyjne.
W toku postępowania egzekucyjnego stwierdzono, że zobowiązany nie osiąga dochodów, nie posiada środków transportowych oraz innego majątku z którego można by prowadzić skuteczną egzekucję administracyjną. Postanowieniem z [...] nr [...] naczelnik, uznając że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, umorzył postępowanie egzekucyjne.
Zawiadomieniem z [...] nr [...] naczelnik poinformował P. o wysokości kosztów egzekucyjnych w kwocie 2.126,44 zł. Zawiadomienie zostało doręczone 18 lutego 2019 r.
Wnioskiem z 19 lutego 2019 r. wierzyciel wystąpił o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych oraz wniósł o umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazał, że obciążanie kosztami postępowania egzekucyjnego wierzyciela z uwagi na jednolitość Skarbu Państwa nie jest gospodarczo uzasadnione.
Postanowieniem z [...] nr [...] naczelnik obciążył P. kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości 2.126,44 zł. Następnie postanowieniem z [...] nr [...] odmówił umorzenia w całości kosztów obciążających wierzyciela w kwocie 2.126,44 zł, umarzając jednocześnie koszty egzekucyjne w zakresie naliczonej opłaty za dokonane czynności egzekucyjne w kwocie 1.762,32 zł.
W zażaleniu na powyższe postanowienie wierzyciel podtrzymał argumentację przedstawioną w piśmie z 19 lutego 2019 r. oraz załączył kserokopie rozstrzygnięć innych organów egzekucyjnych, które umorzyły wierzycielowi koszty egzekucyjne powstałe w toku postępowania egzekucyjnego z uwagi na stwierdzoną bezskuteczność. Podniósł, że obciążanie kosztami egzekucyjnymi wierzyciela będącego jednostką budżetową w świetle konstrukcji zakładającej jednolitość Skarbu Państwa jako osoby prawnej jest nieuzasadnione gospodarczo i pozostaje w sprzeczności z ekonomiką Skarbu Państwa.
Rozpatrując zażalenie dyrektor przywołał przepisy art. 64c § 4 oraz art. 64e § 1 i § 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm.), dalej: u.p.e.a., regulujące odpowiednio kwestie pokrywania kosztów egzekucyjnych przez wierzyciela i przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych.
Organ stwierdził, że subiektywne przekonanie strony o potrzebie umorzenia kosztów egzekucyjnych nie może stanowić podstawy do zaniechania dochodzenia tych kosztów od wierzyciela w sytuacji, gdy nie można egzekwować ich od zobowiązanego. Odwołując się do treści wniosku o udzielenie ulgi zwrócił uwagę, że P. wskazywała na przesłankę ważnego interesu publicznego i związanego z tym braku gospodarczego uzasadnienia obciążenia kosztami egzekucyjnymi. Zdaniem dyrektora powoływanie się przez wierzyciela na wykonywanie zadań publicznych nie stanowi okoliczności obligujących do umorzenia kosztów egzekucyjnych. Status wierzyciela, tj. P. , nie jest wystarczający do uznania istnienia interesu publicznego będącego przesłanką umorzenia kosztów egzekucyjnych. Gdyby ustawodawca chciał uwzględnić specyfikę działalności wierzyciela i jego status prawny, to skorzystałby z instytucji ustawowego zwolnienia od kosztów egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tymczasem jedyne zwolnienia przedmiotowe zostały przewidziane w art. 64c § 4d u.p.e.a. Zaznaczył, że w ramach uznania administracyjnego naczelnik umorzył kwotę naliczonych kosztów, obciążając wierzyciela jedynie wydatkami i opłatą manipulacyjną.
W ocenie dyrektora rezygnacja z opłat i kosztów związanych z egzekucją administracyjną nie jest uzasadniona z uwagi na pośrednie zmniejszenie środków budżetowych wykorzystywanych na potrzeby całego społeczeństwa. Umorzenie kosztów egzekucyjnych przez inne organy nie może stanowić okoliczności warunkującej takie rozstrzygnięcie, ponieważ z art. 64e § 2 u.p.e.a. wynika, że koszty egzekucyjne mogą, a nie muszą być umarzane. Nadto wyliczona kwota kosztów egzekucyjnych (364,12 zł) nie jest znaczna i nie spowoduje znacznego uszczerbku finansowego dla wierzyciela. Szczególny status wierzyciela i jego funkcje "społeczne", jak również źródła finansowania nie mogą oznaczać, że organy egzekucyjne zobowiązane są w każdym przypadku do umorzenia kosztów egzekucyjnych.
Zdaniem organu odwoławczego naczelnik wziął pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, przeanalizował zgromadzony materiał dowodowy, rozważył zasadność umorzenia kosztów egzekucyjnych w kontekście przesłanek wskazanych w art. 64e § 2 pkt 1-3 oraz § 3 u.p.e.a. W postanowieniu uzasadnił w sposób dostateczny okoliczności jakimi kierował się podejmując rozstrzygnięcie i zgodnie z przepisami u.p.e.a. skorzystał z uznania administracyjnego poprzez odmowę umorzenia kosztów egzekucyjnych w części. Prawidłowo ustalił, że brak jest podstaw do uznania, że obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia części kosztów, których zobowiązany nie był w stanie ponieść bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, byłoby gospodarczo nieuzasadnione. Przesłanką świadczącą o spełnieniu tego warunku nie może być bowiem sam fakt specyficznego statusu wierzyciela oraz wykonywania przez niego statutowych obowiązków, tj. egzekucji należnych kwot opłaty za badania produktów - środka zastępczego oraz egzekucji kary pieniężnej.
Na powyższe postanowienie P. w R. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił:
1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. :
- art. 10 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: k.p.a., poprzez brak zapewnienia stronie postępowania czynnego udziału w postępowaniu w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych, tj. brak umożliwienia stronie postępowania wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów;
- art. 7, art. 8 oraz art. 107 § 1 pkt. 6 k.p.a. poprzez sprzeczność w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia (zarówno postanowienia organu pierwszej i drugiej instancji) polegającą na umorzeniu na wniosek wierzyciela powołującego się na ważny interes publiczny części kosztów oraz równocześnie na odmowie - w tej samej sprawie - umorzenia części kosztów z uwagi na brak wystąpienia ważnego interesu publicznego;
- art. 7, art. 8, art. 107 § 1 pkt. 6 k.p.a. poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego postanowienia (zarówno postanowienia organu pierwszej i drugiej instancji) polegające na pominięciu okoliczności powszechnie znanych lub znanych organom administracji skarbowej z urzędu, tj. wyjątkowej szkodliwości społecznej środków zastępczych, które są przyczyną wielu uzależnień, zatruć a także zgonów;
- art. 7, art. 8, art. 107 § 1 pkt. 6 k.p.a. poprzez nie wykazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia w jaki sposób organ drugiej i organ pierwszej instancji skorzystały z instytucji swobodnego uznania administracyjnego;
2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
- art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. poprzez bezpodstawne uznanie, że w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka ważnego interesu publicznego, pomimo zasady jednolitości Skarbu Państwa jako osoby prawnej, jak również z gospodarczego punktu widzenia z uwagi na ekonomikę państwa;
- art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. poprzez bezpodstawne uznanie, że w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka ważnego interesu publicznego, pomimo iż koszty w niniejszej sprawie związane są z dochodzeniem należności z tytułu kary administracyjnej i opłaty za badania w związku z wprowadzaniem do obrotu środków zastępczych – czyli substytutów narkotyków – i powstały w związku z prowadzoną przez organy P. walką z groźną patologią społeczną jaką było (i jest) wprowadzanie do obrotu środków zastępczych – będących przyczyną zgonów, zatruć i uzależnień.
Skarżący na okoliczność wyjątkowej szkodliwości środków zastępczych, w tym środków zastępczych sprzedawanych przez K.S., przestępczego charakteru wprowadzania do obrotu środków zastępczych przez zorganizowane grupy przestępcze, wyjątkowej szkodliwości społecznej środków zastępczych, będących przyczyną uzależnień, zatruć i zgonów, umarzania w całości kosztów egzekucyjnych – w sprawach dotyczących środków zastępczych – przez inne organy skarbowe wniósł o przeprowadzenie dowodu z załączonych do skargi dokumentów oraz wydruków artykułów ukazujących szkodliwość, przestępczy charakter handlu środkami zastępczymi, ważny interes publiczny jakim była i jest walka z procederem handlu dopalaczami prowadzona przez organy państwa - w tym głównie Państwowej Inspekcji Sanitarnej i Policji.
Skarżący argumentował, że zasada wynikająca z art. 10 k.p.a. ma zastosowanie także w postępowaniu w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych. Stwierdził, że brak przesłania zawiadomienia o zebranym materiale dowodowym w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych oraz brak umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań stanowi istotne naruszenie przepisów postępowania administracyjnego.
Skarżący wskazał, że w toczącym się postępowaniu w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych naczelnik umorzył koszty egzekucyjne w wysokości 1.732,32 zł (opłata za dokonane czynności egzekucyjne) oraz odmówił umorzenia kosztów w kwocie 364,12 zł (opłata manipulacyjna oraz wydatki egzekucyjne). W ocenie skarżącego zarówno z postanowienia organu pierwszej instancji, jak i organu drugiej instancji nie wynika, dlaczego w stosunku do części kosztów egzekucyjnych w sprawie występuje ważny interes publiczny jako przesłanka umorzenia kosztów, a w tej samej sprawie co do tych samych kosztów ważny interes publiczny jako przesłanka umorzenia kosztów nie występuje.
Podniósł, że kwestia związku kosztów egzekucyjnych z postępowaniami administracyjnymi dotyczącymi wprowadzania do obrotu środków zastępczych - substytutów narkotyków - została poruszona we wniosku o umorzenie kosztów, a szkodliwość środków zastępczych i przestępczy charakter handlu nimi są powszechnie znane. Tymczasem organy w żaden sposób nie odniosły się w uzasadnieniu postanowień do w/w zagadnienia. Argumentował nadto, że instytucja uznania administracyjnego nie daje organowi całkowitej swobody w podejmowaniu decyzji, a organy powinny odpowiednio ważyć interesy stron. Sam proces stosowania instytucji swobodnego uznania administracyjnego musi mieć odzwierciedlenie w uzasadnieniu rozstrzygnięcie.
Uzasadniając zarzut naruszenia art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. wskazał, że środki zastępcze stanowią substytut narkotyków, były masowo wprowadzane do obrotu, a walka z tym procederem była prowadzona głównie przez organy inspekcji sanitarnej i policji celem ochrony ważnego interesu publicznego – ochrony zdrowia i życia obywateli. Opisał działania podejmowane w w/w zakresie i odniósł się do szkodliwego wpływu środków zastępczych. Wskazywał, że dilerem środków zastępczych był również K.S. wobec którego prowadzono postępowanie egzekucyjne celem wyegzekwowania nałożonej kary pieniężnej i należności za badania. Argumentował, że z uwagi na ilość prowadzonych postępowań koszty egzekucyjne w przypadku ich nie umarzania stały się dla organów inspekcji sanitarnej rodzajem dotkliwej sankcji, a jedynie Urząd Skarbowy w S. i Izba Skarbowa w K. odmówiły w całości umorzenia kosztów egzekucyjnych.
Reasumując skarżący stwierdził, że walka z patologią społeczną jaką jest handel dopalaczami powodujący uzależnienia, zatrucia a także zgony - stanowi ważny interes publiczny i w pełni uzasadnia całkowite zwolnienie z kosztów postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 64 e § 2 pkt. 2 u.p.e.a.
W odpowiedzi na skargę dyrektor podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniósł o oddalenie skargi.
Postanowieniem wydanym na rozprawie 25 lipca 2019 r. Sąd na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. odmówił przeprowadzenia wnioskowanych dowodów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo
o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2017.2188 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy
z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
(j.t. Dz.U.2018.1302), dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym jak
i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Realizując wyżej określone granice kontroli, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie nie narusza prawa.
Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K., którym organ utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. w sprawie umorzenia P. w R. części kosztów egzekucyjnych w wysokości 1762,32 zł tytułem opłaty za czynności egzekucyjne oraz odmowy umorzenia części kosztów egzekucyjnych w wysokości 364,12 zł, obejmujących wydatki oraz opłatę manipulacyjną.
Stosownie do art. 64e § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. Zgodnie z art. 64e § 2 u.p.e.a. koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli: 1 - stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej; 2 - za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny; 3 - ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnych mogą być umorzone w przypadkach określonych w § 2 pkt 1, jeżeli obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów byłoby gospodarczo nieuzasadnione (art. 64e § 3 u.p.e.a.). W przypadku częściowego umorzenia kosztów egzekucyjnych umarza się w pierwszej kolejności opłaty za czynności egzekucyjne (art. 64e § 4 u.p.e.a.). Ustawodawca w tej normie kierował się zasadą, że wydatki są kosztami faktycznie poniesionymi przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji, w tym również z wydatkami na rzecz innych jednostek.
Rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych ma charakter uznaniowy, o czym świadczy użycie w art. 64e u.p.e.a. określenia "może". Konstrukcja uznania administracyjnego oznacza, że stwierdzenie przez organ egzekucyjny w sprawie istnienia określonych przesłanek może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia uwzględniającego wniosek strony. W takiej sytuacji rozstrzygnięcie, co do umorzenia kosztów egzekucyjnych znajduje się wyłącznie w gestii organu egzekucyjnego, który może, ale nie musi umorzyć powstałych kosztów egzekucyjnych. Tego rodzaju konstrukcja uznania administracyjnego nie oznacza jednak pełnej dowolności organu egzekucyjnego. Decydujące znaczenie ma bowiem to, czy w ustalonym stanie faktycznym sprawy stwierdzono istnienie przesłanek umorzenia. Przesłanki umorzenia - ważny interes publiczny, brak gospodarczego uzasadnienia dla obciążenia wierzyciela kosztami muszą być ustalone w konkretnej sprawie i zyskać zindywidualizowaną treść, wynikającą ze stanu faktycznego i prawnego sprawy. Możliwość negatywnego rozstrzygnięcia w takiej sytuacji dla zobowiązanego nakłada na organ egzekucyjny obowiązek szczególnie starannego uzasadnienia rozstrzygnięcia.
Sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych sprowadza się do oceny, czy organy egzekucyjne prawidłowo zgromadziły materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie rozstrzygnięcia mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym i czy dokonana ocena mieściła się w ustawowych granicach. Kontrola legalności rozstrzygnięć wydanych w ramach uznania administracyjnego jest zatem ograniczona, co oznacza, że sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Rozstrzygnięcie to stanowi bowiem wyłączną kompetencję organu administracji. Przedmiotem oceny Sądu jest natomiast czy wydanie postanowienia poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem tzn. czy organ egzekucyjny w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i przeanalizował wszystkie okoliczności mogące mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia o uwzględnieniu lub odmowie uwzględnienia wniosku. Sąd nie może natomiast wartościować wydanego postanowienia pod kątem jego słuszności, czy sprawiedliwości i z tego względu orzekać o zasadności skargi.
Wnioskując o umorzenie kosztów P. w R. powołał się na przesłankę ważnego interesu publicznego o której mowa w art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. i brak gospodarczego uzasadnienia dla obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. Zdaniem skarżącego zastosowanie preferencji w postaci umorzenia kosztów egzekucyjnych uzasadnia charakter postępowań z którymi związane są koszty egzekucyjne (zakaz wprowadzania do obrotu środków zastępczych, nowych substancji psychotropowych oraz kar pieniężnych z tego tytułu), jak również status wierzyciela jako jednostki budżetu państwa wykonującej zadania państwowe.
Określona w art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. przesłanka "interesu publicznego" nie została przez ustawodawcę zdefiniowana. W orzecznictwie podkreśla się, że pojęcie to powinno być ocenione z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa. Pojęcie to nie może być natomiast utożsamiane z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności umorzenia kosztów. Podkreślenia wymaga wyjątkowość zastosowania instytucji umorzenia kosztów z uwagi na wskazywany interes publiczny. Przedmiotem ulgi udzielanej w oparciu o art. 64e u.p.e.a. są bowiem koszty egzekucyjne, a zatem należność związana z przymusowym jej dochodzeniem. Interes publiczny, o jakim mowa w u.p.e.a. musi być przy tym tego rodzaju, aby można było określić go przymiotnikiem "ważny" (por. wyrok WSA w Krakowie z 4 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Kr 1467/15, LEX nr 1939058). Użycie tego słowa podkreśla wyjątkowość zastosowania instytucji umorzenia kosztów z uwagi na tenże interes.
Wystąpienie przesłanki braku gospodarczego uzasadnienia w obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi odnosi się do sytuacji finansowej wierzyciela. Skoro umorzenie jest instytucją nadzwyczajną, to należy to utożsamiać z sytuacją, gdy wierzyciel znajduje się w takiej pozycji finansowej, która uniemożliwia zapłatę należności, a jej wyegzekwowanie może doprowadzić do trudnych do odwrócenia skutków.
Postępowanie w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych jest prowadzone na wniosek i w interesie wierzyciela leży podanie do wiadomości organu wszystkich okoliczności wskazujących na spełnienie przesłanek uzasadniających zastosowanie preferencji.
Postanowieniem z 27 lutego 2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości 2126,44 zł. Na wysokość kosztów egzekucyjnych nie wyegzekwowanych od zobowiązanego składają się opłata za dokonane czynności egzekucyjne – 1762,32 zł, opłata manipulacyjna w kwocie 350,82 zł oraz wydatki egzekucyjne w wysokości 13,30 zł. Organ pierwszej instancji uznał, że zachodzą przesłanki umorzenia - ważny interes publiczny jak i wskazana w art. 64e § 3 przesłanka - braku gospodarczego uzasadnienia w obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, z tym, że działając w ramach uznania administracyjnego umorzył koszty egzekucyjne w części obejmującej naliczoną opłatę za czynności egzekucyjne (1762,32 zł), odmawiając umorzenia w części obejmującej opłatę manipulacyjną w kwocie 350,82 zł oraz wydatki egzekucyjne - 13,30 zł.
Jak wskazano wyżej konstrukcja uznania administracyjnego oznacza, że stwierdzenie przez organ egzekucyjny istnienia przesłanek umorzenia może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia uwzględniającego wniosek strony w całości. Rozstrzygnięcie, co do umorzenia kosztów egzekucyjnych znajduje się wyłącznie w gestii organu egzekucyjnego.
W opinii Sądu, przedstawiona przez organ nadzoru ocena i argumentacja w zakresie odmowy umorzenia części kosztów egzekucyjnych nie nosi cech dowolności. Należy po pierwsze wskazać na zgodność rozstrzygnięcia z zapisem art. 64e § 4 u.p.e.a., zgodnie z którym w przypadku częściowego umorzenia kosztów egzekucyjnych umarza się w pierwszej kolejności opłaty za czynności egzekucyjne (art. 64e § 4 u.p.e.a.). Istotny jest, na co wskazał organ nadzoru charakter kosztów, których umorzenia organ odmówił. Jest to opłata manipulacyjna oraz wydatki egzekucyjne a zatem koszty ściśle związane z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. Opłata manipulacyjna stanowi zwrot wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny za wszelkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych (art. 64 § 6 u.p.e.a.), zaś wydatki egzekucyjne stosownie do unormowania art. 64b u.p.e.a., to koszty faktycznie poniesione przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji. Wbrew zarzutom skargi eksponowana we wniosku oraz w skardze okoliczność, że wierzyciel jest organem administracji finansowanym ze środków publicznych nie może stanowić okoliczności obligującej organ do umorzenia opłaty manipulacyjnej i wydatków. P. jak każdy inny wierzyciel musi ponosić ryzyko obciążenia kosztami egzekucyjnymi nie ściągniętymi od zobowiązanego. Akceptacja stanowiska skarżącego prowadziłaby do przyjęcia, że po stronie organu istnieje obowiązek umarzania kosztów egzekucyjnych względem tego podmiotu w każdej analogicznej sprawie, a zatem statuowałoby pozanormatywne nieobciążanie go kosztami egzekucyjnymi. Wysokość kosztów egzekucyjnych wynika wprost z przepisów ustawy egzekucyjnej i są one należne organowi egzekucyjnemu z tytułu prowadzonej egzekucji, nawet w sytuacji, gdy wierzycielem są organy administracji rządowej. Zasadnie organ wskazał, że ustawodawca nie wprowadził przedmiotowych ani podmiotowych zwolnień, które zwalniałyby organy administracji rządowej z obowiązku ponoszenia kosztów egzekucyjnych. A skoro tak, to sama okoliczność, iż wierzyciel jest organem administracji finansowanym ze środków publicznych podobnie jak eksponowany w skardze szczególny status wierzyciela i jego funkcje związane z prowadzoną przez wierzyciela walką z patologią społeczną jaką jest wprowadzanie do obrotu środków zastępczych - substytutów narkotyków, nie może być postrzegana jako zobowiązująca organ do umorzenia w każdym przypadku kosztów egzekucyjnych w szczególności tych, które są kosztami faktycznie poniesionymi przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji. Wobec tego szczególny status wierzyciela i realizowane przez niego zadania nie mogą oznaczać, że organ odmawiając umorzenia naruszył przepis art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. Należy zgodzić się ze stanowiskiem organu, że organ egzekucyjny nie może pokrywać z własnych środków kosztów związanych z realizacją lub próbą realizacji należności przypadających na rzecz innych organów.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania art. 7 art. 8 oraz art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. należy wyjaśnić, że decydujące znaczenie dla oceny ma to, że organ przyjął, że przesłanki umorzenia zostały spełnione z tym, a odmawiając umorzenia części kosztów (opłata manipulacyjna w kwocie 350,82 zł oraz wydatki egzekucyjne w wysokości 13,30 zł) działał w ramach uznania administracyjnego, którego cechą jest możliwość negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Podana przez organ argumentacja wyjaśnia motywy dla których, działając w ramach przyznanego ustawą luzu decyzyjnego, odmówił umorzenia części kosztów.
Nie może prowadzić do uchylenia postanowienia podnoszony zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. Dla skuteczności zarzutu naruszenia zasady czynnego udziału stron w toczącym się postępowaniu konieczne jest wykazanie, iż zarzucane uchybienie uniemożliwiło stronie przeprowadzenie konkretnych czynności procesowych, a w następstwie, realizację przysługujących jej praw i nie mogło być konwalidowane na późniejszych etapach tego postępowania, jak również, że naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący nie wykazał, w jaki sposób brak zawiadomienia miał wpływ na ograniczenie jego praw procesowych.
Sąd odmówił przeprowadzenia wnioskowanych w skardze dowodów. Wyjaśnić należy, że sąd administracyjny w drodze wyjątku określonego w art. 106 § 3 ustawy p.p.s.a. może przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, ale w ściśle określonych granicach (dowody z dokumentów) i pod sprecyzowanymi w tym przepisie warunkami (jeśli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie). Z powyższego wynika, że w postępowaniu sądowym nie każdy dowód może zostać dopuszczony, ale tylko taki, który odnosi się do "istotnych wątpliwości" związanych z oceną, czy zaskarżony akt jest zgodny z prawem. Wnioskowane dowody, jak wynika z tezy dowodowej, dotyczą okoliczności niekwestionowanych przez organ - szkodliwości środków zastępczych, przestępczego charakteru wprowadzania do obrotu środków zastępczych, ważnego interesu publicznego jakim była i jest walka z procederem handlu dopalaczami oraz umorzenia kosztów przez inne organy. Przesłanki umorzenia kosztów są badane w każdej indywidualnej sprawie. Fakt umorzenia kosztów egzekucyjnych przez inne organy w innych sprawach nie obligował organów rozpoznających przedmiotowy wniosek do umorzenia kosztów całości. Z powyższych względów w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały przesłanki dopuszczalności postępowania dowodowego określonego w art. 106 § 3 ustawy p.p.s.a.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 19.07.2026. · Źródło