I SA/Ke 240/17

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: oddalić wniosek. Wraz ze skargą wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z 30 stycznia 2017 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym Z.C.złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący oświadczył, że pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną, ich dochód stanowią świadczenia emerytalne w łącznej kwocie 4.000,00 zł zamieszkują w domu nauczyciela, skarżący nie wykazał majątku. Uzasadniając wniosek wskazał, że jest osobą chorą, ponosi znaczne koszty leczenia, dochody bieżące nie wystarczają na pokrycie wydatków, posiada zadłużenie w bankach na łączną kwotę ok. 22.000,00 zł, a opłaty za mieszkanie stanowią ok. 250 zł. Pismem z 10 kwietnia 2017 r. skarżący na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U.2016.718) dalej ustawa P.p.s.a. został wezwany w terminie siedmiu dni od daty doręczenia pisma sądowego pod rygorem oddalenia wniosku do jego uzupełnienia poprzez: przedłożenia wyciągu lub wykazu z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych, w tym kont i kart kredytowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy – w przypadku nieposiadania rachunków bankowych udokumentowanie otrzymywania świadczeń emerytalnych w inny sposób np. za pośrednictwem poczty; przedłożenie aktualnego zaświadczenia z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o posiadanych/nieposiadanych przez skarżącego samochodach (obejmujących ich markę i rok produkcji) oraz zarejestrowanych na nazwisko skarżącego lub jego żony jako właściciela lub współwłaściciela; udokumentowanie wskazanego przez skarżącego zadłużenia w bankach; udokumentowanie wysokości kosztów związanych z utrzymaniem skarżącego i jego żony - koszty mieszkania, opłaty za media, ubezpieczenie itp.; udokumentowanie wskazanych kosztów leczenia skarżącego. W odpowiedzi na wezwanie skarżący oświadczył, że ze względu na swój wiek oraz okres świąteczny nie jest w stanie przedłożyć stosowych dokumentów, a jedynie oświadczenia. I tak skarżący wskazał, że spłaca dwa kredyty rata 773,67 zł oraz 194,83 zł, trzy karty kredytowe raty spłat 406,35 zł oraz 363,58 zł i 200,00 zł, faktury T-Mobile 97,37 zł, cyfrowy Polsat - 60 zł, korzysta również z kredytu odnawialnego w kwocie 8.700,00 zł, opłaca ubezpieczenie na życie - składka kwartalna 204,00 zł, miesięczna 68 zł, leki 80-150 zł, . Skarżący wskazał, że posiada samochód osobowy Daewo Lanos rok prod. 2001 - roczne ubezpieczenie 558,00 zł, przyczepę kempingową roczna składka 74 zł i przyczepę składak roczna składka 41 zł, Żona skarżącego oświadczyła, ze posiada kredyt odnawialny w kwocie 4.600,00 zł, kredyt z ratą 382,20 zł oraz karty kredytowe jedna z limitem 1.000,00 zł , druga 2.800,00 zł, opłaty – energia elektryczna 348,59 zł co dwa miesiące, woda 160,05 co dwa miesiące, centralne zaliczka 216,82, telefon 52,69 miesięcznie, RTV 22,70 zł, butla gazowa 50 zł, śmieci 48 zł kwartalnie, ubezpieczenie na życie 97,20zł. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U.2016.718) dalej: ustawy p.p.s.a. następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie skarżący domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie zwolnienia od kosztów sądowych w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Natomiast strona ubiegająca się przed Sądem Administracyjnym o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udowodnienie przez wnioskodawcę tych okoliczności daje podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Jeżeli pokrycie kosztów postępowania sądowego może spowodować, że strona postępowania nie będzie mogła uiścić opłat za usługi konieczne do prawidłowej egzystencji czy kupić żywności należy przyznać stronie prawo pomocy w zakresie pełnym lub częściowym. Prawo pomocy nie ma jednak charakteru swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. Zwrócić bowiem należy uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Oceniając całokształt okoliczności w sprawie uznać należało, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Z istoty regulacji dotyczącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wynika, że powinno się ją kierować w pierwszej kolejności do osób, które w sposób oczywisty nie są w stanie opłacić kosztów sądowych. Tymczasem badając sytuację majątkową skarżącej nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że nie jest ona w stanie opłacić kosztów sądowych. Wyjaśnić w pierwszej kolejności należy, że dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy za punkt odniesienia uzasadnione jest przejęcie przede wszystkim wartości wpisu od skargi – stanowi on bowiem zwykle najwyższy koszt sądowy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stosownie do § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) w niniejszej sprawie winien wynieść kwotę 100,00 zł, to właśnie tę wartość, zdaniem orzekającego, należało przyjąć za podstawę oceny zdolności strony w partycypowaniu w kosztach sądowych. Zwolnienie od kosztów sadowych, którego domaga się skarżący, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Bezspornie do żadnej z wymienionych grup społecznych skarżący nie należy, a jego sytuacja finansowa nie uzasadnia zwolnienia od kosztów sądowych. Po pierwsze skarżący i jego żona mają zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz posiadają majątek ruchomy w postaci samochodu osobowego oraz dwóch przyczep. Ponadto przedstawiając sytuację majątkową skarżący wykazał, że wraz z żoną uzyskuje stały miesięczny dochód ze świadczeń emerytalnych w łącznej kwocie ponad 4.000,00 zł netto. Miesięczne koszty utrzymania skarżący wraz z żoną określił na kwotę ok. 1.000,00 zł (koszty mieszkania, opłaty za media, ubezpieczenia, utrzymanie samochodu, przyczep, leki). Ponadto miesięcznie na spłatę kredytów i kart kredytowych skarżący i jego żona przeznaczają miesięcznie kwotę ponad 2.000,00 zł Za zasadnością wniosku nie przemawia jednak powoływanie się przez stronę skarżącą na fakt spłaty rat kredytowych. Podkreślić należy, że fakt spłaty zobowiązań kredytowych, czy innych zobowiązań cywilnoprawnych nie jest argumentem za przyznaniem prawa pomocy. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację materialną strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o zwolnieniu od kosztów sądowych i okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. Spłata kredytu i innych zobowiązań cywilnoprawnych nie jest wydatkiem, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. W ocenie orzekającego, miesięczny dochód jaki skarżący wraz z żoną uzyskuje oraz kwoty jakie miesięcznie wydatkują na miesięczne utrzymanie oraz spłatę zobowiązań kredytowych nie pozwalają dać wiary, że skarżący nie jest w stanie pozyskać środków na opłacenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Podkreślić również należy, że ponoszenie kosztów sądowych nie wiąże się z dodatkowym, comiesięcznym obciążeniem budżetu domowego - obowiązek ten zwykle sprowadza się do jednorazowego uiszczenia opłat sądowych, takich jak wpis od skargi, ewentualnie – w zależności od rozstrzygnięcia wyroku – opłata kancelaryjna (100 zł) i wpis od skargi kasacyjnej (równowartość połowy wpisu od skargi). Stosownie natomiast do postanowień art. 200 ustawy p.p.s.a. w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji stronie skarżącej przysługuje od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Uwzględniając powołane wyżej okoliczności negatywnie ocenić należy próbę przeniesienia na Skarb Państwa kosztów postępowania sądowego, bowiem możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010 r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę wszystkie te okoliczności uznać należało, że skarżąca nie wykazała dostatecznie zasadności swojego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i dlatego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a.