I SA/Ke 243/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Sędziowie Sędzia WSA Danuta Kuchta, Sędzia WSA Ewa Rojek (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Adamczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 września 2018 r. sprawy ze skargi T. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych oddala skargę. 1.1 Decyzją z [..]r. nr [..] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję tego organu z 29 marca 2018 r. nr 150500/196/2018 wydaną w przedmiocie odmowy umorzenia T. M. należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne. 1.2 Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że T.M. pobiera wynagrodzenie w wysokości 2.000 zł netto. Prowadzi wspólne gospodarstwo z małżonką H. M.c, która nie uzyskuje żadnych dochodów. Wydatki związane z utrzymaniem z tytułu opłat eksploatacyjnych wynoszą 400 zł miesięcznie, spłata zaległych podatków wynosi 500 zł. Wnioskodawca spłaca raty zadłużenia za zaległe składki na ubezpieczenia społeczne. Małżonkowie posiadają nieruchomość w Starachowicach i wierzytelności w firmie A. L. wynikające z nieopłaconej faktury w wysokości 100.000 zł oraz z wyroku sądu powszechnego w wysokości 18.166 zł. 1.3 Organ podniósł, że w przypadku T. M.nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności wynikająca z art. 28 ust. 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz.121), zwanej dalej: "u.s.u.s. Przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie zaszła z przyczyn oczywistych ("dłużnik zmarł (...)"), przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zaszły, ponieważ nie prowadzono postępowania upadłościowego ani likwidacyjnego, z kolei przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 u.s.u.s. nie zaistniały, ponieważ strona posiada dochody i jest współwłaścicielem nieruchomości. Prowadzona działalność nie została zlikwidowana lecz zawieszona. Sytuacja ta nie nosi więc znamion całkowitej nieściągalności. Ostatnia przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również nie zaszła, ponieważ zadłużenie jest wyższe od kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. W związku z powyższymi ustaleniami organ przeszedł do analizy art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., nr 141 poz. 1365), dalej: rozporządzenia. Podniósł, że umorzenie na podstawie tych przepisów możliwe jest tylko wobec należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Organ wskazał, że nie zaszła przesłanka z § 3 ust. 1 rozporządzenia odnosząca się do klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, ponieważ strona nie wskazała takiej okoliczności. Nie spełnione zostały też przesłanki z § 3 ust. 1 i 3 ww. rozporządzenia. Wnioskodawca nie podniósł problemów zdrowotnych, uzyskuje dochody z tytułu zatrudnienia. Nie można wykluczyć wznowienia prowadzonej działalności gospodarczej i uzyskiwania z niej dochodów. Zatrudnienie może też podjąć małżonka. Zakład wskazał, że na potwierdzenie braku możliwości odzyskania długu w firmie A. L. strona nie przedłożyła dokumentów. Co do twierdzenia, że to nieuregulowana wierzytelność była powodem powstania zaległości wobec Zakładu, organ odpowiedział, że działalność gospodarcza jest prowadzona na własne ryzyko i wiąże się z obowiązkiem opłacania należności publicznoprawnych. Strona spłaca dobrowolnie zaległości podatkowe i realizuje układ ratalny w Zakładzie. Istnieje możliwość sprzedaży nieruchomości oraz podjęcia pracy przez małżonkę. Troje dorosłych dzieci, które według strony są samodzielne, nadal zameldowane są w miejscu zamieszkania małżonków. W ocenie organu, środki finansowe, którymi dysponowała rodzina, a które wnioskodawca zarabiał, wystarczały na utrzymanie pięcioosobowej rodziny. Organ uznał, że budząca wątpliwości sytuacja rodzinna nie pozwala uznać, że storna nie jest w stanie spłacić zadłużenia, chociażby w układzie ratalnym. Brak jest więc podstaw do umorzenia należności. 2.1 W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach T.M. zarzucił naruszenie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia poprzez błędną jego wykładnię i niezastosowanie, co skutkowało uznaniem przez Zakład, że nie zachodzą przesłanki umorzenia składek. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z 29 marca 2018 r. i uwzględnienie wniosku w przedmiocie umorzenia składek. 2.2 W uzasadnieniu skargi T.M. podniósł, że po odliczeniu stałych wydatków pozostaje niewielka kwota. Zestawienie dochodów i wydatków prowadzi do wniosku, że nie posiada środków, które umożliwiłyby spłatę zaległych na rzecz Zakładu składek, a ich opłacenie pozbawiłoby małżonków możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wskazał, że małżonce będącej w wieku emerytalnym trudno jest znaleźć pracę. Dzieci są samodzielne i mieszkają osobno. Nieruchomość stanowi zabezpieczenie małżonków na czas po przejściu na emeryturę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje. 3.1 Sądy administracyjne zostały wyposażone w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji lub postanowienia, sąd bada ich zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych – t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. z 2018 r. poz. 1302, określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a."). Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest więc eliminowanie z obrotu aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści. Dokonując kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem sąd bada, czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeśli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie zaskarżonej decyzji następuje bowiem m.in. wówczas, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź, gdy dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. 3.2 Rozpoznając niniejszą sprawę sąd doszedł do przekonania, że skarga nie jest zasadna. Decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odpowiada prawu. 3.3 Zgodnie z treścią art. 28 ust. 3 u.s.u.s., Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek, w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Nieściągalność ta zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. 3.4 Organ ustalił, że nie zachodzi przesłanka nieściągalności, a wniosek ten jest słuszny. Sytuacja skarżącego nie wypełnia znamion braku majątku, o którym mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., ponieważ uzyskuje stały dochód i jest właścicielem nieruchomości. Równocześnie nie zaistniały pozostałe przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 1, pkt 2 i od pkt 4 do pkt 6 u.s.u.s. W związku z tym prawidłowym było dokonanie przez organ analizy sytuacji skarżącego pod kątem przesłanek zawartych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. uszczegółowiony został w § 3 ust. 1 cytowanego wyżej rozporządzenia, który stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. 3.5 Rozważając sytuację skarżącego w kontekście przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia organ przeprowadził analizę stanu rodzinnego i majątkowego strony. Wynika z niej, że skarżący mieszka z małżonką, która ma na utrzymaniu. Uzyskuje dochód z tytułu zatrudnienia w wysokości 2.000 zł netto. Jest współwłaścicielem nieruchomości. Ponosi opłaty w łącznej kwocie 400 zł miesięcznie. Spłaca zaległość podatkową i realizuje układ ratalny wobec Zakładu. Nie wskazał, by ponosił koszty leczenia czy zakupu lekarstw. W ocenie Sądu, sytuacja majątkowa skarżącego jest przeciętna. Akcentowane zaś przez stronę brak uzyskania zapłaty ze sprzedaży samochodu i nieściągalność wierzytelności nie mogą przesądzać o zasadności umorzenia zaległych należności. Podstawa umorzenia należności została stworzona dla "uzasadnionych przypadków", a zatem wyjątkowych, powstałych z przyczyn całkowicie niezależnych od dłużnika (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 kwietnia 2009 r. sygn. akt II GSK 884/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). O spełnieniu przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. można mówić zatem w przypadku istnienia konkretnych, jednoznacznych dowodów wskazujących na bardzo trudną sytuację materialną lub zdrowotną wnioskodawcy bądź członka rodziny. W niniejszej sprawie żadna taka sytuacja wobec skarżącego nie zachodzi. Ma on zapewnione warunki bytowe przez to, że mieszka u teściowej, uzyskuje stałe wynagrodzenie, jest współwłaścicielem położonej poza miejscem zamieszkania nieruchomości przeznaczonej, jak sam wyjaśnił, na zabezpieczenie przyszłości małżonków. Taka sytuacja oznacza, że opłacenie zaległych składek nie pozbawiłoby zobowiązanego ani jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nie zaszła więc przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Paragraf 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia odnosi się do osób prowadzących działalność gospodarczą, do których skarżący się nie zalicza, więc jego ten przepis nie dotyczy. Nie wskazał też, by on czy małżonka chorowali przewlekle, więc nie można też mówić o spełnieniu przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazujących, że przy ocenie wniosku podstawą winien być stan majątkowy istniejący w chwili jego rozpatrywania, należy podnieść, że tak właśnie postąpił organ. Ustalenia organu na temat braku zatrudnienia małżonki od blisko 20 lat oraz twierdzenie o możliwości podjęcia przez nią pracy wpisują się w ustalenia o sytuacji majątkowej małżonków jak i w kontekst rozpoznawania przesłanek § 3 ust. 1 rozporządzenia. 3.6 Podsumowując, opisane okoliczności jednoznacznie wskazują, że w przypadku skarżącego nie zachodzą przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ani w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Wymaga przypomnienia, że świetle tych przepisów, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim jako wnioskodawcy Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Ponadto to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 lutego 2018 r. II GSK 1513/16, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący takich okoliczności nie wykazał, natomiast fakt uzyskiwania dochodów i posiadanie nieruchomości wykluczają go z kręgu osób pozostających w sytuacji trudnej i wyjątkowej, uzasadniającej konieczność umorzenia należności. Sytuacja skarżącego została oceniona w sposób prawidłowy a wyciągnięte wnioski nie wychodzą poza granice zakreślone w art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Organy zbadały sprawę wszechstronnie, w oparciu o należycie zgromadzony materiał dowodowy. 3.7 Z tych wszystkich względów skarga jako bezzasadna, stosownie do art. 151 ustawy p.p.s.a. podlegała oddaleniu.