I SA/Ke 244/17

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi N P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] r. [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: 1. zwolnić stronę skarżącą od wpisu od skargi z 4 marca 2017 r. w kwocie powyżej 50 (słownie: pięćdziesiąt) zł ; 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. Wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K.) z [...] r. w przedmiocie podatku akcyzowego skarżąca N. P. reprezentowana przez pełnomocnika radcę prawnego K. P. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z oświadczenia zawartego we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wynika, że skarżąca pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z dwoma synami w wieku 12 i 9 lat. Jako posiadany majątek wykazała mieszkanie wielkości 51m² (najem). Wykazała, że jej rodzina utrzymuje się z alimentów w kwocie 200,00 zł oraz świadczenia socjalnego w kwocie 653,00zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki skarżąca wykazała czynsz – 920,00 zł, prąd 100 zł, gaz – 20 zł, usługi telekomunikacyjne – 300 zł, paliwo 100 zł. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że aktualnie pozostaje bez pracy, nie posiada oszczędności ani majątku, mieszka w mieszkaniu czynszowym (TBS), jest osobą rozwiedzioną. Pismem z 10 kwietnia 2017 r. skarżąca na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U.2016.718) dalej ustawa P.p.s.a. została wezwana w terminie siedmiu dni od daty doręczenia pisma sądowego pod rygorem oddalenia wniosku do jego uzupełnienia poprzez: przedłożenie odpisu (kserokopii) zeznania podatkowego skarżącej za rok 2016 – w przypadku niezłożenia zeznania podatkowego za 2016 r. przedłożenie stosownych dokumentów potwierdzających wysokość dochodów uzyskanych za 2016 r.; przedłożenie wyciągu lub wykazu z posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych, w tym kont i kart kredytowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy; aktualnego zaświadczenia z właściwego Urzędu Pracy potwierdzającego, że skarżąca jest osobą bezrobotną; przedłożenie aktualnego zaświadczenia z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o posiadanych/nieposiadanych przez skarżącą samochodach (obejmujących ich markę i rok produkcji) oraz zarejestrowanych na nazwisko skarżącego jako właściciela lub współwłaściciela; udokumentowanie wysokości wskazanych przez skarżącą we wniosku świadczeń alimentacyjnych oraz świadczeń socjalnych; przedłożenie stosowych dokumentów wskazujących wysokość kosztów związanych z opłaceniem usług pełnomocnika w sprawie niniejszej; w przypadku świadczenia tych usług nieodpłatnie przedłożenie pisemnego oświadczenia pełnomocnika skarżącej na okoliczność, że w sprawie niniejszej reprezentuje skarżącą nieodpłatnie wraz z informacją, że okoliczność ta jest znana organom właściwego samorządu zawodowego; oświadczenie, czy skarżąca korzysta z pomocy społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca oświadczyła, że nie posiada kart kredytowych, lokat bankowych, od 10 kwietnia 2017 r. podjęła pracę w wymiarze ½ etatu z wynagrodzeniem ok. 1.000,00 zł brutto miesięcznie, w 2016 r. nie osiągnęła dochodu, nie jest właścicielką ani współwłaścicielką samochodów osobowych, koszty związane z opłaceniem usług pełnomocnika w sprawie skarżąca zobowiązana jest uiścić po zakończeniu postępowania, korzysta z pomocy społecznej uzyskując świadczenie wychowawcze w kwocie 500,00 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny na syna B.P. w wysokości 153 zł. Ponadto skarżąca przedłożyła kopię faktury wystawioną 5 kwietnia 2017 r. przez PGE na kwotę 93,88 zł, kopię wydruku wyliczonych przez KTBS opłat za kwiecień, maj, czerwiec 2017r, z których wynika do zapłaty za kwiecień kwota 1. 859,55 zł, w skład której wchodzi zaległość w kwocie 1.003,36 zł, kopię umowy o pracę na okres próbny z 7 kwietnia 2017 r., wydruk elektroniczny z banku Nest Bank SA za okres od 12 stycznia 2017 r. do 9 lutego 2017 r., kopię protokołu posiedzenia Sądu Rejonowego w Kielcach o alimenty, z którego wynika, że na syna A. Z. uzyskuje alimenty w kwocie 200 zł oraz kopię umowy zlecenia dla radcy prawnego, na mocy której skarżąca zobowiązana jest zapłacić wynagrodzenie w kwocie 3.600,00 zł. Skarżąca nie udokumentowała, że nie osiągnęła za 2016 r. dochodu, nie przedłożyła dokumentów obrazujących operacje bankowe za okres ostatnich 3 miesięcy, nie przedłożyła zaświadczenia z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o posiadanych/nieposiadanych samochodach. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest - zgodnie z art. 199 ustawy P.p.s.a. ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego strony ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy P.p.s.a. następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie wnioskodawca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Natomiast strona ubiegająca się przed Sądem Administracyjnym o przyznanie prawa pomocy musi wykazać w sposób dokładny i rzetelny, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udowodnienie przez wnioskodawcę tych okoliczności daje podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Jeżeli pokrycie kosztów postępowania sądowego może spowodować, że strona postępowania nie będzie mogła uiścić opłat za usługi konieczne do prawidłowej egzystencji czy kupić żywności należy przyznać stronie prawo pomocy w zakresie pełnym lub częściowym. Prawo do zwalniania z kosztów sądowych nie ma jednak charakteru swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. Zwrócić bowiem należy uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Oceniając całokształt okoliczności w sprawie uznać należało, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w całości. Z istoty regulacji dotyczącej przyznania prawa pomocy wynika, że powinno się ją kierować w pierwszej kolejności do osób, które w sposób oczywisty nie są w stanie opłacić kosztów sądowych. Tymczasem badając sytuację majątkową skarżącej przedstawioną w złożonym wniosku oraz złożonych dokumentach nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że skarżąca nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi, które umożliwiłyby poniesienie, chociażby części kosztów sądowych w tej sprawie. Przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, którego domaga się skarżąca, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku czy osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Bezspornie do żadnej z wymienionych grup społecznych skarżąca nie należy, bowiem ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, aktualnie uzyskuje dochód z wynagrodzenia za pracę w kwocie 1.100,00 zł miesięcznie, ponadto skarżąca uzyskuje alimenty na jednego syna w kwocie 200 zł miesięcznie na drugiego świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 153 zł oraz świadczenie wychowawcze w kwocie 500,00 zł. Skarżąca ponadto zobowiązała się do zapłaty profesjonalnemu pełnomocnikowi wynagrodzenia w kwocie 3.600,00zł za reprezentowanie w postępowaniu na etapie, na który udział profesjonalnego pełnomocnika nie jest konieczny bowiem Sąd obowiązany jest czuwać nad tym, by stronom występującym w sprawie bez pełnomocnika udzielać potrzebnych wskazówek, co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 ustawy P.p.s.a.). Skarga dla Sądu ma bowiem wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu, czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia, czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 ustawy P.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od fachowości formułowanych przez wnioskodawcę zarzutów, czy braku profesjonalnego pełnomocnika, a nawet braku zaangażowania strony skarżącej w postępowanie sądowoadministracyjne (strona skarżąca nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem. Zatem w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na wyżej opisane gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 ustawy p.p.s.a. nie zachodzi niebezpieczeństwo pozbawienia strony występującej bez profesjonalnej pomocy prawnej możliwości obrony swoich praw. Końcowo wskazać również należy, że skarżąca nie przedłożyła wszystkich żądanych w wezwaniu Sądu dokumentów, co spowodowało, że nie wszystkie okoliczności i wątpliwości związane z sytuacją materialną skarżącej zostały wyjaśnione i udokumentowane. Biorąc pod uwagę powyższe oraz wysokość wpisu sądowego od wniesionej skargi uznano, że rozpatrywany wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zasługuje na częściowe uwzględnienie poprzez zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi w części. W ocenie rozpoznającego wniosek, skarżąca może mieć aktualnie problemy z uiszczeniem wpisu sądowego od wniesionej skargi, który stosownie do § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) w niniejszej sprawie winien wynieść kwotę 400zł, jest w stanie uiścić część wpisu od skargi w kwocie 50 zł, przy czym na obecnym etapie postępowanie sądowego konieczne koszty sądowe ograniczają się do uiszczenie wpisu od wniesionej skargi, w kwocie 400 zł. Nie ulega wątpliwości, że uiszczenie jednorazowo kwoty w takiej wysokości rzeczywiście może mieć negatywny wpływ na sytuację finansową skarżącej i jej rodziny. Zdaniem orzekającego, skarżąca jest jednak w stanie uiścić częściowo wpis sądowy od skargi tj. w kwocie 50 zł. Kwota ta stanowi zaledwie ok. 12% kwoty, którą skarżąca musiałby uiścić tytułem wpisu w sprawie niniejszej, w sytuacji w której jej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zostałby całkowicie oddalony. Uwzględniając powołane wyżej okoliczności negatywnie ocenić należy próbę przeniesienia na Skarb Państwa kosztów sądowych w całości, bowiem możliwość zwolnienia od kosztów sądowych dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010 r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić również należy, że ponoszenie kosztów sądowych nie wiąże się z dodatkowym, comiesięcznym obciążeniem finansowym budżetu rodziny, obowiązek ten zwykle sprowadza się do jednorazowego uiszczenia opłat sądowych, takich jak wpis od skargi, ewentualnie – w zależności od rozstrzygnięcia wyroku – opłata kancelaryjna i wpis od skargi kasacyjnej. Stosownie natomiast do postanowień art. 200 ustawy P.p.s.a. w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji stronie skarżącej przysługuje od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji orzeczenia, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy P.p.s.a.